کشف چینخوردگیهای عجیب کوهستانی که توسط «میکروبهای زیر دریا» شکل گرفتهاند
این ساختارهای فسیلیِ چینخورده که در رشتهکوه اطلس مرکزی مراکش یافت شدهاند، روی «توربیدیتها» نقش بستهاند؛ رسوباتی که بر اثر رانشهای زیرآبی شکل میگیرند.
فرادید| کشف تازهی نقشهای فسیلی از کلونیهای میکروبی باستانی نشان میدهد پژوهشگران باید جستوجوی خود برای یافتن قدیمیترین اشکال حیات را به نواحی عمیقتر و ناپایدارتر گسترش دهند.
به گزارش فرادید، این ساختارهای فسیلیِ چینخورده که در رشتهکوه اطلس مرکزی مراکش یافت شدهاند، روی «توربیدیتها» نقش بستهاند؛ رسوباتی که بر اثر رانشهای زیرآبی شکل میگیرند. پژوهشگران از مشاهدهی این نقشها بر توربیدیتها شگفتزده شدند، زیرا امروزه بیشتر حصیرهای میکروبی در آبهای کمعمق رشد میکنند؛ جایی که باکتریهای فتوسنتزکننده میتوانند از نوری که از میان امواج عبور میکند انرژی بگیرند.
در مقابل، توربیدیتهای مراکش که ۱۸۰ میلیون سال پیش رسوبگذاری شدند، دستکم در عمق ۱۸۰ متری زیر سطح آب قرار داشتند.
روآن مارتیندیل، زمینزیستشناس گفته: «این ساختارهای چینخورده در چنین محیط عمیقِ دریایی نباید وجود داشته باشند.»
مارتیندیل نویسندهی اصلی مقالهای است که ۳ دسامبر در مجلهی Geology منتشر شد و این کشف غیرمنتظره را توصیف کرد. او هنگام مطالعهی صخرههای مرجانی باستانی در «درهی دادِس» مراکش، کمابیش به طور اتفاقی با این فسیلها برخورد کرد. او حین راه رفتن متوجه ساختارهایی چینخورده و موجمانند روی ماسهسنگ و لایسنگ زیر پای خود شد.
این ساختارهای چینخورده شبیه نقشهای بهجامانده از لایههای میکروبی فتوسنتزکننده بودند؛ یعنی اجتماعات لایهلایهای از باکتریها که بیشتر روی رسوبات در برکهها، اقیانوسها و دیگر پهنههای آبی شکل میگیرند. اما اینگونه فسیلها همواره قدیمیتر از ۵۴۰ میلیون سال هستند، زیرا این الگوهای ظریف در گذر زمان همواره بر اثر فعالیت جانوران از بین میروند و پیش از ۵۴۰ میلیون سال پیش جانوران اندکی وجود داشتند.
ساختارهای چینخورده در سازند تاگودیتِ رشتهکوه اطلس مرکزی
پژوهشگران در مقالهی خود گزارش کردند که این فسیلها نمیتوانستهاند فتوسنتزکننده باشند، زیرا نور بسیار کمی میتوانسته تا آن عمق از آب نفوذ کند. با این حال، تحلیل شیمیایی نشان داده که میزان کربن در آن لایههای سنگی بالا بوده؛ یعنی این چینخوردگیها بهوسیلهی موجودات زنده شکل گرفتهاند.
به نوشتهی مارتیندیل و همکارانش، این حیات احتمال دارد «شیمیوسنتزکننده» بوده؛ یعنی انرژی خود را از واکنشهای شیمیایی میگرفته، نه از نور خورشید. این جانداران بهجای نور، از گوگرد یا ترکیبات دیگر تغذیه میکردهاند. امروزه نیز لایههای میکروبی شیمیوسنتزکننده روی فلاتهای قارهای شکل میگیرند؛ جاهایی که رانشهای زیرآبی و توربیدیتها نیز رخ میدهند.
پژوهشگران دریافتند همین رانشها ممکن است برای چرخهای که به شکوفایی این میکروبها انجامیده، حیاتی بوده باشند. رانشهایی که از قاره بهسوی اقیانوس عمیق سرازیر میشدند، مواد آلی را با خود به پایین میکشاندند؛ موادی که سپس تجزیه میشدند و ترکیباتی مانند متان یا سولفید هیدروژن ایجاد میکردند که خوراکیهای خوشایند برای حیات شیمیوسنتزکننده هستند. در فاصلهی میان رانشها، لایههای میکروبی رشد میکردند. گاهی با جریان بعدیِ آوار شسته میشدند، اما در برخی موارد ردّ آنها حفظ میشد.
این یافته نشان میدهند دانشمندان باید جستوجوی نشانههای ساختارهای چینخورده را از سازندهای کمعمق فراتر برده و به سنگهایی گسترش دهند که در اصل در آبهای عمیقتر شکل گرفتهاند. چنین رویکردی میتواند دادههای بیشتری دربارهی کهنترین جانداران شیمیوسنتزکننده در اختیار آنها بگذارد.
مارتیندیل معتقد است: «ساختارهای چینخورده شواهد بسیار مهم در درک مراحل اولیهی تکامل حیات هستند.»
مترجم: زهرا ذوالقدر
