آغاز یک اقدام پسندیده
با ابلاغ قانون الحاق یک ماده به قانون مبارزه با موادمخدر از سوی رئیسجمهوری به وزارت دادگستری، از این پس احکام دادگاههای دادگستری درباره متهمان به قاچاق موادمخدر براساس آن صادر میشود.
کد خبر :
۴۴۹۶۰
بازدید :
۱۱۲۰
در میان مجموعه خبرهایی که بهطور معمول منفی است و موجب نگرانی میشود، یک خبر مهم و مثبت وجود داشت که کمتر مورد توجه قرار گرفت و به تیتر بسیاری از رسانهها تبدیل نشد. خبر مورد نظر، ابلاغ قانون الحاق یک ماده به قانون مبارزه با موادمخدر از سوی رئیسجمهوری به وزارت دادگستری بود تا از این پس احکام دادگاههای دادگستری درباره متهمان به قاچاق موادمخدر براساس آن صادر شود.
قانونی که گفته میشود با تأیید آن چندهزار نفر که حکم اعدام دارند، از این وضع رها خواهند شد. شاید به کار بردن کلمه چندهزار نفر زیر اعدام خیلی ساده باشد، ولی این یک مسأله مهم نهتنها ملی، بلکه فراملی است. چرا که بالا بودن تعداد اعدامی در ایران هزینه سنگینی را بر کشور تحمیل میکرد، هرچند مهمتر از این هزینه خارجی، درست نبودن این اعدامها و اثرات سوء آن در داخل مسأله اصلی ما بود.
نکته مهم این است هنگامی که تعدادی از نمایندگان مجلس این طرح را ارایه کردند، برخی از دستاندرکاران اجرایی و قضائی با آن مخالفت کردند. کفه مخالفت چنان سنگین بود که گمان میرفت طرح به سرانجام مطلوب نرسد. براساس این طرح، از این پس مجازات اعدام برای بسیاری از قاچاقچیان موادمخدر حذف خواهد شد، مگر آنکه بهصورت مسلحانه قاچاق کنند یا سردستگی و پشتیبانی مالی قاچاق را عهدهدار شوند یا از اطفال و نوجوانان زیر ١٨ سال یا مجانین برای ارتکاب جرم استفاده کنند.
موضوع کلیدی در مجازات اعدام برای قاچاقچیان این بود که آیا تشدید مجازات و صدور حکم اعدام به کاهش قاچاق مواد منجر خواهد شد و به تعبیر دیگر، اگر این مجازات حذف یا کمرنگ شود، آیا به تشدید قاچاق خواهد انجامید؟ این پرسش مهمی است که میتوان آن را آزمون کرد. در گذشته امکان آزمون آن فراهم بود.
از زمانی که قانون مجازات تشدید شد تا امسال، آیا روند قاچاق کاهشی بوده یا افزایشی؟ مجموعه آمارهای رسمی نشان میدهد که تشدید مجازات هیچگاه نتوانسته مانع از افزایش قاچاق مواد شود.
گویی که این مجازات رابطهاش را با انگیزه و محاسبات اقدامکننده قطع کرده است. علت نیز روشن است؛ مرتکبان این جرم در وضعیتی نیستند که درباره مجازات فکر کنند. فقط برخی از تخلفات و جرایم است که بهصورت جدی تحت تأثیر مجازات قرار میگیرد؛ لذا اعدام کردن آنان ممکن است عوارض دیگری داشته باشد که در ابتدای کار به چشم دیده نمیشود.
نظریه مذکور و اینکه تأثیر این مجازات بر میزان قاچاق و رشد اعتیاد چقدر است، از این پس هم میتواند آزمون شود. اگر روند قاچاق موادمخدر طی سالهای آینده تفاوت چندانی که معنادار باشد با روند گذشته نکرد، میتوانیم به این نتیجه برسیم که اعدامها بیاثر یا کماثر بوده است ولی اگر به طرز روشنی افزایش یافت، طبعا نتیجهگیری ما تفاوت خواهد کرد.
فارغ از این فرضیه، به یک نکته مهم باید اشاره کرد. سهولت یا سختی کشتن فرد در یک جامعه، نشانهای از ارزش جان آدمیزاد در جامعه است. درست است که همه ما از موادمخدر بهویژه قاچاقچیهای آن متنفر هستیم و برای آنان درخواست مجازات داریم، ولی این مسأله ابعاد گوناگونی دارد و نمیتوانیم فقط به یک وجه ماجرا نگاه کنیم.
نخستین وجه این است که قاچاقچیان بیشتر شامل چه کسانی هستند؟ بهظاهر گمان میکنیم که آنان همه پولدار و ثروتمند هستند و برای رسیدن به این ثروت، جوانان ما را به بدبختی میکشانند، در حالی که چنین نیست.
بیشتر کسانی که در تور پلیس میافتند یا محکوم به اعدام میشوند، افراد ضعیف و بدبختی هستند که برای گذران زندگی به این کار خلاف روی آوردهاند. قاچاقچیان اصلی یا کمتر گیر میافتند یا اگر هم گیر بیفتند بهطور معمول روشهایی برای نجات خود دارند. حال با این مقدمه، هنگامی که ما بهعنوان اعضای یک جامعه، مسئولیت خود را در برابر بسیاری از نقاط کشور یا جوانان بهدرستی انجام نمیدهیم، چرا باید توقع داشته باشیم که همه بر مسیر هدایتشده رفتار کنند؟ این حرف توجیه رفتار خلاف نیست، ولی داوری درباره رفتار خلاف افراد نیز صفر و یک نیست.
نکته دیگر اینکه کشتن و اعدام یک فرد در جامعه فقط کشتن آن فرد نیست. همه شهروندان نیز کمابیش در اینباره قضاوت و داوری دارند و اینکه جایگاه انسان در جامعه ما چقدر است؟ شاید همین پایین بودن منزلت اوست که او را به سمت خلاف سوق میدهد.
نگاه فرد به خویشتن و جایگاه او در جامعه، اهمیت زیادی در رفتارش دارد. بهعلاوه، اعدام افراد به نوعی زدن برچسب شدید بر خانواده وی محسوب میشود و این برچسب زدن راه را برای رفتار متعارف آنان در جامعه میبندد.
بالابودن آمار اعدام در ایران و بهویژه داشتن رتبه نخست (با احتساب نسبت جمعیت) تصویری منفی در میان سایر مردمان نسبت به ما ایجاد میکند که هزینههای روانی، سیاسی و اقتصادی دارد. امیدواریم با اجرای قانون جدید نهتنها شاهد افزایش قاچاق نباشیم، بلکه شاهد کاهش آن نیز باشیم و آمار اعدامیهای ایران بشدت کم شود.
البته مبارزه با قاچاق مواد فقط از طریق مجازات نیست، بلکه باید شیوههای دیگر تکمیل شود، ازجمله همکاریهای بینالمللی را نیز باید افزایش داد. این گامی به پیش بود و امیدواریم در ادامه نیز شاهد تکرار این نوع از قوانین باشیم. باید یقین کنیم که کاهش جرم فقط از طریق افزایش مجازات ممکن نیست، بنابراین امیدواریم که با اجرای قانون جدید، فضای عمومی جامعه تلطیف شود و حتی میتوان انتظار داشت که اثرات مثبتی نیز بر مسأله موادمخدر بگذارد.
۰