ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم
کد خبر: ۳۰۴۶۷
نظرات: ۷ نظر
بازدید: ۹۷۴۴
تاریخ انتشار: ۲۰ آذر ۱۳۹۵ - ۱۴:۵۹
ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم
کابینه دفاع ملی به ریاست نظام السلطنه؛ کابینه موقت در زمان جنگ جهانی اول برای مقابله با تهاجم روس و انگلیس تشکیل شد
این در کابینه در کرمانشاه تشکیل شد (1915)

فرادید|
مهاجرت معروف نمايندگان مجلس شوراى ملى و رجال سياسى ايران به قم در جريان جنگ جهانى اول كه به تشكيل «كميته دفاع ملى» و دولتى موقت در كرمانشاه انجاميد، روز ۱۸ آبان ۱۲۹۴ و همزمان با ورود قشون روسيه به كرج و قرار گرفتن پايتخت در آستانه اشغال آغاز شد.

جدال شیر و خرس بر سر گربه ایرانی!

به گزارش مجله تاریخ فرادید، در اين هنگام از شروع جنگ جهانى اول يك سال و سه ماه مى گذشت و با وجود اينكه دولت ايران از ابتدا بى طرفى خود را اعلام كرده بود، نيروهاى نظامى هر چهار كشور اصلى درگير در جنگ (انگلستان و روسيه از يك سو و آلمان و عثمانى از سوى ديگر) به خاك ايران وارد شده بودند.

قوای انگلیس در ایران
ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم

ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم

احمدشاه جوان كه تنها چند روز پيش از آغاز جنگ جهانگير به سن قانونى رسيده بود، در آبان ماه ۱۲۹۳ فرمان بى طرفى ايران را صادر كرد و در آن نوشت: «... نظر به اينكه روابط وداديه ما به حمدالله با دول متخاصمه برقرار است، براى اينكه عموم اهالى از نيات مقدسه ما در حفظ و صيانت اين روابط حسنه نسبت به دول متحاربه مطلع باشند، امر مى فرماييم كه جناب مستطاب اجل اشرف افخم اكرم مهين دستور معظم مستوفى الممالك، رئيس الوزراء و وزير داخله، فرمان ملوكانه را به فرمانفرمايان و حكام و مامورين دولت ابلاغ دارند كه دولت ما در اين موقع مسلك بى طرفى را اتخاذ و روابط دوستانه خود را با دول متخاصمه كماكان حفظ و صيانت مى نمايد...» (نقل شده در «روزشمار تاريخ ايران، از مشروطه تا انقلاب» باقر عاقلى)

اشغال کرمانشاه توط نیروهای عثمانی، احتمالاً ۱۹۱۶
ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم

بى طرفى
اما تنها پنج روز پس از صدور اين فرمان و اعلام بى طرفى ايران توسط دولت مستوفى، قشون عثمانى و ماموران آلمان به آذربايجان ايران حمله كردند. نكته بسيار تاثيرگذار ديگر اين بود كه علماى شيعه در عراق بلافاصله عليه نيروهاى متفقين و به نفع عثمانى اعلام جهاد كردند و از آن پس افكار عمومى ايرانيان يكسره به سوى متحدين گرايش يافت. رفتارهاى پيشين دولت هاى روسيه و انگلستان نيز مزيد بر علت شد و كار را به جايى رساند كه شاه و دولت براى ترك بى طرفى و پيوستن به اردوى متحدين تحت  فشار قرار گرفتند. يكى از مهمترين حوادثى كه فشار افكار عمومى عليه موضع رسمى دولت ايران را نشان مى داد، اقدام آيت الله حائرى (شيخ العراقين) در تسليم فتواى جهاد با امضاى علماى نجف به احمدشاه در فروردين ۱۲۹۴ بود. چند روز پس از آن نيز مردم كرمانشاه و تهران در استقبالى كم نظير از وزراى مختار آلمان و ايتاليا كه به پايتخت مى رفتند، تمايلات خود را به روشنى نشان دادند.

مستوفى الممالك
ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم

تا اينجا ارتش عثمانى و مأمورين آلمان در مناطق جنوب و مركز ايران كه حوزه نفوذ انگلستان محسوب مى شد به عمليات ايذايى و اطلاعاتى مشغول بودند. آنها يك بار موفق شده بودند اروميه و تبريز را به تصرف درآورند كه البته ارتش روسيه فوراً آنها را از آذربايجان عقب رانده بود. در اين ميانه فشار نمايندگان سياسى دولت هاى متخاصم و اختلافات شديد داخلى به ويژه در مجلس شوراى ملى چنان شرايط بى ثباتى به وجود آورد كه احمدشاه ناچار شد در طول سه ماه (از اواسط ارديبهشت تا اواسط مرداد ۱۲۹۴) شش فرمان رئيس الوزرايى صادر كند. در ميان همين كشمكش ها بود كه خبر حركت قواى روسيه از قزوين به سوى تهران منتشر شد و از سوى ديگر انگليسى ها براى خنثى كردن تحركات واسموس آلمانى در جنوب، بندر بوشهر را تصرف كردند.

احمدشاه جوان كه تنها چند روز پيش از آغاز جنگ جهانگير به سن قانونى رسيده بود، در آبان ماه ۱۲۹۳ فرمان بى طرفى ايران را صادر كرد

ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم

مهاجران
حركت روس ها به سوى تهران و تصرف بوشهر توسط انگليسى ها گروه بزرگى از نمايندگان مجلس سوم را به صرافت ترك تهران و تشكيل نيرويى براى مقاومت انداخت. ملك الشعراى بهار كه در آن هنگام نماينده مجلس بود در اين باره نوشته است: «مستوفى الممالك رئيس الوزراء (و از سران حزب دموكرات) تصميم گرفت شاه را از پايتخت حركت داده به اصفهان ببرد و قبلاً هم به كميته دموكرات و بعضى وكلا محرمانه دستور داده بود كه از تهران به قم رهسپار شوند و اين دستور را در قصر ابيض به من و شاهزاده سليمان ميرزا شخصاً داد و گفت: از تهران برويد. بالاخره ژاندارمرى با مهمات و از سفراى دول متحده سفير آلمان و جمعى از نمايندگان مجلس و مردم متفرقه به سوى قم عزيمت كردند.» («تاريخ مختصر احزاب ايران»)

علماى قم همزمان عليه متفقين فتواى جهاد دادند. مجلس از اكثريت افتاد و تعطيل شد. وزراى مختار روسيه و انگلستان كه از انتقال پايتخت به اصفهان (خارج از حوزه نفوذ هر دو كشور) نگران بودند به ديدار احمدشاه رفتند و سرانجام قرار شد حركت قواى روسيه به سوى تهران متوقف شود؛ هر چند آنها راه خود را به سوى ساوه و قم كج كردند پس از مدتى قم را به اشغال درآوردند. كميته دفاع ملى كه در قم تشكيل شده بود به اصفهان و از آنجا به كرمانشاه منتقل شد و در اتحاد با حاكم وقت لرستان و خوزستان و عشاير قشقايى، يك دولت موقت دفاع ملى تشكيل داد. انگليسى ها در مقابل عشاير خمسه و بختيارى و قبايل عرب را عليه دولت موقت مسلح كردند. با نزديك شدن ارتش روسيه از شمال و از دست رفتن همدان، مهاجران كرمانشاه را به سوى قصر شيرين و كرند ترك كرد. روس ها در طول اسفندماه، اصفهان و كرمانشاه را نيز اشغال كردند و كميته دفاع ملى در بهار سال بعد به بغداد و كاظمين منتقل شد.

طرح کنایه آمیز روزنامه های اروپایی از معاهده سن پترزبورگ و اشغال ایران توسط روسیه و بریتانیا

ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم

* در توضیح این کاریکاتور نوشته شده است:
 2 اکتبر 1907 میلادی - گربه بی‌آزار بدردبخور
شیر بریتانیایی (در خطاب به خرس روسی): «اینجا رو ببین! تو میتونی با سر گربه بازی کنی، منم با دمش. بعد جفتمون هم می‌تونیم پشتش رو نوازش کنیم.»

گربه ایرانی: «من اصلا یادم نمیاد که در این مورد کسی با من حرف زده باشه.»

ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم

نيروهاى متفقين تا اينجا ابتكار عمل را در بيشتر نقاط ايران به دست گرفته بودند. اما از اوايل تابستان سال بعد، هنگامى كه كميته دفاع ملى به كمك عثمانى ها كرمانشاه را بار ديگر تصرف كردند، ورق برگشت. ارتش عثمانى همدان و بعد قزوين را تصرف كرد و به سوى تهران به حركت درآمد.

«روس‌ها در اصفهان»، تصویری چاپ‌شده در هفته‌نامه فرانسوی لو پتی ژورنال به تاریخ ۲۳ آوریل ۱۹۱۶

ماجرای مهاجرت نمایندگان مجلس به قم

سفراى متفقين اعضاى خانواده خود را راهى اروپا كردند و به شاه اطلاع دادند كه در حال خروج از تهران هستند. اما پيشروى قواى عثمانى ادامه نيافت و توازن قوا از زمستان، تحت تاثير شرايط عمومى جنگ بار ديگر به هم خورد. سپاه انگليس در جنوب ارتش ششم عثمانى را در هم شكست و چند روز بعد بغداد را تسخير كرد. همزمان انقلاب روسيه به پيروزى رسيد و جنگ جهانى مدتى بعد به نفع متفقين پايان يافت.


*توضیحات:
 
پیمان‌نامه آنگلو-روسی(سن پترزبورگ)  ۱۹۰۷ میان بریتانیای بزرگ و روسیه تزاری امضاء شد. بر این پایه بریتانیا پیشنهاد پاره کردن ایران به دو منطقه نفوذ را داد. منطقه شمالی به روسیه تزاری اعطا شد و منطقه جنوبی به بریتانیای کبیر. منطقه میانی باید به عنوان منطقه بی طرف کار می‌کرد.

پیمان نامه که ۵ بند داشت بدون آگاهی یا مشارکت دولت ایران در زمان اوج جنبش مشروطه امضاء شد؛ از این رو سرانجام با پاسخ تند مجلس شورای ملی رو به رو شد. پس در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۱۹۰۷ ایران را رسماً در جریان قرار دادند. پیمان نامه در سن پترزبورگ امضاء شد و سرنوشت افغانستان و چند کشور دیگر را نیز تعیین می‌کرد.

با وجود اعتراضات ایران به این قرارداد، مواد آن عملاً اجرا می‌شد و در زمان جنگ جهانی اول نیز به بهانه جنگ با عثمانی، مناطقی از ایران مدتی به اشغال روسیه و بریتانیا در آمده بود. روس‌ها تا زمان انقلاب اکتبر بر حفظ منافع به دست آمده‌شان از این قرارداد اصرار داشتند. پس از انقلاب اکتبر، در ۲۷ دی ۱۲۹۶ خورشیدی (۱۹۱۸ میلادی) این قرارداد عملاً ملغی شد. این پیمان‌نامه با قرارداد ۱۹۱۹ چندان بی ارتباط نبود.
Alirad
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۶:۲۸ - ۱۳۹۵/۰۹/۲۰
0
28
چقدر تحقییر
آلمان
عثمانی
انگلیس
روسیه
محتسب
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۸:۱۱ - ۱۳۹۵/۰۹/۲۰
1
22
بر این همه مضاف که قحطی ملک ایران را فراگرفت و نیمی از رعیت تلف شد
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۱:۱۶ - ۱۳۹۵/۰۹/۲۰
1
22
خیلی کاریکاتور زیبا و گویایی بود البته در کنار گربه ملوس و خرس و شیرف جای گرگ های عثمانی خالیه که هروقت می توانستند یک گازی هم اونها از دم گربه ملوس می گرفتند.
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۰:۳۶ - ۱۳۹۵/۰۹/۲۱
1
23
وقتی از نظر نظامی قوی نباشی
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۴:۰۳ - ۱۳۹۵/۰۹/۲۱
13
4
دردناک بود فرادید..خیلی تلخ بود.
امیدواریم همه پند بگیریم و مراقب باشیم تاریخ تکرار نشود،من به شخصه که با دیدن این مطالب تاریخی همیشه به وصیت امام خمینی(ره) عمل خواهم کرد و پشتیبان ولایت فقیه خواهم بود تا مملکت حفظ شود،فکرش رو بکن..اجنبی بیاد تو سرزمینت ،ناموست دیگه امنیت ندارد
همه سرداران رو باید دوست داشت چه ارتشی و چه سپاهی..قربون موشک های سپاه و درود بر وزیر امور خارجه خردمند ایران
فرامرز
|
Switzerland
|
۰۴:۵۰ - ۱۳۹۵/۰۹/۲۱
0
7
بیگانه و دشمنان چی با کشور ما نکردن روس انگلیس عثمانی نبود یک رهبر قوی و چاره اندیش و دورست نکردن یک ارتش قوی همین انتظار را باید داشت هنوز هم هم رفتار از روس انگلیس آمریکا و اروپا می رود. دشمنان ایران هیچ فقط یک ایران قوی را خواهان نیستن
ناشناس
|
Netherlands
|
۱۰:۱۵ - ۱۳۹۵/۰۹/۲۱
1
5
عاليست
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: