نعمت‌الله فاضلی
«ترس» یکی از احساسات رایج انسان‌ها است؛ همان‌طور که امید، خشم، عشق، کینه و حسادت از جمله احساساتی است که انسان‌ها تجربه می‌کنند. «ترس» را می‌توان نوعی «سازه اجتماعی» دانست؛ به این معنا که جوامع و گروه‌ها هر کدام متناسب با مقتضیات اجتماعی، تاریخی، سیاسی و فرهنگی‌شان نوع خاصی از ترس را برساخت می‌کنند.
خوش‌بینی به قیمت واقعیت
وقتی کتاب پینکر، «اینک روشنگری»، را بخوانید، احساس می‌کنید یکی از آن متفکر‌های دوآتشه روشنگری، دو قرن پیش، در یک غار خوابش برده و حالا در عصر ما بیدار شده. او همچنان هوادار خوش‌بینیِ روشنفکرانی است که خیال می‌کردند وقتی علم به اوج خودش برسد، رنج آدمیزاد هم تمام خواهد شد. روزگار گذشت، علم قله‌هایش را فتح کرد و فقط یکی از رنج‌های بشریت شد جنگ‌های جهانی، با هشتادمیلیون کشته. پینکرِ خوش‌بین چه توجیهی برای این‌همه مصیبت روزگار ما دارد؟
گفت‌و‌گو با علی فردوسی
موجی برخاسته است، در ایران از سال‌های آغازین دهه ١٣٧٠ در ترجمه و تالیف آثار فلسفی. شکی نیست که حجم آثار فلسفی که در این قریب به ٣٠ سال به فارسی منتشر شده، با معدود کتاب‌ها و مقالات پیش از انقلاب، قابل مقایسه نیست.
انسان‌شناسی و استعمار در آثار میشل لریس
به تازگی مجلدات دیگری از خودزندگی‌نامۀ عظیم انسان‌شناس بزرگ فرانسوی، میشل لریس، به انگلیسی ترجمه شده است. انسان‌شناسی که به طرزی باورنکردنی از زمانۀ خود جلوتر است و در کوران استعمار، جابه‌جا از غارت‌ها، فریب‌کاری‌ها و تهدیداتی حرف می‌زند که تیم اکتشافی او برای جمع‌آوری اشیای مقدس آفریقایی‌ها به کار می‌گرفتند. گویی لریس ۸۰ سال پیش، بیش از همۀ همکاران خود از پیوند‌های جدیِ معرفت انسان‌شناسانه و استعمار آگاه بوده است.
گفت‌وگویی با میشل لووی به مناسبت دویستمین زادروز مارکس
میشل لووی جامعه‌شناس مارکسیست فرانسوی- برزیلی است و در مدرسه عالی مطالعات علوم اجتماعی تدریس می‌کند. او کتاب‌هایی درباره مارکس، چه‌گوارا، الاهیات رهایی‌بخش، لوکاچ، بنیامین، لوسین گلدمن و کافکا نوشته است.
تأملی دربارۀ زمان‌های از دست رفته
فرض کنید باید در هفته چهل‌ساعت کار کنید. بسته به کارفرما و جایگاه شغلی‌ای که دارید، چند حالت برایتان پیش می‌آید: یا باید همۀ چهل ساعت را با جدیت و دقت کار کنید، که بد به حالتان. یا می‌توانید سی ساعت کار کنید و ده ساعت را به بطالت بگذرانید که در این صورت وضعتان بد نیست، یا آنکه سی ساعت را به بطالت می‌گذرانید و ده ساعت کار می‌کنید که اگر چنین است، احسنت بر شما.
یادداشتی از بیژن عبدالکریم در بزرگداشت داوری اردکانی
من از قبیله آدمیانی هستم که همواره آرزو می‌کردم‌ای کاش در روزگار قرون هفتم و هشتم مولوی و سعدی و حافظ می‌زیستم. هرچند چنگال چنگیز و مغولان و بلای عفریت امثال مبارزالدین‌ها سلطه و سیطره داشت، اما در پرتو هویت سنت که مظاهر و مزایای تجدد قرن بیست و یکمی تمام شؤون و شقوق زندگی را نبلعیده بود اصولا زیستن، معنا و مفهوم دیگری داشت.
استیون پینکر را پرشورترین حامی دوران روشنگری در حال حاضر می‌دانند. متفکری که معتقد است امروز بهترین دوران زندگی انسان‌ها در طول تاریخ است و به‌خاطر همین اظهارنظر، جنجالی را میان موافقان و مخالفان به‌پا کرده است. اما مهم است که بدانیم وقتی او از اهمیت روشنگری سخن می‌گوید، دقیقاً چه چیز را مدنظر دارد. به یک تعبیر، ارزش روشنگری برای پینکر در این چهار «بن‌مایه» خلاصه می‌شود: عقل، علم، انسان‌گرایی و پیشرفت.
آیا برای حل مشکل ترافیک از دست یک زیست‌شناس کاری برمی‌آید؟ یک ریاضی‌دان می‌تواند پیشنهادی برای کاهش مصرف سیگار داشته باشد؟ اگر معتقد به شایسته‌سالاری باشید، احتمالاً خواهید گفت: «نه‌چندان». اما واقعیت این است که مسائل جوامع امروزی چنان پیچیده و چندوجهی هستند که هیچ‌کس نمی‌تواند آن‌ها را به‌تنهایی حل‌وفصل کند. ما نیاز به تیم‌هایی با تخصص‌های متنوع و چه‌بسا «غیرمرتبط» داریم تا بتوانیم مسائل را از منظر‌هایی پیش‌بینی‌نشده بنگریم.
در صد سال گذشته هیچ متفکری به اندازۀ مارکس دست‌مایۀ تفاسیر رنگارنگ نبوده است. مدت‌ها طول کشید تا اندیشه‌های او در دانشگاه‌ها جایی برای خود بیاید، اما بعد او قدم به قدم دانشگاه‌ها و فضای عمومی را فتح کرد، چه در مقام اندیشمندی بی‌بدیل، و چه به‌منزلۀ نمادی برای سازش‌ناپذیری. کشف دست‌نوشته‌های ۱۸۴۴ او نقطۀ عطف مهمی بود، و حالا بحران‌های مالی و جنبش اشغال دوباره او را به سر خط خبر‌ها بازگردانده‌اند.
راه سوم آنتونی گیدنز در گفت‌وگو با علی‌اصغر سعیدی
بحث از تقابل واقعی یا کاذب میان سنت و تجدد، مواجهه ایرانیان با فرهنگ و تمدن جدید، کشاکش‌های این رویارویی و فراز و نشیب‌های دویست-سیصد ساله آن، درست یا غلط، یکی از مباحث اساسی و مکرر در میان روشنفکران و اندیشمندان ایرانی در روزگار معاصر است. بسیاری اساس مشکلات ما را ناشی از حل نشدن این مساله و شماری نیز از اساس آن را یک شبه‌مساله تلقی می‌کنند.
گفتگو با دکتر سروش دباغ
به تعبیر مولانا، غفلت رکن رکین زندگی است و زندگی غافلانه در این عالم دست بالا را دارد و انگار کسی که توجه و تفطن به این غفلت می‌کند، به بواطن امور و حقیقت عالم پی برده است. این‌ها نحوه دیگری از کاربرد مفهوم بازی است.
گفت‌و‌گو با "برونو لاتور"
کسی نمی‌داند واقعاً برونو لاتور چه‌کاره است. دکترایش را در الهیات گرفته است، با دانشمندان دست به یقه شده است، انسان‌شناسان او را از جرگۀ خود می‌دانند، خودش ادعای جامعه‌شناس بودن دارد، و حالا نمایشنامه‌نویسی را هم به کارنامه‌اش اضافه کرده است. فرزند خانواده‌ای که نسل به نسل در کار تولید شراب بوده‌اند، این روزها، پس از بازنشستگی از دانشگاه، بیش از همیشه دلمشغول تغییرات اقلیمی شده است.
مارکس وصفی حیرت‌آور از رقص دیوانه‌وار نیرو‌های سرمایه‌داری به دست می‌دهد، رقصی که درست در زمانه ما به اوج جنون‌آمیز خود رسیده است، یعنی بیش از صدوپنجاه سال پس از توصیف شگفت‌انگیز مارکس، ولی... جرالد الن کوهن چهار ویژگی مفهوم کلاسیک مارکسیستی را از طبقه کارگر برشمرده: ۱) اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهد؛ ۲) ثروت جامعه را تولید می‌کند؛ ۳) اعضای آن استثمارشدگان جامعه‌اند؛ ۴) اعضای آن مستمندترین آدم‌های جامعه‌اند.
نثر کتاب‌های اسلوتردایک بیشتر شبیه نثر مسجع است تا استدلال فلسفی
پیتر اسلوتردایک، فیلسوف مشهور آلمانی، سال‌هاست که بی‌وقفه در حال نوشتن است. اولین کتاب پرآوازۀ او، «نقد عقل کلبی»، پرفروش‌ترین کتاب فلسفی در آلمانِ پس از جنگ‌جهانی دوم بوده است. اسلوتردایک فیلسوفی غریب با موضع‌گیری‌های غیرمنتظره است که به دلیل نثرِ پیچیده و رازآلودش همیشه در معرض فهم‌های متعارض بوده است. جان گری می‌کوشد با مروری اجمالی، ماحصل افکار او را جمع‌بندی کند.
    صفحه  از ۲۲
پرطرفدار