بزرگترین پروژۀ جنگلکاری جهان؛ چینیها «66 میلیارد درخت» کاشتهاند
یک پژوهش جدید نشان میدهد میلیاردها درختی که چین طی دهههای گذشته در قالب پروژه عظیم «دیوار سبز بزرگ» کاشته است، سریعتر از جنگلهای طبیعی رشد میکنند. با این حال، دانشمندان هشدار میدهند که این برتری دائمی نیست و جنگلهای طبیعی همچنان نقشی بیبدیل در ذخیره بلندمدت کربن و مقابله با تغییرات اقلیمی دارند.
فرادید| چین از سال ۱۹۷۸ تاکنون حدود ۶۶ میلیارد درخت کاشته و قصد دارد تا میانه قرن حاضر ۳۴ میلیارد درخت دیگر نیز به این تعداد اضافه کند. این طرح که با نام «دیوار سبز بزرگ» شناخته میشود، برای مهار گسترش بیابانهای گبی و تاکلاماکان آغاز شده و اکنون به یکی از بزرگترین پروژههای جنگلکاری جهان تبدیل شده است.
به گزارش فرادید؛ این جنگلهای جدید سالانه حجم قابلتوجهی از دیاکسید کربن را جذب میکنند، اما تاکنون مشخص نبود که از نظر رشد و عملکرد چه تفاوتی با جنگلهای طبیعی دارند. به همین دلیل، گروهی از پژوهشگران دانشگاه پکن به سرپرستی «یوهانگ لوئو» تلاش کردند بررسی کنند که عواملی مانند سن درختان، تنوع گونهها، تراکم جنگل و نحوه مدیریت آنها چگونه بر واکنش جنگلها به افزایش دیاکسید کربن و تغییرات اقلیمی اثر میگذارد.
محققان با استفاده از دادههای ماهوارهای، شاخص «سطح برگ» را اندازهگیری کردند؛ شاخصی که میزان تراکم تاج درختان را نشان میدهد و یکی از مهمترین معیارهای سنجش توانایی جنگل در جذب کربن است. نتایج نشان داد که جنگلهای کاشتهشده توسط انسان، سطح برگ خود را ۶۶ درصد سریعتر از جنگلهای طبیعی افزایش میدهند؛ نشانهای از رشد سریعتر این جنگلها.
بخش عمده این اختلاف به سن درختان مربوط میشود. بیشتر جنگلهای دستکاشت چین جوان هستند و درختان جوان بهطور طبیعی سریعتر از درختان مسن رشد میکنند. اما حتی زمانی که پژوهشگران جنگلهایی با سن و شرایط محیطی مشابه را با یکدیگر مقایسه کردند، باز هم جنگلهای کاشتهشده حدود ۴٫۶ درصد سریعتر رشد کردند. این اختلاف در جنگلهای همیشهسبز و جنگلهایی که از چندین گونه مختلف تشکیل شدهاند، حتی بیشتر نیز بود.
به گفته پژوهشگران، دلیل اصلی این برتری به شیوه مدیریت این جنگلها بازمیگردد. در پروژههای جنگلکاری معمولاً گونههایی مانند اکالیپتوس و صنوبر که رشد سریعی دارند، کاشته میشوند. علاوه بر این، پوشش گیاهی رقیب حذف میشود و در برخی مناطق نیز از کود استفاده میشود. این اقدامات باعث میشود رقابت برای دریافت نور، آب و مواد مغذی کاهش یابد و درختان بتوانند از افزایش دیاکسید کربن موجود در جو بهره بیشتری ببرند و سریعتر رشد کنند.
با این حال، این مزیت همیشگی نیست. بررسیها نشان میدهد بیشترین اختلاف رشد زمانی مشاهده میشود که درختان بین ۳۰ تا ۴۰ سال سن دارند. پس از حدود ۴۰ سالگی، سرعت رشد جنگلهای دستکاشت بهتدریج کاهش مییابد، در حالی که جنگلهای طبیعی با وجود رشد کندتر، روندی پایدارتر دارند و در بلندمدت عملکرد بهتری از خود نشان میدهند.
به گفته یوهانگ لوئو، جنگلهای دستکاشت ابزاری بسیار مؤثر برای جذب سریع کربن در کوتاهمدت هستند، اما این برتری موقتی است. اگر هدف، ذخیره کربن برای دههها یا حتی قرنها و ایجاد اکوسیستمهایی مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی باشد، جنگلهای طبیعی همچنان جایگزینی ندارند.
با این حال، همه پژوهشگران معتقد نیستند که افزایش سطح برگ بهتنهایی معیار کاملی برای سنجش توانایی جذب کربن باشد. کوین دسوزا، پژوهشگر دانشگاه واترلو که در این مطالعه مشارکت نداشته، میگوید هرچند افزایش برگها معمولاً به معنای رشد بیشتر است، اما کربن تنها در تاج درخت ذخیره نمیشود، بلکه در چوب، پوست، ریشهها و حتی خاک نیز انباشته میشود. بنابراین برای قضاوت دقیق درباره میزان واقعی ذخیره کربن باید همه این بخشها بررسی شوند.
او همچنین به پژوهش دیگری اشاره میکند که نشان داده جنگلهای طبیعی در سالهای نخست رشد خود، در برخی شرایط حتی کربن بیشتری نسبت به جنگلهای دستکاشت در اندامهای بالای سطح زمین ذخیره میکنند؛ موضوعی که نشان میدهد مقایسه این دو نوع جنگل به عوامل متعددی بستگی دارد.
با وجود این، یافتههای جدید یک پیام مهم برای سیاستگذاران دارد. به گفته پژوهشگران، بسیاری از مدلهای اقلیمی جهان هنوز تفاوت میان جنگلهای طبیعی و دستکاشت را بهدرستی در نظر نمیگیرند و نقش عواملی مانند سن درختان، انتخاب گونهها و نحوه مدیریت جنگل را دستکم میگیرند. این پژوهش نشان میدهد موفقیت برنامههای جنگلکاری تنها به کاشت تعداد بیشتری درخت وابسته نیست، بلکه زمان کاشت، گونههای انتخابشده و شیوه مدیریت جنگل در سالهای بعد نیز نقشی تعیینکننده در میزان جذب کربن و مقابله با تغییرات اقلیمی دارند.
