خداحافظی با C-17، جانشین انقلابی هواپیمای ترابری آمریکا در راه است

بیش از سه دهه است که بوئینگ C-17 گلوب‌مستر ستون فقرات جابه‌جایی‌های ارتش آمریکا را تشکیل می‌دهد. چه تانک‌های سنگین را به بیابان‌های بی‌آب‌وعلف ببرد و چه کمک‌های بشردوستانه را به مناطق بحران‌زده برساند، این هواپیما نماد قدرت لجستیک هوایی بوده است اما حتی افسانه‌ها هم پیر می‌شوند و زمان، تغییر فناوری و تهدیدهای مدرن، بازنشستگی این غول آهنی را اجتناب‌ناپذیر کرده است. فرماندهان ارشد نیروی هوایی حالا بی‌پرده از آینده‌ای صحبت می‌کنند که نه‌تنها جاه‌طلبانه، بلکه از نظر ظاهری کاملاً متفاوت است. به‌جای معرفی یک جت معمولی دیگر، بحث بر سر یک تغییر بنیادین است. نیروی هوایی آمریکا قصد دارد با یک تیر دو نشان بزند و پروژه‌ای را کلید زده که قرار است هم جایگزین C-17 شود و هم غول‌پیکرترین هواپیمای ترابری‌اش، یعنی C-5M سوپر گلکسی را بازنشسته کند.

وقتی در اوایل دهه ۹۰ میلادی، C-17 وارد خدمت شد، صرفاً یک هواپیمای جدید نبود؛ بلکه تغییری بنیادین در تفکر نیروی هوایی آمریکا محسوب می‌شد. مک‌دانل داگلاس این پرنده را طراحی کرد تا فاصلهٔ میان حمل‌ونقل استراتژیک دوربرد و تحویل تاکتیکی در خط مقدم را پر کند. گلوب‌مستر آمد تا کاری را انجام دهد که پیشینیانش ناتوان از انجامش بودند یعنی ترکیب برد قاره‌پیما با قابلیت نشست‌وبرخاست در باندهای کوتاه و عملیات در مناطق ناهموار جنگی. بسیاری معتقدند که C-17 میراث‌دار واقعی لاکهید C-141 استارلیفتر است. استارلیفتر که در دهه ۶۰ معرفی شد، اولین جت ترابری استراتژیک بود و در دوران جنگ سرد و ویتنام نقش کلیدی داشت اما آن پرنده با وجود سرعت بالا، انعطاف‌پذیری لازم برای حمل بارهای سنگین در زمین‌های ناهموار را نداشت و دقیقاً همین‌جا بود که C-17 وارد میدان شد.

ناوگان و وضعیت فعلی C-17

اولین پرواز C-17 در ۱۵ سپتامبر ۱۹۹۱ انجام و تحویل رسمی آن حدود دو سال بعد آغاز شد. اگرچه تولید این هواپیما در سال ۲۰۱۵ متوقف شد، اما همچنان ستون فقرات ترابری سنگین هوایی ایالات‌متحده است. امروزه نیروی هوایی آمریکا حدود ۲۲۰ فروند C-17 در اختیار دارد. این هواپیما تنها توسط سه نفر (خلبان، کمک‌خلبان و مسئول بار) هدایت می‌شود که این خود نشان‌دهنده سطح بالای اتوماسیون و طراحی پیشرفتهٔ کاکپیت آن است.

خداحافظی با دو اسطوره

ناوگان C-17 با میانگین سنی بیش از دو دهه، کم‌کم فرسوده شده است. خط تولید این هواپیما از سال ۲۰۱۵ متوقف شده و هزینه‌های نگهداری آن سر به فلک کشیده است. از طرف دیگر، C-5M با وجود ارتقاهای سنگین، نهایتاً تا دهه ۲۰۴۰ دوام می‌آورد. ژنرال جان لامونتاین، فرمانده بخش ترابری هوایی از آغاز فرآیند جایگزینی در حدود سال ۲۰۴۰ خبر داده پیش از آنکه فرسودگی ناوگان، فلج‌کننده شود؛ اما نکته هیجان‌انگیز ماجرا اینجاست که قرار نیست برای هرکدام از این هواپیماها جانشین جداگانه‌ای ساخته شود. فرماندهی ترابری هوایی (AMC) روی مفهومی به نام «هواپیمای ترابری نسل آینده» یا NGAL کار می‌کند. این پلتفرم قرار است ظرفیت حمل بار عظیم C-5M را با چابکی و قابلیت نشست‌وبرخاست در باندهای کوتاه C-17 ترکیب کند. یک معامله دو سر برد که هزینه‌های لجستیک را به‌شدت کاهش می‌دهد. بر اساس استراتژی‌های منتشر شده در اواخر ۲۰۲۵، اولین نمونه‌های NGAL می‌توانند تا سال ۲۰۳۸ وارد میدان شوند و تا سال ۲۰۴۱ به توان عملیاتی اولیه برسند. طبق این برنامه، C-5M در حدود سال ۲۰۴۵ بازنشسته می‌شود و پس‌ازآن، جایگزینی یک‌به‌یک ناوگان C-17 هم تا دهه ۲۰۷۰ ادامه خواهد یافت.

انقلاب در طراحی

طراحان نظامی دیگر به دنبال ساخت لوله‌های بال‌دار سنتی نیستند. تفکر امروز روی آیرودینامیک ساختارشکن متمرکز شده است. یکی از داغ‌ترین مفاهیم در محافل NGAL، طراحی «بال ترکیبی» یا BWB است. در این طراحی، بدنه و بال‌ها به‌صورت یکپارچه در هم آمیخته‌اند؛ چیزی شبیه به سفره‌ماهی. این معماری مزایای چشمگیری دارد. اول اینکه شبیه‌سازی‌ها نشان می‌دهد مصرف سوخت می‌تواند تا ۳۰ درصد و در برخی تحلیل‌ها تا ۵۰ درصد کاهش یابد. دوم، فضای داخلی بسیار بیشتری برای بارگیری در اختیار قرار می‌دهد و سوم، سطح صاف و یکپارچه آن بازتاب راداری را کاهش می‌دهد که برای بقا در آسمان‌های خطرناک حیاتی است. نیروی هوایی برای اثبات این فناوری، با استارتاپ JetZero و غول صنعت نظامی نورثروپ گرومن قرارداد بسته است. آن‌ها در حال ساخت یک پروتوتایپ با طول بال ۷ متر هستند که قرار است اولین پرواز خود را در سال ۲۰۲۷ انجام دهد.

چالش‌ها و میادین نبرد آینده

این هواپیماهای آینده فقط نقش ترابری ندارند و قرار است گره‌های هوشمند در شبکه جنگی باشند. تصور کنید یک هواپیمای باربری که می‌تواند داده‌های میدان نبرد را در لحظه مخابره کند، مسیرش را به‌صورت خودکار تغییر دهد و حتی از سیستم‌های دفاعی لیزری برای مقابله با موشک‌ها استفاده کند. بااین‌حال، چالش‌هایی هم وجود دارد. طراحی بال ترکیبی ممکن است در نشست‌وبرخاست‌های کوتاه به‌اندازه C-17 چابک نباشد. اگر این تعادل به‌درستی برقرار نشود، ممکن است خاطره محدودیت‌های باند C-141 قدیمی دوباره زنده شود. آنچه مسلم است، ورود به سال ۲۰۲۶ آغازگر یک تغییر بزرگ در ترابری هوایی است. این انتقال نه یک‌شبه، بلکه طی دهه‌ها رخ خواهد داد اما مسیری که از C-141 شروع شد و به C-17 رسید، حالا به سمت افقی می‌رود که بیشتر شبیه فیلم‌های علمی-تخیلی است تا واقعیت امروز.