تصاویر| مسیرهای موجود و در حال ساخت انتقال نفت و گاز در خاورمیانه که تنگه هرمز را دور می‌زنند

نزدیک به دو ماه از زمانی می‌گذرد که بدنبال حمله نظامی آمریکا و اسرائیل، ایران تصمیم گرفت تنگه هرمز به عنوان مهم‌ترین گلوگاه نفتی جهان را ببندد و بدین ترتیب، اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار دهد.

عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، آبراه باریکی که زمانی حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کرد، به‌شدت کاهش یافته و در ۲۴ ساعت گذشته تنها سه کشتی موفق به عبور از آن شده‌اند.

درگیری در خاورمیانه که با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، این مسیر حیاتی را به منطقه‌ای فوق‌العاده پرخطر تبدیل کرده است.

وقفه‌ای کوتاه در درگیری‌ها در هفته گذشته اجازه داد حدود ۱۲ نفتکش طی یک روز از تنگه عبور کنند، اما تهران تنها یک روز بعد، تنگه را از نو بست و مسئولیت این وضعیت را متوجه دونالد ترامپ دانست.

در همین حال، شایعاتی در مورد مین‌گذاری در تنگه توسط ایران نیز بر ترس کشتی‌ها از عبور از مناطق نزدیک به سواحل عمان افزوده و عملاً عبور و مرور در تنگه هرمز متوقف شده است.

این آتش‌بس شکننده پس از آن فروپاشید که ایران در واکنش به توقیف یکی از کشتی‌هایش توسط نیروی دریایی آمریکا وعده انتقام داد و ادامه مذاکرات تا پیش از پایان محاصره دریایی را رد کرد.

آژانس بین‌المللی انرژی بسته شدن این تنگه را «بزرگ‌ترین شوک عرضه سوخت در تاریخ» توصیف کرده؛ بحرانی که حتی از بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ و قطع صادرات گاز روسیه نیز شدیدتر ارزیابی می‌شود.

در دو ماه جنگ، بازارهای انرژی به‌شدت دچار نوسان شده‌اند و شرکت‌های نفتی به‌دنبال مسیرهایی هستند که از تنگه هرمز عبور نکند.

با این حال، چند مسیر جایگزین برای کشورهایی که به‌شدت به انرژی نیاز دارند وجود دارد که عملاً تنگه هرمز را دور می‌زنند که در ادامه به آن‌ها خواهیم پرداخت.

خط لوله شرق–غرب (عربستان سعودی)

این خط لوله به طول حدود ۱,۲۰۰ کیلومتر می‌تواند روزانه تا ۷ میلیون بشکه نفت را از خلیج فارس به دریای سرخ منتقل کند. در عمل، حدود ۴.۵ میلیون بشکه در روز از این خط لوله عبور می‌کند، در حالی که عبور کشتی‌ها از تنگه باب‌المندب نیز به دلیل حضور نیروهای حوثی با بیم و هراس همراه است.

خط لوله حبشان–فجیره (امارات)

این مسیر ۳۵۰ کیلومتری نفت ابوظبی را مستقیماً به دریای عمان منتقل کرده و تنگه هرمز را دور می‌زند. این خط لوله که در سال ۲۰۱۲ راه‌اندازی شده، ظرفیت انتقال حدود ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز را دارد، اما حملات پهپادی از زمان آغاز جنگ باعث اختلال در بارگیری‌ها در فجیره شده است.

خط لوله کرکوک–جیهان (عراق–ترکیه)

این مسیر انتقال نفت از شمال عراق (منطقه اقلیم کردستان) به سمت دریای مدیترانه پس از دو سال توقف، دوباره فعال شده است. این خط لوله از کرکوک به بندر جیهان در ترکیه می‌رسد و در حال حاضر حدود ۱۷۰ هزار بشکه در روز ظرفیت دارد که قرار است به ۲۵۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد.

خط لوله گوره–جاسک (ایران)

این مسیر بالقوه ایران را به پایانه جدید جاسک در دریای عمان متصل می‌کند و ظرفیت انتقال روزانه حدود ۱ میلیون بشکه را دارد. با این حال، ساخت این پایانه هنوز کامل نشده، هرچند در سال ۲۰۲۴ یک آزمایش بارگیری در آن انجام شده است.

خط لوله عراق–عمان

عراق در سپتامبر گذشته اعلام کرد در حال بررسی احداث خط لوله‌ای از بصره تا بندر دقم عمان در دریای عمان است.

این پروژه هنوز در مراحل اولیه طراحی قرار دارد و گزینه‌های مختلفی برای مسیر آن در حال بررسی است؛ از جمله یک خط زمینی از طریق کشورهای همسایه یا یک خط لوله زیر دریا که هزینه بسیار بالایی خواهد داشت.

خط لوله عراق–اردن

این خط لوله پیشنهادی با ظرفیت حدود ۱ میلیون بشکه در روز، نفت خام را از بصره به بندر عقبه در دریای سرخ منتقل می‌کند و تنگه هرمز را دور می‌زند.

این پروژه نخستین‌بار در دهه ۱۹۸۰ مطرح شد و در سال ۲۰۲۲ به‌صورت اصولی مورد تأیید قرار گرفت، اما همچنان به‌دلیل هزینه بالا، مسائل امنیتی و چالش‌های سیاسی متوقف مانده است.

کانال خلیج فارس–دریای عمان

ایده احداث کانالی برای دور زدن تنگه هرمز، مشابه کانال‌های سوئز یا پاناما، هنوز کاملاً در حد طرح مفهومی باقی مانده است.

پروژه‌ای که مستلزم عبور از کوه‌های حجر به سمت فجیره است، با چالش‌های مهندسی بسیار پیچیده مواجه خواهد بود و هزینه آن ممکن است به صدها میلیارد دلار برسد.

منبع: روزیاتو