عکس؛ مسجد جامع هندوالان؛ نگین هزار ساله تاریخ معنوی خراسان جنوبی

براساس کتیبه‌های کوفی کشف‌شده در این بنا، پیشینه این مسجد به قرون پنجم یا ششم هجری قمری می‌رسد.

برخی پژوهش‌ها نیز زمان ساخت آن را مقارن با دوره شاهرخ تیموری و حدود سال ۸۵۰ هجری قمری دانسته‌اند؛ بنایی که در دوره‌های مختلف مرمت و بخش‌هایی از آن بازسازی یا تزئین شده است.

معماری مسجد شامل سردر ورودی، صحن، گنبدخانه، شبستان ستون‌دار و محراب است، گنبد مسجد از کهن‌ترین و ارزشمندترین بخش‌های آن به شمار می‌رود و با مهارت ویژه‌ای بر فضای چهارضلعی بنا شده، همچنین دو شبستان ستون‌دار در دو سوی گنبدخانه قرار دارد.

تنوع تزئینات آجری و تزئیناتی چون فیل‌پوش‌ها، گوشواره‌ها، قاب‌های گچی، رسمی‌بندی محراب‌ها و طرح‌های متنوع آجرچینی گنبدها از ویژگی‌های برجسته این اثر تاریخی است.

پله‌ای که از گوشه شمال‌شرقی بنا به پشت‌بام راه می‌یابد و نبود پله در گنبدخانه نیز حکایت از آن دارد که دسترسی به بخش‌های فوقانی از طریق بام انجام می‌شده است.

استفاده از آجر پخته در دو اندازه، خطوط غیرمنظم و ضخامت‌های متفاوت دیواره‌ها نشان‌دهنده وجود دوره‌های متعدد ساخت‌وساز در این مسجد است، براساس کتیبه موجود، این بنا در سال ۱۲۳۷ هجری قمری نیز مرمت شده است.

در دهه‌های اخیر، مرمت مسجد از سال ۱۳۷۹ آغاز و در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ با پیگیری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به‌طور جدی ادامه یافت و تکمیل شد.

مسجد جامع هندوالان یکی از افتخارات مردم خراسان جنوبی است و جایگاه ویژه‌ای در هویت تاریخی و دینی این منطقه دارد و این بنا در ۱۱ مرداد ۱۳۷۶ با شماره ۱۸۹۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

روستای هندوالان از توابع بخش مرکزی شهرستان درمیان است و در ۸۵ کیلومتری شمال‌شرق بیرجند و ۲۵ کیلومتری شهر اسدیه قرار دارد.

اهالی روستا معتقدند که این مسجد بیش از هزار سال قدمت دارد و سازنده آن را «سیف‌الله» فرزند «منصور» می‌دانند.

منبع: ایرنا