نخستین ثبت تلیله نوک‌پهن در خراسان‌شمالی

تلیله نوک پهن با نام علمی Calidris falcinellus از تیره آبچلیک‌ها (Scolopacidae) است و از پرندگان مهاجر به شمار می‌رود.

تلیله نوک‌پهن پرنده‌ای کوچک با نوکی نسبتا پهن و اندکی خمیده است که معمولا در زیستگاه‌های تالابی، سواحل گلی و آبگیرهای کم‌عمق مشاهده می‌شود و در فصل مهاجرت از مناطق شمالی‌تر به عرض‌های جنوبی‌تر کوچ می‌کند.

ثبت این گونه در خراسان شمالی، در حالی صورت گرفته است که شناسایی و پایش پرندگان مهاجر، از شاخص‌های مهم ارزیابی وضعیت زیستگاه‌های طبیعی و تالابی به شمار می‌رود.

ثبت تلیله نوک پهن به غنای تنوع زیستی استان اضافه می‌کند و اهمیت پایش پرندگان مهاجر را بیشتر نشان می‌دهد

کارشناسان می گویند که ثبت این گونه در خراسان شمالی از نظر تنوع زیستی و اهمیت زیستگاه‌های تالابی منطقه قابل توجه است و به دیگر سخن ثبت این گونه به غنای تنوع زیستی استان اضافه می‌کند و اهمیت پایش پرندگان مهاجر را بیشتر نشان می‌دهد.

ثبت این پرنده در اطراف شیروان، نشان می دهد که این نواحی دارای منابع آب سطحی فصلی یا دائمی، حاشیه‌های کم‌عمق مناسب برای نشستن و تغذیه پرندگان مهاجر است همچنین امنیت نسبی زیستگاه از نظر مزاحمت انسانی در این منطقه وجود دارد.

این منطقه در مسیر مهاجرت بهاره یا استفاده به‌عنوان محل توقف بین‌راهی قرار دارد و برای پرندگان مهاجر، همین توقفگاه‌های کوتاه‌مدت هم بسیار حیاتی‌اند، چون در آن‌ها انرژی لازم برای ادامه مهاجرت تأمین می‌شود.

نقش زیستگاه‌های اطراف شیروان

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی در این باره گفت: این گونه معمولا در زیستگاه‌های مرطوب، آبگیرهای کم‌عمق و حاشیه تالاب‌ها دیده می‌شود و مشاهده آن می‌تواند بیانگر اهمیت اکولوژیک مناطق طبیعی استان در مسیر مهاجرت پرندگان باشد.

روح الله لایق درباره اهمیت اکولوژیک ثبت این گونه گفت: ثبت تلیله نوک‌پهن در خراسان شمالی نشان‌دهنده ارزش زیستگاهی منطقه است؛ چون این پرنده معمولا در تالاب‌ها، آبگیرهای کم‌عمق، حاشیه‌های گِلی و زیستگاه‌های مرطوب فرود می‌آید، براین اساس حضور آن می‌تواند بیانگر این باشد که منطقه اطراف شیروان در مسیر یا توقفگاه مهاجرتی برخی پرندگان کنارآبزی قرار دارد.

وی تصریح کرد: تلیله نوک‌پهن معمولا در تالاب‌های فصلی و دائمی، آبگیرهای کم‌عمق، کناره‌های گِلی و لجن‌زار، حاشیه برکه‌ها و پهنه‌های مرطوبو زمین‌های سیلابی با پوشش گیاهی کم دیده می‌شود.

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی گفت: این پرنده برای تغذیه نیازمند بسترهای نرم و مرطوب است تا بتواند با نوک خود در گل‌ولای جست‌وجو کند.وی خاطرنشان کرد: مشاهده این گونه می‌تواند برای مدیریت محیط‌زیست استان پیام‌های مهمی داشته باشد، بدان معنا که پایش منظم پرندگان مهاجر و ضرورت حفاظت از آبگیرها و تالاب‌های کوچک، حتی اگر فصلی باشند، مهم است.

لایق اظهار کرد: در این باره باید تلاش کرد تا از خشکاندن یا تخریب آبگیرها، تغییر کاربری اراضی مرطوب، آلودگی آب، شکار و ایجاد مزاحمت جلوگیری کرد.

وی با بیان اینکه حضور پرندگان کنارآبزی مهاجر مثل تلیله نوک‌پهن می‌توانند شاخص سلامت نسبی زیستگاه‌های آبی و مرطوب باشند گفت: حضور آن‌ها معمولا به این معناست که هنوز بخشی از کارکرد طبیعی زیستگاه حفظ شده، منابع غذایی مناسب وجود دارد و منطقه می‌تواند در شبکه توقفگاه‌های مهاجرتی نقش داشته باشد.

خشکسالی، تهدید مهم زیستگاه پرندگان مهاجر

وی درباره تهدیدهای زیستگاه های این پرنده اظهار کرد: زیستگاه‌های مناسب این پرنده در خراسان شمالی با این تهدیدهایی روبه‌رو است که کاهش منابع آبی بر اثر خشکسالی، برداشت بی‌رویه آب، تخریب تالاب‌ها و آبگیرها و چرای سنگین دام در حاشیه مناطق مرطوب از جمله آن است.

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی تصریح کرد: همچنین آلودگی ناشی از پساب یا سموم کشاورزی می‌توانند کیفیت زیستگاه را کاهش دهند و احتمال حضور دوباره چنین گونه‌هایی را کم کنند.

لایق اظهار کرد: ثبت تلیله نوک‌پهن در خراسان شمالی فقط یک مشاهده ساده پرنده‌نگری نیست، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از این باشد که برخی زیستگاه‌های مرطوب استان هنوز ارزش اکولوژیک بالا دارند.

وی تصریح کرد: اطراف شیروان ممکن است برای پرندگان مهاجر نقش توقفگاهی مهم داشته باشد براین اساس حفاظت از تالاب‌ها و آبگیرهای کوچک استان باید جدی‌تر دنبال شود.

استان خراسان شمالی زیستگاه ۵۱ گونه پستاندار، ۱۸۰ گونه پرنده، ۵۲ گونه خزنده و چهار گونه دوزیست است و با وسعتی بیش از ۲۸ هزار کیلومتر مربع در شمال شرق کشور قرار دارد.

منبع: ایرنا