این ماده در خلیج فارس از نفت حیاتی‌تر است

با تشدید تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده در خلیج فارس، نگاه‌ها عمدتاً به نفتکش‌ها، پالایشگاه‌ها و تاسیسات گاز معطوف شده است. اما در کشورهای ساحلی این منطقه مانند عربستان سعودی، امارات، قطر و کویت، یک زیرساخت حیاتی دیگر است که به شکل خاموش اما مستمر زندگی میلیون‌ها نفر را تأمین می‌کند: تاسیسات آب‌شیرین‌کن. در این سرزمین‌های کم‌باران، که منابع آب طبیعی محدود است، آب شیرین‌شده نه یک رفاه، بلکه یک ضرورت است. 

برای میلیون‌ها نفر، آب لوله‌کشی بیش از هر چیز مدیون پمپ‌ها، غشاهای اسمز معکوس و واحدهای تبخیری است تا منابع طبیعی. در عربستان سعودی، بیش از ۷۰ درصد آب شهری از طریق تاسیسات آب‌شیرین‌کن تامین می‌شود و در امارات متحده عربی، تقریبا تمام نیازهای شهری و صنعتی از جمله ساختمان‌ها و مجتمع‌های صنعتی عظیم وابسته به آب شیرین‌شده است. این تاسیسات به صورت شبانه‌روزی فعال و میلیون‌ها متر مکعب آب آشامیدنی تولید میکنند. 

پیامدهای فوری انسانی

کارشناسان هشدار می‌دهند که در شرایط جنگی، این تاسیسات آب‌شیرین‌کن آسیب‌پذیری بیشتری نسبت به تاسیسات نفت و گاز دارند و تخریب آن‌ها می‌تواند پیامدهای فوری انسانی به همراه داشته باشد.

به گفته متخصصین امنیت انرژی و آب در خاورمیانه نفت و گاز برای اقتصاد جهانی حیاتی است، اما در خلیج فارس تاسیسات آب‌شیرین‌کن حیاتی‌تر است. با آسیب به این تاسیسات آب‌شیرین‌کن، زندگی میلیون‌ها نفر با تهدید مواجه می‌شود؛ کمبود آب، بحران‌های بهداشتی و ناآرامی‌های اجتماعی در کوتاه‌ترین زمان رخ خواهد داد. 

از نظر فنی، بسیاری از این تاسیسات آب‌شیرین‌کن در سواحل و نزدیک به پالایشگاه‌ها و تاسیسات نفت و گاز قرار دارند و در صورت حمله موشکی، خرابکاری یا حملات سایبری در زمان درگیری، آسیب‌پذیر هستند.

تاسیسات آب‌شیرین‌کن حرارتی که آب را با تبخیر و تراکم شیرین می‌کنند، نیازمند سوخت و برق مداوم هستند. واحدهای اسمز معکوس نیز با پمپ‌های فشار قوی و نگهداری تخصصی کار می‌کنند. حتی قطعی کوتاه‌مدت می‌تواند تولید را به شدت کاهش دهد. 

پیامدهای اقتصادی نیز گسترده است. صنایع بزرگ، به ویژه پتروشیمی و تولید، برای فعالیت خود به آب پایدار نیاز دارند و هر گونه اختلال در تاسیسات آب‌شیرین‌کن می‌تواند خطوط تولید را متوقف کرده و صادرات و اشتغال منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. شهرها با کمبود فوری آب روبرو خواهند شد و بیمارستان‌ها، مدارس و زندگی روزمره مردم با بحران مواجه خواهد شد. 

آسیب‌پذیری واقعی

تحلیلگران بین‌المللی به یک نکته استراتژیک اشاره می‌کنند: توجه جهانی به نفت و گاز معطوف است، اما آسیب‌پذیری واقعی شاید در آب باشد. در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۰–۱۹۹۱، آسیب به زیرساخت‌های آب و برق در کویت باعث کمبود شدید آب شد و مداخلات اضطراری برای جلوگیری از فاجعه انسانی ضروری بود. امروز، جمعیت شهری افزایش یافته و تاسیسات آب‌شیرین‌کن بخش اساسی زندگی روزمره شده‌اند. 

کشورها برای کاهش خطرات کمبود آب شیرین تلاش‌های بسیاری کرده‌اند. سیستم‌های پشتیبان ایجاد شده و چندین آب‌شیرین‌کن منابع آب شرب شهری را تغذیه می‌کنند، همچنین مخازن ذخیره آب به عنوان پشتیبان عمل می‌کنند. اما کارشناسان هشدار می‌دهند که حتی سیستم‌های پشتیبان در مواجهه با یک درگیری تمام‌عیار ممکن است نتوانند کمبود شدید را جبران کنند چرا که آب قابل جایگزینی نیست. نفت را می‌توان وارد کرد یا از ذخایر استراتژیک استفاده کرد، اما میلیون‌ها لیتر آب آشامیدنی را نمی‌توان فوری جایگزین کرد. 

پیامد راهبردی واضح است: در برنامه‌ریزی نظامی، تاسیسات آب‌شیرین‌کن به اندازه خطوط لوله نفت می‌توانند جزئ اهدف استراتپیک باشند. دولت‌های منطقه به این آسیب‌پذیری واقف و در حال سرمایه‌گذاری در خطوط لوله زیرزمینی، تقویت تاسیسات آب‌شیرین‌کن و سیستم‌های پیشرفته پایش هستند. اما در شرایط ادامه تنش، کارشناسان تأکید دارند که مردم، نه صرفاً اقتصاد، می‌توانند اولین قربانیان آسیب به تاسیسات آب‌شیرین‌کن باشند. 

در منطقه‌ای که با ثروت نفت شناخته می‌شود، آب اکنون به گران‌بهاترین منبع تبدیل شده است. در حالی که اخبار بر حجم نفت و گاز متمرکز است، جریان نامرئی آب شیرین‌شده تعیین‌کننده توانایی شهرها برای بقا در بحران است.

منبع: دنیای اقتصاد