کشف شوکه‌کننده لیتیوم در قم؛ ایران وارد جنگ طلای سفید شد!

دریاچه نمک قم، یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های نمکی ایران، در شرق شهر قم واقع شده و بخشی از کویر مرکزی ایران است. این دریاچه که در ارتفاع حدود ۷۹۰ متری از سطح دریا قرار دارد، عمدتاً در فصول خشک به یک بیابان نمکی تبدیل می‌شود و تنها در زمستان آب‌ دارد.

در سال‌های اخیر، توجه‌ها به این منطقه به دلیل کشف ذخایر لیتیوم جلب شده است. بر اساس گزارش‌های رسمی وزارت صنعت، معدن و تجارت ایران در مارس ۲۰۲۵، نمونه‌برداری از آب شور این دریاچه نشان‌دهنده وجود لیتیوم با غلظت‌ بالا است. این کشف بخشی از یک پروژه یک‌ساله بود که با همکاری کارشناسان روسی و استفاده از فناوری‌های پیشرفته مانند ICP-OES انجام شد و ۴۶ ایستگاه در استان‌های قم، اصفهان و سمنان را پوشش داد.

غلظت لیتیوم در دریاچه نمک قم بالاترین سطح را در میان مناطق موردمطالعه نشان می‌دهد، با حداکثر ۸۱.۴ قسمت در میلیون (ppm) در نمونه‌های گرفته‌شده از عمق ۲.۵ متری. مطالعات نشان می‌دهند که ذخایر لیتیوم ایران، از جمله در این دریاچه، بیش از ۸.۵ میلیون تن با میانگین غلظت ۶۰ تا ۷۰ ppm در آب شور تخمین زده می‌شود.

با این حال، برخی گزارش‌ها این ارقام را اغراق‌آمیز می‌دانند و تخمین می‌زنند که با چنین غلظتی، تنها حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ تن لیتیوم قابل استخراج باشد و نه درصد بالایی از ذخایر جهانی. این لیتیوم عمدتاً در رسوبات نمکی و آب شور انباشته شده و می‌تواند از طریق روش‌های نوین مانند استخراج مستقیم لیتیوم (DLE) با نرخ بازیابی ۸۰ تا ۹۵ درصد استخراج شود.

اهمیت اقتصادی این کشف برای ایران قابل توجه است، زیرا لیتیوم ماده کلیدی در تولید باتری‌های خودروهای الکتریکی، گوشی‌های هوشمند و فناوری‌های انرژی تجدیدپذیر است. با توجه به تقاضای جهانی رو به رشد برای لیتیوم، ایران می‌تواند با سرمایه‌گذاری در فناوری‌های استخراج پایدار، به یکی از بازیگران کلیدی بازار تبدیل شود.

پروژه‌های اولیه روی برداشت نمک و مواد معدنی دیگر متمرکز بوده، اما حالا تمرکز بر لیتیوم افزایش یافته و می‌تواند به تنوع‌بخشی اقتصاد ایران کمک کند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که دریاچه نمک قم حدود ۲۴۰ میلیون تن مواد معدنی دارد و استخراج لیتیوم می‌تواند حدود ۴۰ گرم از هر تن نمک تولید کند.

با وجود پتانسیل بالا، چالش‌های زیست‌محیطی و فنی وجود دارد. خشک‌شدن دریاچه نمک قم می‌تواند منجر به فاجعه‌ای زیست‌محیطی مشابه دریاچه ارومیه با افزایش گرد و غبار نمکی و تأثیر بر اکوسیستم محلی شود. مصرف بالای آب در فرآیندهای استخراج و نوسانات قیمت جهانی لیتیوم نیز موانعی هستند که نیاز به رویکردهای پایدار مانند بیوجذب و کاهش اثرات زیست‌محیطی دارند. علاوه بر این، ادعاهای اغراق‌آمیز در رسانه‌ها ممکن است انتظارات را بیش از حد افزایش دهد، در حالی که استخراج واقعی نیاز به سرمایه‌گذاری خارجی و فناوری پیشرفته دارد تا ایران بتواند از این منبع بهره‌برداری کند.

منبع: روزیاتو