اپیدمیولوژی خودکشیهای موفق در استان فارس
خودکشی به عملی ارادي و آگاهانه در خاتمه بخشیدن به زندگی فرد اطلاق میشود و خودکشی موفق نیز اقدامی آگاهانه در آزار به خود است، که منتهی به مرگ میشود و متاسفانه شواهد موجود نشان میدهد این پدیده در دنیاي امروزي رو به گسترش است.
برخی از مطالعات نشان داده که عواملی مانند مشخصات فردي، روابط اجتماعی، مشکلات مالی و قانونی، از دست دادن نزدیکان، مذهب، نژاد و حتی شرایط اقلیمی هرکدام به نحوي در بروز خودکشی موثرند.
براساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، اقدام به خودکشی عبارت است از عملی که در آن شخص به صورت عمدي و بدون مداخله دیگران رفتاري غیرعادي (مانند خودآسیبزنی یا خوردن یک ماده بیش از مقدار تجویزشده براي درمان) را انجام میدهد و هدف وي تحقق تغییرات مورد انتظار خود است، بنابراین از نظر آسیبشناسی اقدام به خودکشی با خودکشی متفاوت است.
طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت در هر ٤٠ ثانیه یک نفر بر اثر خودکشی جان خود را از دست میدهد. در سال ٢٠٠٠ میلادي تعداد قربانیان خودکشی حدود یکمیلیون نفر بوده است. به عبارتی میزان خودکشی در جهان ١٦ نفر به ازاي هر صدهزار نفر است. با چنین روندي پیشبینی میشود که در سال ٢٠٢٠، این تعداد به ٥/١میلیون نفر برسد، همچنین برآورد میشود که خودکشی تا سال ٢٠٢٠، دودرصد از بیماريها را به خود اختصاص دهد.
آمار خودکشیهاي موفق در سالهاي آغازین هزاره سوم به حدي نگرانکننده است که به پیشنهاد سازمان جهانی بهداشت و انجمن بینالمللی پیشگیري از خودکشی از سال ٢٠٠٣ روز ١٠ سپتامبر (٢٠ شهریور) بهعنوان روز جهانی پیشگیري از خودکشی نامگذاري شده است.
براساس آمارهاي گزارششده جهانی، بالاترین میزان خودکشی مربوط به کشورهاي مجارستان، سریلانکا و فنلاند به ترتیب ٦/٣٨، ٨/٣٥ و ٨/٢٥ نفر در صدهزار نفر جمعیت و کمترین آن مربوط به کشور مکزیک با ٣/٢ نفر در صدهزار نفر بوده است.
در بررسیهاي آماري انجامشده توسط مرکز تحقیقات پزشکی قانونی درباره مرگهاي غیرطبیعی دهه هشتاد در ایران، مشخص شد حدود ٣١ هزار و ٥٣٩نفر در کشور قربانی خودکشی موفق بودهاند و بالاترین میزان خودکشی موفق طی این دهه مربوط به استان ایلام با ٩/١٨ نفر در یکصدهزار نفر و کوچکترین میزان مربوط به استان سیستانوبلوچستان با ٢/٢ نفر در یکصدهزار نفر بوده است.
ابوالحسن شاکري، فتاح جعفريزاده و محمد زارعنژاد مقاله پژوهشی را با عنوان اپیدمیولوژي خودکشیهاي موفق در استان فارس، در سال های ٩٠-١٣٨٦ نوشتند که در یافتههای آن آمده است: پس از اینکه تمامی پروندههاي اجسادي که علت فوت آنها خودکشی بود و به بخش متوفیان و سالن تشریح اداره کل پزشکی قانونی استان فارس ارجاع شده بود، بررسی شد، تعداد٩٣٤ مورد بهعنوان خودکشی موفق مورد تأیید قرار گرفت.
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی براي نخستینبار آمار تقریبا جامعی مربوط به خودکشیهاي انجام شده در کشور در سال ١٣٨٣ را منتشر کرد که در آن استان لرستان با میزان ٢٣ نفر در یکصدهزار نفر بیشترین و استان قم با ٤/٠ نفر در یکصدهزار نفر، کمترین تعداد را دارا بودند و میزان خودکشی در استان فارس در این سال ٩/٢ نفر در یکصدهزار نفر برآورد شده بود . در استانهاي ایلام، بوشهر، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و کرمان فراوانی خودکشی زنان بالاتر از مردان بود.
در بررسی نحوه خودکشی از میان انواع روشهاي خودکشی، حلقآویزي، ٥٠درصد بیشترین فراوانی را داشته است، اما نحوه خودکشی با توجه به جنسیت فراوانی متفاوتی داشته بهطوري که در مردان حلقآویزي ٥/٧٨درصد و استفاده از سلاح گرم ٢/١٦درصد بیشترین شیوع را داشته است. در میان زنان خودسوزي از فراوانی بیشتري برخوردار بوده است بهطوري که از ١٥١ نفري که خودسوزي کرده بودند سهم زنان ٢/٦٨درصد و سهم مردان ٨/٣١درصد بوده است.
در بررسی علل و انگیزه خودکشی، اولیای دم علل مختلفی را ابراز کرده بودند، بهطوريکه از ٤٣٤ موردي که علت یا انگیزه خودکشی آنان توسط اولیای دم ابراز شده بود، ١٤درصد به علت بیماري روانی خودکشی کرده بودند که متداولترین علت بود و کمترین آنها ٥ /٠ درصد نیز به علت مسائل ناموسی خودکشی کرده بودند. اغلب قربانیان ٨/٢٩درصد در فصل تابستان و کمترین آنها ٦/١٩درصد در فصل پاییز خودکشی کرده بودند. مشاهدات نشان داد که خودکشی با فصل ارتباط معنیدار آماري داشته است.