جاهایی روی زمین که انسان نباید در آن زنده بماند
پژوهشهای جدید از راز سازگاری بینظیر انسانها با محیطهای جغرافیایی مختلف کره زمین، پرده برمیدارد.
انسان امروزی، گونهای است که در گستردهترین جغرافیای زیستی میان پستانداران زندگی میکند. این موفقیت، به گفته انسانشناس تکاملی دانشگاه دوک، نتیجه توانایی بدن انسان در سازگاری با فشارهای محیطی متفاوت است؛ فشارهایی که در طول هزاران سال، تغییرات ژنتیکی و فیزیولوژیک ایجاد کردهاند.
به گزارش لایوساینس، یکی از واضحترین نمونههای این سازگاری، زندگی در ارتفاعات بالاست. در مناطق مرتفع و کوهستانی مانند هیمالیا و آند، سطح اکسیژن پایین است و بدن انسان برای جبران آن تولید گلبولهای قرمز را افزایش میدهد.
این فرایند از طریق هورمونی به نام EPO فعال میشود که مغز استخوان را تحریک میکند. اما این راهحل هزینه دارد: خون غلیظتر میشود و در برخی موارد میتواند به بیماری ارتفاع منجر شود.
راههای سازگاری با کوهستان
با این حال، انسانها در نقاط مختلف جهان راهحلهای متفاوتی برای این مشکل پیدا کردهاند. در میان ساکنان هیمالیا، نوعی تغییر ژنتیکی در ژن EPAS۱ دیده میشود که سطح تولید گلبولهای قرمز را کنترل میکند و از افزایش بیش از حد آن جلوگیری میکند. این سازگاری احتمال ابتلا به بیماری ارتفاع را کاهش میدهد، هرچند توان حمل اکسیژن را نیز محدود میکند.
در مقابل، جمعیتهای آند با افزایش اندازه ریه و قفسه سینه و بالا بودن دائمی گلبولهای قرمز سازگار شدهاند. با وجود این، هنوز درصدی از آنها به بیماری ارتفاع مزمن مبتلا میشوند که نشان میدهد این سازگاریها کامل نیستند و همواره با هزینههای زیستی همراهاند.
سازگاری با محیطهای دریایی
اما سازگاری انسان فقط محدود به کوهستان نیست. در گروهی از مردم دریانشین جنوب شرق آسیا، موسوم به «ساما»، نوعی زندگی کاملا متفاوت شکل گرفته است. این افراد بهطور سنتی ساعتهای طولانی در روز را در آب سپری میکنند و برای شکار و جمعآوری غذا تا اعماق دریا شیرجه میزنند.
زندگی در زیر آب نیز مانند ارتفاعات بالا، بدن را با کمبود اکسیژن مواجه میکند. در پاسخ به این فشار، بدن انسان از مکانیسمی به نام انقباض طحال استفاده میکند؛ عضوی که گلبولهای قرمز ذخیرهشده را آزاد میکند تا اکسیژن بیشتری در اختیار بدن قرار گیرد. در گروه ساما، ژنی به نام PDE۱۰A نقش مهمی در افزایش اندازه طحال دارد و به آنها کمک میکند زمان بیشتری زیر آب بمانند.
انتخاب طبیعی در کار است
این نمونهها نشان میدهد که انتخاب طبیعی همچنان در حال شکل دادن به بدن انسان است. محیطهای سخت، از کوههای بلند تا اعماق اقیانوس، فشارهایی ایجاد میکنند که در طول زمان به تغییرات ژنتیکی منجر میشوند. در نتیجه، انسان نهتنها موجودی سازگار است، بلکه محصول مستقیم تعامل مداوم میان ژنتیک و محیط به شمار میرود.
در نهایت، این پژوهش تأکید میکند که توانایی انسان در سازگاری، یک ویژگی ثابت و جهانی نیست، بلکه مجموعهای از پاسخهای محلی به شرایط خاص هر محیط است؛ پاسخهایی که هنوز هم در حال شکلگیریاند و داستان تکامل انسان را ادامه میدهند.
منبع: همشهری
