عکس| فوک دریای خزر از گذشته تا امروز؛ نفس ها به شماره افتاد
فوک دریای خزر یکی از گونههای منحصر به فرد و آسیبپذیر این دریا، در سالهای اخیر با تهدیدات جدی مواجه شده و نفسش به شماره افتاده است.
فوک دریای خزر، یکی از گونههای منحصر به فرد و آسیبپذیر با مشکلات متعددی روبهروست. آلودگیهای زیستمحیطی، شکار غیرقانونی، تغییرات اقلیمی و کاهش منابع غذایی از جمله تهدیداتی هستند که زندگی این گونه را در خطر انداختهاند.
فوک دریای خزر (Phoca caspica)، یک گونه بومی این دریا است که در سواحل کشورهای حاشیهای دریای خزر، از جمله ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان، زندگی میکند. این فوکها بهویژه در مناطق ساحلی و آبهای کم عمق دریا میزیستند و در گذشته جمعیت فراوانی داشتند.
در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی، جمعیت فوکهای دریای خزر به حدود ۱۰۰ هزار فرد بالغ رسید که نشان از شکوفایی این گونه در منطقه داشت. فوکها با سازگاریهای خاص خود در این محیط زندگی میکردند و توانایی بالایی در تکثیر و بقا داشتند.
اما در چند دهه اخیر، تغییرات زیستمحیطی، تهدیدات انسانی و بحرانهای طبیعی باعث کاهش شدید جمعیت این گونه شده است. در سالهای اخیر، جمعیت فوکهای دریای خزر به کمتر از ۲۰ هزار فرد بالغ کاهش یافته است. این کاهش جمعیت، بهویژه در سواحل شمالی ایران، نگرانکننده بوده و تهدیدات بیشتری برای بقای این گونه در پی داشته است.
علل کاهش جمعیت فکهای دریای خزر
محمد اسدی فعال محیطزیست در مازندران با بیان این که آلودگیهای زیستمحیطی یکی از عوامل اصلی کاهش جمعیت فکهای دریای خزر است، افزود: ورود مواد شیمیایی، نفتی و آلایندههای صنعتی به دریا، نه تنها کیفیت آب را کاهش میدهد بلکه بر منابع غذایی فوکها نیز تاثیرگذار است و این آلودگیها میتواند موجب مسمومیت فکها و حتی مرگ آنها شود. در برخی سالها، آلودگیهای نفتی به حدی بوده که زیستگاههای فکها آسیب دیدهاند.
وی در گفت وگو با خبرنگار مهر ادامه داد: علاوه بر آلودگی، شکار غیرقانونی نیز یکی از تهدیدات جدی برای فوکهای دریای خزر به شمار میرود. پوست فکها در برخی مناطق بهعنوان کالای گرانبها مورد توجه قرار میگیرد، با اینکه در سالهای اخیر قوانین سختگیرانهای برای مقابله با شکار غیرقانونی وضع شده است، هنوز در برخی از مناطق این مشکل وجود دارد و فوکها در زمان تولید مثل هدف شکار قرار میگیرند.
وی یادآور شد: تغییرات اقلیمی نیز تأثیرات زیادی بر زندگی فوکها گذاشته است. گرم شدن دمای آب، تغییر الگوهای بارش و کاهش یخچالهای طبیعی شرایط زیستی فوکها را تغییر داده است. این تغییرات موجب کاهش منابع غذایی، تغییر مکانهای تکثیر و افزایش دمای آب شده است که به شدت بر بقای فکها تأثیرگذار است.
به گفته وی در کنار اینها، کاهش منابع غذایی یکی دیگر از عواملی است که در کاهش جمعیت فوکهای دریای خزر نقش دارد. ماهیان پلاژیک که غذای اصلی فکها را تشکیل میدهند، به دلیل صید بیرویه و آلودگیها کاهش یافتهاند. این کاهش منابع غذایی باعث شده فکها برای تأمین غذا با مشکل روبهرو شوند.
تلاشهای حفاظتی برای جلوگیری از انقراض فکهای دریای خزر
با توجه به وضعیت بحرانی فوکهای دریای خزر، سازمانهای محیط زیستی در کشورهای حاشیهای دریای خزر تلاشهای بسیاری برای حفاظت از این گونه انجام دادهاند.
محمدرضا کنعانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران، در این زمینه بیان کرد:وضعیت فوکهای دریای خزر در استان مازندران به شدت نگرانکننده است. در حال حاضر جمعیت فکها در سواحل شمالی کشور به کمتر از ۵۰۰۰ فرد بالغ رسیده است که در مقایسه با گذشته این رقم به شدت کاهش یافته است.
وی در گفت وگو با خبرنگار مهر همچنین افزود: آلودگیهای نفتی و صنعتی به ویژه در بخشهای غربی دریای خزر تاثیر زیادی بر وضعیت زیستمحیطی فوکها داشته است. بهویژه آلودگیهایی که ناشی از فعالیتهای کشاورزی و نفتی است، باعث کاهش منابع غذایی و تخریب زیستگاههای فوکها شده است.
کنعانی همچنین بر اهمیت همکاریهای منطقهای در راستای حفاظت از این گونه تأکید کرد و افزود:در حال حاضر، همکاریهایی میان ایران و کشورهای حاشیه دریای خزر در حال شکلگیری است تا با تلاش مشترک، از این گونه ارزشمند حفاظت شود.
وی یادآور شد::یکی دیگر از اقدامات حفاظتی مهم، ایجاد مناطق حفاظتشده و ممنوعیت شکار فکها در برخی نواحی دریای خزر است. این مناطق بهویژه در سواحل شمالی ایران و روسیه ایجاد شدهاند و در آنها تدابیر خاصی برای جلوگیری از شکار و آسیب به فکها در نظر گرفته شده است.
با این حال، مشکلاتی همچنان در این زمینه وجود دارد و نظارتهای دقیقتر و حمایتهای قانونی بیشتر برای موفقیت این برنامهها ضروری است.
وضعیت بحرانی فوکهای دریای خزر؛ چالشها و اقدامات آینده
قاسم پوری، استاد دانشگاه تربیت مدرس و کارشناس محیط زیست، در مورد وضعیت فکهای دریای خزر گفت:وضعیت فوکهای دریای خزر امروز نسبت به گذشته به شدت بحرانی شده است. این گونه معمولاً بهطور دستهجمعی در دریا شناور هستند و تخمهای ماهی پلاژیک در دل خود دارند که بهطور طبیعی در سطح آب شناور میمانند و به تدریج به لارو و ماهی تبدیل میشوند. اما عوامل انسانی و تغییرات زیستمحیطی به شدت بر این فرآیند تأثیر گذاشته است.
پوری در گفت وگو با خبرنگار مهر افزود:بهطور قطع، اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی در این زمینه بسیار مؤثر بوده است. در سالهای اخیر، پروژههای حفاظتی از طریق رسانهها و شبکههای اجتماعی بهویژه در سطح جوانان و گروههای محیطزیستی افزایش یافته است. اما هنوز هم نیاز به تلاشهای بیشتر و همافزایی بیشتری در این زمینه داریم.
او همچنین بر لزوم ایجاد همکاریهای بینالمللی برای حفظ این گونه تأکید کرد و گفت:برای بهبود وضعیت فوکهای دریای خزر، لازم است که کشورهای حاشیهای این دریا در راستای همکاریهای حفاظتی و کاهش آلودگیها همکاریهای بیشتری داشته باشند. این همکاریها میتواند به بهبود وضعیت فکها و حفاظت از زیستگاههای آنها کمک کند.
اگرچه در سالهای اخیر تلاشهایی در راستای حفاظت از فوکهای دریای خزر انجام شده، اما هنوز هم چالشها و تهدیدات بسیاری وجود دارند. آلودگیهای محیطی، شکار غیرقانونی و تغییرات اقلیمی به تهدیدات اصلی این گونه تبدیل شدهاند و این مشکلات ممکن است به انقراض فوکها در آینده نزدیک منجر شود.
بنابراین، برای جلوگیری از انقراض فکهای دریای خزر، ضروری است که کشورهای حاشیهای دریای خزر اقدامات حفاظتی خود را تشدید کنند. این اقدامات باید شامل کنترل دقیقتر بر آلودگیهای دریایی، جلوگیری از شکار غیرقانونی، تقویت همکاریهای بینالمللی و ایجاد مناطق حفاظتشده جدید باشد. همچنین، افزایش آگاهی عمومی و آموزش در سطح جوامع محلی نیز میتواند به محافظت از این گونه کمک کند.
در نهایت، فوک دریای خزر یکی از آخرین نگهبانان این اکوسیستم منحصر به فرد است و برای حفظ آن، باید از تمامی ظرفیتها و منابع موجود استفاده کرد تا نسل آینده نیز بتواند از زیباییها و تنوع زیستی این دریا بهرهمند شود.
منبع: مهر
