کوزۀ حاوی 20 هزار سکّۀ 300 ساله در یک خانه تاریخی کشف شد
یک کشف باستانشناسی شگفتانگیز در مسکو از پنهان شدن حدود ۲۰ هزار سکه نقرهای در خانه تاریخی تاجری به نام «آوِرکی کریلوف» پرده برداشت؛ کشفی که نور تازهای بر تجارت، ثروت و تردیدهای دوره پرتلاطم گذار از قرن شانزدهم به هفدهم میلادی میافکند.
فرادید|در جریان عملیات مرمت یک بنای تاریخی در امتداد کرانه «برسِنِفسکایا» در قلب مسکو، کشفی چشمگیر انجام شد. هزاران سکه نقرهای در اتاقهای مسکونی خانه تاجر مشهور، آورکی کریلوف پیدا شد؛ یافتهای که بینشهای تازهای درباره تجارت، ثروت و بیثباتی سیاسی در آستانه قرون شانزدهم و هفدهم میلادی ارائه میدهد.
به گزارش فرادید، این کشف از سوی «اولگا لیوبیموُا»، وزیر فرهنگ روسیه اعلام شد. او این گنجینه را یکی از مهمترین کشفیات پولی سالهای اخیر توصیف کرد. برپایه برآوردهای اولیه، این مجموعه شامل نزدیک به ۲۰ هزار سکه نقرهای میشود که با دقت درون یک ظرف سفالی قرار داده شده و در طبقه دوم اقامتگاه این تاجر پنهان شده بودند.
آورکی کریلوف که بود؟
آورکی کریلوف تاجر سرشناسی در مسکو بود که تالارهای سنگی او، ساختهشده در اواخر قرن هفدهم، امروزه نیز یک اثر مهم معماری به شمار میآیند. تاجرانی مانند کریلوف نقش مهمی در زندگی اقتصادی روسیه داشتند و بهعنوان واسطه میان تولیدکنندگان منطقهای، بازرگانان خارجی و دولت عمل میکردند.
کریلوف تنها یک تاجر ثروتمند نبود، بلکه مقامی بانفوذ هم به شمار میرفت. او مالک معادن نمک بود و بر امور تجارت، مالی و اخذ مالیات در منطقه نظارت داشت. تالارهای سنگی که به دستور او ساخته شدند، بازتاب جایگاه اجتماعی او بودند و با قابهای پنجره پرنقشونگار، نیمستونهای ظریف، ستونهای چسبیده به دیوار و قرنیزهای تزئینی آراسته شده بودند.
روایتهای معاصر نشان میدهند بازدیدکنندگان خارجی اغلب تحتتأثیر نمای باشکوه ساختمان، حیاط سرسبز همراه با باغ و فضای داخلی مجلل آن قرار میگرفتند؛ فضایی که شکوه و سلیقه یکی از برجستهترین بازرگانان مسکو را به نمایش میگذاشت.
کشف چنین گنجینه عظیمی در یک اقامتگاه خصوصی، نهتنها از ثروت شخصی حکایت دارد، بلکه اهمیت راهبردی حفاظت از داراییها در دوران بیثباتی را نیز نشان میدهد. خانه کریلوف که نزدیک کرملین و مسیرهای اصلی تجاری در امتداد رودخانه مسکو قرار داشت، مکانی ایدهآل برای نگهداری مخفیانه اشیاء ارزشمند بود.
تالارهای آورکی کریلوف: گمان میرود در این محل از قرون پانزدهم و شانزدهم یک خانه چوبی وجود داشته است. در سالهای ۱۶۵۶–۱۶۵۷، «آورکی کریلوف» که آن زمان منشی دومای دولتی بود و مالکیت کامل ملک را در اختیار داشت، آن بنا را با ساختمانی سنگی و دوطبقه جایگزین کرد و پیِ خانه چوبی قدیمی را در سازه جدید به کار برد
تاریخگذاری گنجینه: گذار از قرن شانزدهم به هفدهم
کارشناسان قدمت سکهها را به اواخر دهههای ۱۵۰۰ و اوایل ۱۶۰۰ میلادی نسبت دادهاند؛ دورهای که با تحولات عمیق در تاریخ روسیه همراه بود. این بازه زمانی شامل پایان دودمان «روریک» و آغاز «دوران آشوبها» میشود؛ دورهای که با هرجومرج سیاسی، اختلال اقتصادی و مداخله خارجی شناخته میشود.
در چنین دوارن ناپایداری، انباشت سکههای نقره راهبرد رایجی برای بقاء بود. نقره نهتنها بهعنوان پول رایج، بلکه بهعنوان ذخیرهای مطمئن از ارزش عمل میکرد؛ بهویژه در شرایطی که اعتماد به قدرت سیاسی و اصلاحات پولی کاهش یافته بود.
سکهها ممکن است متعلق به چه کسی بوده باشند؟
اگرچه این گنجینه در تالارهای کریلوف کشف شده، تاریخنگاران درخصوص نسبت دادن فوری آن به مالکیت شخص او هشدار میدهند. چند احتمال در حال بررسی است:
- پسانداز شخصی آورکی کریلوف که از طریق تجارتهای دوربرد و فعالیتهای بازرگانی بهدست آمده است.
- سرمایه جمعی بازرگانان که بهطور موقت برای حفظ امنیت در دوران ناآرامی نگهداری میشده است.
- وجوهی که برای تجارت یا پرداخت مالیات در نظر گرفته شده، اما به دلیل مرگ ناگهانی، تبعید یا رویدادهای سیاسی هرگز بازیابی نشده است.
گنجینههای مشابه از این دوره اغلب برای قرنها دستنخورده باقی ماندهاند، بهویژه اگر صاحبان آنها در آشوبهای «دوران بحران» امکان بازگشت نداشتهاند.
تعدادی از سکههای گنجینه
سرنخهای سکهشناسی و مقایسههای تاریخی
اگرچه کتیبهها و تصاویر دقیق روی سکههایِ تازه کشفشده هنوز در دست بررسی است، یافتههای مشابه میتوانند زمینهای ارزشمند فراهم کنند. سال ۲۰۲۴، متخصصان در موزهذخیرهگاه «کریلو-بلوزرسکی» سکههای نقرهای یافتند که دارای کتیبههایی مانند «شاهزاده بزرگ ایوان» و «شاهزاده بزرگ دیمیتری» و نیز تصاویر «سن جرج پیروزگر» بودند.
چنین نشانههایی برای کوپکهای نقرهایِ ضربشده در دورههای مناقشه بر سر قدرت رایج است؛ زمانی که چندین فرمانروا یا مدعی، همزمان اقدام به ضرب سکه میکردند. (کوپک یک سکه نقرهای کوچک روسی بود که در قرون شانزدهم و هفدهم بهعنوان واحد پایه پولی استفاده میشد؛ هر ۱۰۰ کوپک برابر با ۱ روبل یا ۱ گریونا بود.) اگر کتیبههای مشابهی بر سکههای گنجینه برسِنِفسکایا نیز دیده شود، میتواند به تعیین دقیقِ آن لحظه سیاسی که سکهها در آن پنهان شدهاند کمک کند.
وزارت فرهنگ روسیه تأیید کرده که این گنجینه بهطور کامل مورد مطالعه، فهرستبرداری و حفاظت قرار خواهد گرفت. متخصصان با استفاده از روشهای نوین حفاظتی و تحلیلی، تعداد دقیق، ترکیب فلزی و ارزش سکهها را تعیین خواهند کرد.
فراتر از ارزش پولی، این کشف برای تاریخنگاران تصویری کمنظیر از زندگی شهری، رفتار بازرگانان و راهبردهای اقتصادی در یکی از پرتلاطمترین دورههای تاریخ روسیه فراهم میکند.
این کشف خارقالعاده، یک بنای تاریخی را به پیوندی ملموس با گذشتهی مسکو تبدیل میکند. سکههای نقرهای که قرنها پیش پنهان شده بودند، اکنون داستانی از احتیاط، ثروت و نااطمینانی را روایت میکنند و به ما یادآور میشوند که حتی در تالارهای سنگی مشرف به رودخانه، تاریخ با تصمیمهایی شکل میگرفت که در زمانهای آمیخته از ترس و امید اتخاذ میشدند.
مترجم: زهرا ذوالقدر
