جنگ جانشینی در کره شمالی؛ رقابت «خونین» خانوادگی بین خاندان کیم برای رهبری

نبرد بر سر جانشینی کیم جونگ اون میان خواهر و دختر او برای حکمرانی بر کره شمالی می‌تواند به اعدام یکی از اعضای این خانواده منجر شود؛ موضوعی که به باور کارشناسان دور از ذهن نیست.

هفته گذشته، سازمان اطلاعات کره جنوبی به پارلمان این کشور اعلام کرد که بر این باور است کیم جو آئه، دختر نوجوان کیم جونگ اون، در آستانه آن قرار دارد که به‌عنوان رهبر آینده این کشور معرفی شود؛ اقدامی که در راستای تداوم حاکمیت کره شمالی در دستان خاندان کیم برای نسل چهارم ارزیابی می‌شود.

اما این برنامه‌ها ممکن است با جاه‌طلبی‌های خواهر او، کیم یو جونگ، ناکام بماند؛ فردی که گفته می‌شود در صورت مرگ یا ناتوانی دیکتاتور جوان، در پی به‌دست گرفتن قدرت برای خود است.

این زن ۳۸ ساله که در اداره تبلیغات حزب حاکم کره شمالی نقش کلیدی دارد، در میان محافل سیاسی و نظامی از احترام بالایی برخوردار است و به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان قدرتمندترین فرد کره شمالی پس از برادرش شناخته می‌شود.

قدرت او به حدی است که شایعه شده بود او در سال ۲۰۲۰ و در دوره بیماری کیم جونگ اون، بخشی از تصمیم‌گیری‌ها را برعهده گرفته است. سال‌ها تجربه و سرمایه سیاسی گسترده در داخل کره شمالی باعث شده بود که برای مدتی طولانی، این زن جانشین بالفعل کیم جونگ اون تلقی شود.

با این حال، با افزایش حضورهای عمومی کیم جو آئه (مشابه روندی که پدرش پیش از معرفی رسمی به‌عنوان جانشین کیم جونگ ایل طی کرده بود) گمانه‌زنی‌ها درباره معرفی قریب‌الوقوع او به‌عنوان وارث قدرت در کره شمالی شدت گرفته است.

با این وجود، به گفته کارشناسان، کیم جو آئه به‌عنوان دختری نوجوان فاقد تجربه لازم برای رهبری کشور است. از سوی دیگر، با توجه به روحیه تهاجمی عمه‌اش که پیش‌تر در سال ۲۰۱۳ با حملات لفظی شخصی علیه جو بایدن، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، خبرساز شده بود، هرگونه کشمکش قدرت میان این دو عضو خانواده کیم می‌تواند بسیار خونین باشد.

فیودور ترتیتسکی، تاریخ‌دان روس و کره‌ و مدرس دانشگاه کره جنوبی، در این باره می‌گوید که در صورت نامشخص ماندن جانشین (برای مثال اگر کیم جونگ اون پیش از تعیین رسمی جانشین فوت کند) پیامدها خونین خواهد بود.

او می‌گوید:

    طرف بازنده ممکن است با نهایت قساوت پاکسازی شود؛ یعنی اردوگاه‌های کار اجباری، اعدام‌ها، و حتی احتمالاً اعدام‌های علنی یا مجازات بستگان.

    کره شمالی مکانی بسیار، بسیار بی‌رحم و بسیار، بسیار خشن است.

کارشناسان دیگر نیز ارزیابی‌های مشابهی ارائه کرده‌اند.

دکتر ادوارد هاول، کارشناس کره شمالی و مدرس دانشگاه آکسفورد، نیز نظر خود را چنین بیان می‌کند:

    نمی‌توان احتمال درگیری قدرت میان عمه و برادرزاده را رد کرد، به‌ویژه اینکه در گذشته نیز نمونه‌هایی از این دست وجود داشته است.

    یکی از چیزهایی که از تاریخ کره شمالی آموخته‌ایم این است که هیچ‌کس، حتی اگر به دودمان ارزشمند کیم وابسته باشد، در امان نیست.

وی به چندین مورد اشاره می‌کند که در آن اعضای حاکم خاندان کیم پس از به‌دست گرفتن قدرت، بستگان نزدیک خود را اعدام کرده‌اند. تنها دو سال پس از به قدرت رسیدن کیم در سال ۲۰۱۱، او دایی خود و مربی سیاسی‌اش، جانگ سونگ تائک، را به اتهام ارتکاب «اقدامات ضدحزبی و فرقه‌گرایانه ضدانقلابی» بازداشت کرد.

اتهامات او شامل روابط نامشروع با زنان، داشتن «جاه‌طلبی سیاسی»، تضعیف «هدایت حزب بر نهادهای قضایی، دادستانی و امنیت مردمی» و اخلال در «امور اقتصادی کشور» بود. جانگ سرانجام در سال ۲۰۱۳ با جوخه آتش اعدام شد.

در همین حال، برادر ناتنی بزرگ‌تر کیم جونگ اون، کیم جونگ نام، مورد غضب دیکتاتور قرار گرفت و در سال ۲۰۱۷ در فرودگاه کوالالامپور با مالیده شدن عامل اعصاب وی‌ایکس بر صورتش ترور شد. به‌طور گسترده باور بر این است که او به دستور دولت کره شمالی کشته شد.

از زمان تأسیس کره شمالی در سال ۱۹۴۸، رهبران این کشور همگی از دودمان کیم بوده‌اند؛ نظامی که عموماً به‌عنوان یک پادشاهی مطلقه یا دیکتاتوری موروثی شناخته می‌شود.

خود کیم جونگ اون تنها دو سال پیش از آنکه به مقام رهبر عالی کره شمالی برسد، به‌عنوان جانشین معرفی شد و زمان اندکی برای آماده شدن در اختیار داشت. شاید همین مسئله توضیح دهد که چرا او از هم‌اکنون ایده جانشینی کیم جو آئه را در چنین سن پایینی مطرح کرده است.

اگر آئه به سنی برسد که در ساختار حکومتی کشور جایگاهی تثبیت‌شده پیدا کند و فنون زمامداری اقتدارگرایانه را بیاموزد، ممکن است تجربه و سرمایه سیاسی کافی برای تلاش جدی جهت تصاحب رهبری، حتی بدون معرفی رسمی را به‌دست آورد.

در چنین حالتی، به گفته کارشناسان، یک کشمکش قدرت می‌تواند کره شمالی را در بر بگیرد.

سانگهون سوک، دیپلمات پیشین کره جنوبی که اکنون به‌عنوان پژوهشگر ارشد وابسته در مؤسسه خدمات سلطنتی متحدین فعالیت می‌کند، در این باره می‌گوید:

    الگوی ثابت این بوده است که کشمکش‌های قدرت داخلی، هرگاه رخ داده‌اند، معمولاً با پاکسازی قاطع یک طرف توسط طرف دیگر پایان یافته‌ است.

    اگر رقابتی شکل بگیرد، احتمالاً حول کنترل ارتش، نهادهای امنیتی و ارکان سازمانی و تبلیغاتی حزب خواهد چرخید، در حالی که نشانه‌های بیرونی بی‌ثباتی به حداقل رسانده می‌شود.

    در نظامی که اقتدار سیاسی به بقای رژیم گره خورده است، هر دو چهره می‌توانند تهدیدی بالقوه برای یکدیگر تلقی شوند. در چنین زمینه‌ای، جانشینی صرفاً مسئله‌ای مربوط به پرستیژ نیست، بلکه به امنیت و بقا مربوط می‌شود.

    این وضعیت انگیزه‌های ساختاری ایجاد می‌کند تا بازیگران کلیدی به‌جای تکیه بر سازش متقابل، در پی تثبیت کنترل باشند.

هاول نیز می‌گوید:

    نمی‌توان احتمال کشمکش قدرت میان کیم جو آئه و کیم یو جونگ را رد کرد، به‌ویژه اگر دومی بیش از پیش در ساختار سیاسی کره شمالی تثبیت شود یا به جایگاه‌های برجسته‌تری برسد.

    اینکه کیم جونگ اون در گذشته بستگانی را که تهدیدی برای قدرتش تلقی می‌شدند ترور کرده است، احتمال تکرار چنین اقدامی در آینده را در مورد دیگر رهبران کره شمالی منتفی نمی‌کند.

سازمان اطلاعات کره جنوبی هفته گذشته اعلام کرد که تحلیلگرانش با دقت زیر نظر خواهند داشت که آیا جو آئه در کنگره پیش‌روی حزب کارگران در کنار پدرش و در برابر هزاران نماینده حاضر می‌شود یا خیر؛ چرا که این موضوع می‌تواند نشان‌دهنده نیت رهبر کره شمالی درباره جانشینی باشد.

آئه نخستین بار در نوامبر ۲۰۲۲ در جریان آزمایش یک موشک دوربرد در انظار عمومی ظاهر شد و از آن زمان تاکنون در شمار فزاینده‌ای از رویدادها، از جمله آزمایش‌های تسلیحاتی، رژه‌های نظامی و افتتاح کارخانه‌ها، پدرش را همراهی کرده است.

او همچنین سپتامبر گذشته همراه پدرش به پکن سفر کرد تا در حاشیه یک مراسم مربوط به جنگ جهانی دوم، در نخستین دیدار کیم جونگ اون با شی جین‌پینگ، رهبر چین، طی شش سال گذشته حضور داشته باشد.

گمانه‌زنی‌ها درباره آینده سیاسی این دختر نوجوان در ماه گذشته شدت گرفت؛ زمانی که در روز سال نو همراه پدر و مادرش به کاخ خورشید کومسوسان در پیونگ‌یانگ رفت؛ آرامگاه خانوادگی مقدسی که پیکر مومیایی‌شده پدربزرگ و پدرِ پدربزرگش، رهبران نسل اول و دوم کشور، در آن نگهداری می‌شود.

مقامات کره جنوبی در ابتدا نسبت به احتمال انتخاب او به‌عنوان رهبر آینده کره شمالی تردید داشتند و به فرهنگ عمیقاً محافظه‌کار و سنت رهبری مردمحور در این کشور اشاره می‌کردند.

در سال ۲۰۲۳، سازمان اطلاعات کره جنوبی به قانون‌گذاران اعلام کرد که کیم جونگ اون و همسرش احتمالاً یک پسر بزرگ‌تر و فرزند سومی کوچک‌تری نیز دارند که جنسیت او مشخص نیست. اما حضور پررنگ‌تر و فزاینده آئه در رسانه‌های دولتی باعث بازنگری در این ارزیابی‌ها شده است.

در ارزیابی پیشین درباره جایگاه جو آئه در سپتامبر، سازمان اطلاعات ملی به قانون‌گذاران گفته بود که تصمیم جونگ اون برای همراه بردن او به چین احتمالاً بخشی از تلاشی برای ساختن یک «روایت» جهت هموار کردن مسیر جانشینی‌اش بوده است.

لی سونگ کوئون، نماینده‌ای که در این جلسه توجیهی حضور داشت، می‌گوید:

    در گذشته، سازمان اطلاعات ملی، کیم جو آئه را در حال گذراندن “آموزش جانشینی” توصیف می‌کرد. نکته قابل توجه امروز این بود که از اصطلاح “مرحله تعیین جانشین” استفاده کردند؛ تغییری که بسیار معنادار است.

به گفته لی، این نهاد به حضور گسترده‌تر او در رویدادهای مهم نظامی، شرکتش در دیدار خانوادگی از کومسوسان و نشانه‌هایی مبنی بر اینکه جونگ اون در برخی مسائل سیاستی در حال مشورت گرفتن از اوست، اشاره کرده است.

کیم جونگ اون هنوز به‌طور رسمی جانشین را انتخاب نکرده و به همین دلیل نگاه‌ها به کنگره پیش‌روی حزب کارگران در اواخر فوریه دوخته شده است؛ کنگره‌ای که پیش‌تر در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۲۱ برگزار شده بود و می‌تواند فرصتی برای رسمی کردن برنامه‌های جانشینی او فراهم کند.

دکتر هاول اضافه می‌کند:

    به همین دلیل است که چند هفته آینده اهمیت ویژه‌ای دارد. ما کنگره نهم حزب را در پیش داریم و این رویداد اهمیت زیادی دارد، نه‌تنها چون فرصتی اصلی برای رهبر کره شمالی است تا راهبرد پیونگ‌یانگ، سیاست خارجی، راهبرد جنگی و سیاست این کشور در قبال کره جنوبی را تشریح کند.

    اگر شاهد هرگونه نمایش حضور کیم جو آئه در کنار پدرش در حاشیه این کنگره باشیم، یا اگر اعلامیه‌ای مرتبط با او منتشر شود، آن‌گاه موضوعی بسیار مهم برای پیگیری خواهد بود.

منبع: روزیاتو