عکس| این ۲ فناوری شگفت انگیز ایرانی با باد شکل گرفته اند

انرژی باد، یکی از منابع طبیعی تجدیدپذیر که مورد استفاده انسان از گذشته تا کنون برای در کشاورزی، تهویه، آسیاب کردن غلات و تولید انرژی بوده، وقتی به اقلیم گرم و خشک ایران می‌رسد، با محیط سازگار می‌شود.

انرژی باد، یکی از منابع طبیعی تجدیدپذیر که مورد استفاده انسان از گذشته تا کنون برای در کشاورزی، تهویه، آسیاب کردن غلات و تولید انرژی بوده، وقتی به اقلیم گرم و خشک ایران می‌رسد، با محیط سازگار می‌شود. این فناوری‌ نه تنها بازتاب‌دهنده هوشمندی معماران و مهندسان سنتی ایران است، بلکه امروزه نیز الهام‌بخش طراحی‌های نوین در حوزه انرژی‌های پاک و معماری پایدار شده‌. شاخص‌ترین این فناوری‌ها در آسبادها و بادگیرها خلاصه می‌شود.

امروز، ۲۲ بهمن، روز بادروزی است؛ روزی که در روز باد از ماه بهمن در گاهشمار زرتشتی، یعنی ۲۲ بهمن برگزار می‌شود. در برهان قاطع آمده است که گویند هفت سال در ایران باد نیامد و بعد از هفت سال، در این روز، شبانی پیش کسری آمد و گفت: «دوش آن‌قدر باد آمد که موی بر پشت گوسفندان بجنبید.» پس آن روز را مردم گرامی داشتند.

سیستان و خراسان؛ سرزمین آسباد

به دلیل کمبود آب در مناطق شرقی ایران و وجود بادهای ۱۲۰روزه، مردم برای ساخت آسیاب‌ها به ‌جای استفاده از آب با استفاده از باد، آسبادها یا آسیاب بادی‌ها را راه‌اندازی و غلات را در آن آسیاب می‌کردند. در ساخت آسبادها بیشتر به عملکرد فنی آنها توجه شده است و معمولا طرح‌شان از سبک و شیوه معماری دوره‌ خاصی پیروی نمی‌کند.

آسبادهای عمودی برای اولین‌بار در ایران در منطقه خواف، نشتیفان و تربت‌حیدریه و بیشترین آسبادهای کشور در مناطق مختلف خراسان جنوبی با ساختارهای ویژه هر منطقه ساخته شدند. اتاق آسخانه محل قرار گرفتن سنگ‌های آسیاب و قسمت بالایی یا پرخانه جایگاه نصب چرخ‌پرهاست. از دیدگاه فنی ۲ دیوار موازی به ارتفاع ۱۰‌متر که به فاصله ۴‌متری هم قرار دارند، ساختمان عمومی آسبادها را تشکیل می‌دهد.

در قسمت شمالی این محفظه پره‌های بزرگی وجود دارد که با کمک نیروی باد می‌چرخند. آسبادها ۲ طبقه ساخته شده‌اند و از ۳ طرف محصور و جهت باز آن در معرض وزش باد است. چرخش پره‌ها اهرم بزرگ و سنگ زیرین را به حرکت در می آورد و عملیات آسیاب کردن شروع می‌شود. برخی از آسبادها بیش از ۵ قرن قدمت دارند. آسباد به عنوان آثار تاریخی و فرهنگی ارزشمند، در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است.

بادگیر؛ خنک‌کننده طبیعی در کویر

بادگیرها یکی از برجسته‌ترین مظاهر معماری بومی ایران هستند که برای خنک کردن فضای داخلی خانه‌ها، مساجد، آب‌انبارها و کاروانسراها استفاده می‌شدند. ساز و کار بادگیر برای در امان ماندن از هرم گرمای شهرهای کویری مثل یزد، کاشان و اصفهان بر اساس اصول مهندسی است.

هنگام وزش باد، هوای خنک توسط دهانه‌ها وارد ستون بادگیر می‌شود. فشار هوا توسط دیوار نازک وسط ستون بادگیر کاهش پیدا می‌کند تا باد از دهانه‌های دیگر خارج نشود. در نهایت هوای خنک از مجرای بادگیر که در سقف ساختمان قرار دارد وارد فضای خانه می‌شود. بادگیر باغ دولت‌آباد یزد با ارتفاع ۳۳ متر بلندترین بادگیر جهان و بادگیرهای آب‌انبارهای شهر کرمان و قزوین از برجسته‌ترین نمونه‌های بادگیر در ایران هستند.

منبع: همشهری