مارمولکی که در بیابان فریاد می‌زند

فرادید| این جانوران به سرده‌ی تنوپوس (Ptenopus)  تعلق دارند و جالب اینکه همه‌ی گونه‌های این سرده تا سطح شگرفی تخصص یافته‌اند؛ به‌گونه‌ای که می‌توانند به‌شکل کارآمد در شرایط بسیار سخت بیابان‌ها زندگی کنند. 

به گزارش فرادید، بدن‌های کوچک و شن‌رنگ آن‌ها به‌راحتی با ماسه‌ها هم‌رنگ می‌شود و با استفاده از پاهای قوی و چنگال‌دار خود، سوراخ‌های بسیار کارآمدی حفر می‌کنند که آن‌ها را از شکارچیان و دماهای سوزان محافظت می‌کند. این سوراخ‌ها پایگاهی هستند که مارمولک‌ها شب‌ها نیز از آن خارج می‌شوند تا به جست‌وجوی حشرات بپردازند و با صداهای بلندی که تولید می‌کنند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. 

سازگاری‌ها و ارتباط صوتی مارمولک‌های فریادزن در محیط‌های خشک

مارمولک‌های فریادزن به‌گونه‌ای تکامل یافته‌اند که بتوانند در مناطق خشک زندگی کنند. در حالی که بسیاری از مارمولک‌ها دارای بالشتک‌های چسبنده برای بالا رفتن از سطوح صاف هستند، این مارمولک‌ها پاهای قوی و چنگال‌دار دارند که برای حفاری طراحی شده‌اند. سوراخ‌هایی که حفر می‌کنند پناهگاه اصلی آن‌ها هستند؛ جایی امن نه‌تنها در برابر دماهای بسیار بالای روز، بلکه در برابر شکارچیان بالقوه. این جانوران شب‌ها فعال هستند و بخش عمده روز را زیر زمین می‌گذرانند و با فرارسیدن شب برای شکار از سوراخ‌های خود خارج می‌شوند. 

رژیم غذایی آن‌ها بیشتر شامل حشرات و بی‌مهرگان کوچک می‌شود که با پنهان‌کاری و چابکی شکار می‌شوند. با وجود جثه‌ی کوچک، این مارمولک‌ها شکارچیان بسیار توانمندی هستند که نشان می‌دهند حتی کوچک‌ترین خزندگان هم می‌توانند در محیط‌های خشن به‌خوبی دوام بیاورند. 

میان مارمولک‌ها، ارتباط صوتی پدیده‌ای بسیار نادر است؛ اما مارمولک‌های فریادزن در این زمینه به مهارتی ویژه دست یافته‌اند. آن‌ها انواع مختلفی از صداها را تولید می‌کنند که هر یک معنای خاص خود را دارد. برخی صداها برای تعیین قلمرو و هشدار به رقیبان به کار می‌رود، در حالی که برخی دیگر نقش سیگنال‌های جفت‌یابی را ایفا کرده و جفت‌ها را جذب می‌کنند. حتی مارمولک‌های جوان هم صداهای ملایمی تولید می‌کنند که نشانه‌ی ناراحتی یا درخواست توجه از سوی بالغ‌های اطراف است. این آواها صداهای تصادفی نیستند، بلکه سامانه‌ای پیچیده از پیام‌ها به شمار می‌آیند که به مارمولک‌ها امکان می‌دهد با وجود وسعت و بازبودن بیابان، با هم تعامل و هماهنگی داشته باشند. دانشمندان به این رفتار علاقه‌مند شده‌اند، زیرا این پدیده این فرض رایج را به چالش می‌کشد که خزندگان همواره ساکت و از دید اجتماعی ساده هستند. 

مارمولک‌های فریادزن چگونه در بیابان زنده می‌مانند و ارتباط برقرار می‌کنند؟

مارمولک‌های فریادزن وابستگی زیادی به سوراخ‌هایشان دارند؛ سوراخ‌هایی که فراتر از یک سرپناه ساده هستند. سوراخ‌های حفرشده در ماسه‌های نرم بیابانی، دمایی بسیار خنک‌تر و پایدارتر نسبت به شرایط خشن محیط بیرون فراهم می‌کنند و همچنین آن‌ها را از بیشتر شکارچیان، از جمله مارها و پرندگان محافظت می‌کنند. تولیدمثل هم در همین نقب‌های امن انجام می‌شود که به شکل قابل‌توجهی تهدیدها علیه نوزادان را کاهش می‌دهد. به این ترتیب، سوراخ‌ها تمام چرخه‌ی زندگی مارمولک‌ها را دربرمی‌گیرند و برای آن‌ها امنیت، قلمروی شکار و فضاهای اجتماعی فراهم می‌کنند. در این میان، مارمولک‌های فریادزن از آواسازی به‌عنوان یکی از عناصر اصلی ارتباط استفاده می‌کنند. این صداها شامل تغییرات منحصربه‌فردی در زیر و بم صدا، ریتم و شدت می‌شوند که هر یک پیام متفاوتی را منتقل می‌کند. 

این صداها به‌قدری قوی هستند که می‌توانند از میان چندین متر ماسه در زیستگاه‌های بیابانی خشک عبور کنند و از صداهایی که عوامل طبیعی محیط مانند باد یا دیگر جانوران ایجاد می‌کنند، بلندتر باشند. حتی کوچک‌ترین موجودات مانند این خزندگان، می‌توانند رفتارهای اجتماعی قابل‌توجه و هوشمندی چشمگیری از خود نشان دهند و از صدا به‌عنوان یک سازگاری مؤثر در یکی از خصمانه‌ترین محیط‌های روی زمین بهره بگیرند.

مترجم: زهرا ذوالقدر