ترامپ علیه قدرتهای اقتصادی جهان

نه ترامپ و نه کلینتون شرایط اقتصادی ایران را نسبت به دوره اوباما بهبود نمیبخشند؛ اما ریاستجمهوری ترامپ احتمالا آسیب کمتری را متوجه اقتصاد ایران میکند؛ چرا که او فردی تاجرمسلک است و منتقد سیاستهای جنگافروزانه کلینتون و همچنین سیاستهای توسعهطلبانه و جنگطلبانه آمریکا در سالهای گذشته محسوب میشود.
البته روسایجمهوري آمریکا به همه آنچه میگویند، جامه عمل نمیپوشانند و حتی ممکن است مواضع آنها به کلی وارونه شود؛ چرا که رئیسجمهوری در این کشور همه تصمیمها را نمیگیرد و صاحبان کمپانیهای قدرتمند با لابی و نفوذ، سیاستهای مطلوبشان را از طریق کاخسفید پیش میبرند.
مواضع اصلی ترامپ در دوره تبلیغات انتخاباتی علیه قدرتهای اقتصادی جهان بوده است. ظاهرا او به دنبال احیاي اقتصادی آمریکا و افزایش رشد اقتصادی این کشور است و اگر به وعدههایش پایبند باشد، توجه خود را بر این مسائل معطوف میکند. یکی از برنامههای او مقابله با اقتصادهای چین، ژاپن، جنوبشرق آسیا، اروپا و... است؛ به گونهای که برای خروج سرمایه از آمریکا به این کشورها محدودیتهایی را وضع میکند. بنابراین مقابله اصلی او با گروهی از کمپانیهای بینالمللی، قدرتهای اقتصادی بزرگ و همچنین قدرتهای اقتصادی در حال ظهور خواهد بود.
این امر موجب نگرانی عمده اتحادیه اروپا بوده و است، به گونهای که این نگرانی در سخنرانیهای بیسابقه مرکل و رئیس اتحادیه اروپا مشهود بود. آنها تلاش میکردند علایمی را به زیان ترامپ و برای رأیدهندگان آمریکایی بفرستند، زیرا موضعگیری اصلی ترامپ اقتصادی است و این موضعگیری ممکن است فشار بر ایران را کمتر کند؛ اما در جریان تحولات انتخابات ریاستجمهوری آمریکا مشخص شد که کلینتون از عوامل اصلی خلق داعش و بحران در عراق، سوریه و لیبی بوده است.
البته نمیتوان انتظار داشت که در سیاستهای کلی آمریکا تفاوت فاحشی صورت بگیرد، اما انرژی ترامپ در مقایسه با کلینتون بیشتر به مقابله با قدرتهای اقتصادی چین، ژاپن و اتحادیه اروپا معطوف خواهد شد و این مسأله فرصت تنفسی برای ایران به وجود میآورد. بنابراین واکنش بازارهای سرمایه در اتحادیه اروپا به انتخاب ترامپ معنادار است، اما واکنش بازار سرمایه در ایران براساس یک ارزیابی غلط صورت گرفته و شاخص این بازار بهزودی به حال تعادل بازمیگردد. اگر ترامپ برجام را نقض کند، در عمل فرصتی منطقی به ایران میدهد تا از این توافق خارج شود.
از طرفی تصمیم یکجانبه آمریکا به بهبود بیش از پیش روابط ایران با اتحادیه اروپا منجر میشود؛ آن هم در شرایطی که سیاست ادامه تحریمها به دلیل فقدان اجماع جهانی امکانپذیر نیست، بنابراین بعید است او به چنین کاری دست بزند.
البته منافع آمریکا در جنگافروزی در دنیاست، تا جایی که حفظ ارزش دلار در گرو این جنگافروزیهاست، بنابراین سیاستهای جنگافروزانه آمریکا بهخصوص در قبال خاورمیانه با ریاستجمهوری ترامپ متوقف نمیشود؛ اما با توجه به مواضع او میتوان انتظار داشت جنگافروزیهای این کشور کاهش پیدا کند، البته به شرطی که ترامپ به مواضعش پایبند باشد، چرا که جرج بوش نیز پیش از انتخاب بهعنوان رئیسجمهوری مواضعی متفاوت داشت، تا جایی که از محدودیت فرصت همکاری شرکتهای آمریکایی با ایران انتقاد میکرد، اما زمانی که رئیسجمهوری شد، سیاستی خصمانه علیه ایران در پیش گرفت.