تصاویر| گَواب خوسف؛ دریاچهای زمرّدین در حصار تاریخ و سکوت کویر ایران
دریاچه ملی «گواب» خوسف در خراسان جنوبی به عنوان نگینی زمرّدین در قلب کویر شرق ایران تلاقی شگفتانگیز میراث خشتی و شکوه طبیعت را به نمایش گذاشته است این پهنه آبی با شکستن سکوت باستانی این شهر و میزبانی از پرندگان مهاجر، حیات دوبارهای به کالبد تاریخ بخشیده و تابلویی بیبدیل از نشاط و اصالت را پیش روی گردشگران گشوده است.
خراسان جنوبی را باید سرزمین تضادهای باشکوه نامید پهنهای که در آن سکوت عمیق ریگزار با خروش ناگهانی تالابهای فصلی در هم میآمیزد و درست در جایی که انتظار میرود بادهای گرم کویری فرمانروایی کنند تلالؤ دریاچهای فیروزهای به نام «گواب» چشم را مینوازد.
این استان که به واسطه کویر لوت شهرتی جهانی دارد حالا پردهای جدید از توانمندیهای خود را به نمایش گذاشته است، گردشگری در این خطه دیگر تنها به معنای تماشای تپههای ماسهای نیست بلکه تجربهای از همنشینی با طبیعتی است که در اوج سختی سخاوتمندانه زیباترین مناظر خود را پیشکش میکند.
در اینجا کویر صرفا یک جغرافیای خشک نیست بلکه بستری برای آرامش، نجوم و حالا ورزشهای مهیج آبی است، احیای تالابها و دریاچههای فصلی جانی دوباره به رگهای گردشگری منطقه بخشیده و ثابت کرده است که با مدیریت صحیح میتوان از دل محدودیتهای اقلیمی، فرصتهای اقتصادی بیبدیلی خلق کرد.
خراسان جنوبی اکنون به مقصدی تبدیل شده که در آن میتوان در یک روز هم گرمای تپههای ماسهای را لمس کرد و هم بر پهنه زلال یک دریاچه، لذت قایقسواری را چشید.
توسعه گردشگری پایدار در این مناطق، منجر به مهاجرت معکوس و رونق روستاهای مرزی و کویری میشود که از لحاظ امنیتی و اقتصادی حائز اهمیت است.
اکنون «گواب» به عنوان نگین این تحول ایستاده است تا روایتگر داستانی نو از پیوند آب و آفتاب در شرق ایران باشد.
خوسف؛ موزهای زنده در جوار نگین آبی
در ۳۵ کیلومتری مرکز استان خراسان جنوبی، شهرستان خوسف با وقار تاریخی خود خودنمایی میکند خوسف که به دیار گلهای نرگس مشهور است بافت تاریخی به وسعت ۵۰۵ هکتار دارد که بر روی بستر سنگی استواری بنا شده است.
این بافت که با عنوان منظر فرهنگی در فهرست آثار ملی ثبت شده اکنون با احیای دریاچه گواب به یکی از زیباترین قابهای تصویری ایران تبدیل شده است.
قاب اول: پانورامای حیات در تلاقی خشت و آب
در نخستین نگاه به پهنه گسترده گواب تضادی خیرهکننده میان آبی عمیق دریاچه و رنگ گرم خاک کویر خودنمایی میکند، دریاچه همچون آینهای بزرگ آسمان بیکران و چند لکه ابر سپید را در آغوش گرفته و در پسزمینه خانههای گلی و بافت تاریخی شهر خوسف با همان وقار همیشگی نظارهگر این ضیافت آبی هستند.
این تصویر به خوبی نشان میدهد که چگونه آب در دل یک اقلیم خشک به مرکز ثقل زندگی و زیبایی تبدیل شده است.
وسعت دریاچه در این قاب ابهتی خاص به منطقه بخشیده است، خط ساحلی که با شیب ملایم به بافت مسکونی و زمینهای اطراف میرسد نشاندهنده نزدیکی تنگاتنگ طبیعت و زندگی انسانی است، اینجا مرز میان تمدن خشتی و طبیعت آبی به قدری ظریف است که گویی این دو قرنهاست در یک همآغوشی مسالمتآمیز به سر میبرند.
نزدیکتر که میشویم جزئیات شگفتانگیز دریاچه رخ مینمایند در حاشیه ساحل، جلبکهای سبز زمردی همچون فرشی دستباف بر بستر شفاف آب گسترده شدهاند، تلالؤ خورشید بر این گیاهان آبزی طیفی از رنگهای سبز و فیروزهای را خلق کرده که با قهوهای تیره سنگهای صخرهای در پیشزمینه تضادی تماشایی ساخته است، این منظره گواهی بر زنده بودن و تپندگی قلب دریاچه در دل ریگزار است.
بافت صخرهای ساحل که در اثر فرسایش و حضور آب صیقل یافته، همچون نگهبانانی استوار دور تا دور این نگین سبز را فرا گرفتهاند تماشای حرکت ملایم آب بر روی این جلبکهای درخشان حسِ حضور در یک اقلیم مدیترانهای را القا میکند که در کمال شگفتی در قلب کویر به وقوع پیوسته است.
قاب سوم: سفیران سپیدبال؛ بازگشت امید
اما شکوه اصلی گواب را باید در حضور میهمانان ناخواندهاش جستوجو کرد پرندهای مهاجر که با وقار تمام بر روی چین و شکنهای ملایم آب شناور است سندی زنده بر بازگشت امنیت زیستی به این منطقه است.
انعکاس پیکر پرنده بر سطح آب تصویری شاعرانه ساخته است که نشان میدهد گواب اکنون فراتر از یک جاذبه گردشگری یک پناهگاه ایمن برای تنوع زیستی شرق کشور است.
حضور این پرندگان مهاجر فرصتی بیبدیل برای «پرندهنگری» فراهم آورده است صدای بال زدن و آواز آنها در سکوت مطلق کویر سمفونی زندگی را در گوش گردشگران زمزمه میکند، این قاب به ما یادآوری میکند که هر کجا آب باشد زندگی با تمام جزئیاتش حتی در کوچکترین موجودات دوباره جوانه میزند.
قاب چهارم: نبض نشاط از تراکتور تا قایقهای قو
و در نهایت زیباترین پارادوکس گواب در ساحل تفریحی آن رقم میخورد جایی که قایقهای پدالی رنگارنگ به شکل قو در کنار پرچم برافراشته ایران آمادهاند تا مسافران را به دل آب ببرند.
در پسزمینه این نشاط مدرن یک تراکتور قدیمی و دیوارهای فروریخته خشتی دیده میشوند تصویری نمادین از گذر تاریخ و پیوند کار سخت کشاورزی با فراغت شیرین گردشگری.
این تضاد بصری میان رنگهای تند قایقها (قرمز، سبز، زرد) و رنگ خنثی خاک و خشت، به روح هر گردشگری جانی تازه میبخشد اینجا نقطهای است که در آن سنت و مدرنیته به نفع شادی مردم و رونق اقتصادی منطقه با هم دست دادهاند.
برافراشته بودن پرچم ایران در میان این منظره حسِ غرور و امید به آبادانی جایجای این سرزمین حتی در دورترین نقاط کویری را دوچندان میکند.
اما این درخشش بیبدیل و هجوم مشتاقان طبیعت به قلب ریگزار مهر تاییدی بر تولد قطب جدیدی در اطلس گردشگری ایران است که جزئیات شکوه و ابعاد ملی آن در کلام فرماندار خوسف تبلور مییابد.
مسعود قلیزاده میزبانی از هشت هزار گردشگر در ایام نوروز را گواهی بر جایگاه ممتاز این دریاچه طبیعی در میان مقاصد هدف مسافران دانست و گفت: دریاچه «گواب» ظرفیتی بینظیر در شرق کشور است که با ثبت در فهرست میراث طبیعی ملی اصالت و اهمیت آن جنبهای رسمی و فرامنطقهای یافته است.
وی بر اساس آخرین گزارشهای ثبتی اظهار کرد: این عارضه منحصربهفرد که در ۳۶ کیلومتری بیرجند و در همسایگی بافت تاریخی چندصدساله خوسف قرار دارد شهریورماه ۱۳۹۸ با شماره ۶۴۹ به ثبت ملی رسیده است.
فرماندار خوسف تصریح کرد: منابع آبی این دریاچه از طریق سیلابهای فصلی و آبهای جاری تامین میشود که پس از یک دوره خشکسالی طولانی با بارشهای اخیر مجددا احیا شده و نبض زندگی را در منطقه جاری کرده است.
قایقسواری؛ تجربهای متفاوت در دل ریگزار
وی راهاندازی امکاناتی نظیر قایقسواری در میان پهنهای زمرّدین، برپایی سیاهچادرهای عشایری و ایجاد بازارچههای صنایعدستی را گامی مؤثر در مسیر رفاهِ گردشگران دانست و تاکید کرد: این اقدامات علاوه بر خلق تجربهای متفاوت در دل کویر، زمینهساز ارزآوری و درآمدزایی چشمگیر برای اهالی بومی و روستاهای همجوار شده است.
با فروکش کردن آب بستر دریاچه به سطحی کاملا سفید و درخشان بدل میشود که تضادی تماشایی با رنگهای محیطی کویر ایجاد میکند
قلیزاده ویژگی بصری دیگر این منطقه را تغییر چهره آن در فصول گرم سال عنوان کرد و افزود: با فروکش کردن آب بستر دریاچه به سطحی کاملا سفید و درخشان بدل میشود که تضادی تماشایی با رنگهای محیطی کویر ایجاد میکند.
وی همچنین بر موقعیت راهبردی این پهنه آبی تاکید کرد و افزود: در ضلع شمالی دریاچه منظر فرهنگی بافت تاریخی خوسف با مساحت ۵۰۵ هکتار واقع شده که به عنوان یکی از سالمترین بافتهای تاریخی شرق ایران بر روی هستهای سنگی شکوه این اثر را دوچندان کرده است.
فرماندار خوسف، ضرورت گسترش زیرساختهای اقامتی را یادآور شد و از برنامهریزی جدی دولت برای جذب سرمایهگذاران بخش خصوصی به منظور تکمیل طرحهای توسعه گردشگری در این نگین کویری خبر داد.
دریاچه طبیعی گواب در شهرستان خوسف و در فاصله ۳۵ کیلومتری شهر بیرجند قرار دارد که در فهرست میراث طبیعی - ملی نیز ثبت شده است. آبهای جاری و سیلابهای فصلی از اطراف، به سمت گواب سرازیر میشود و آبهای مازاد به رودخانه شاهرود میریزد.
منبع: ایرنا
