تصاویر| ۶ هواپیمای ترابری نظامی با بیشترین ظرفیت حمل بار؛ از A400M Atlas تا Ilyushin Il-76

بزرگ‌ترین هواپیمای ترابری نظامی جهان از نظر ظرفیت حمل بار که تاکنون ساخته شده، Antonov An-225 است. با این حال، تنها یک فروند از این نوع هواپیمای غول‌پیکر ساخته شد که آن هم در سال ۲۰۲۲ و در جریان حمله روسیه به اوکراین از بین رفت.

هواپیماهای دیگری که می‌توانستند در این فهرست قرار بگیرند شامل Antonov An-22 Antei (با حداکثر ظرفیت حمل ۷۹,۸۰۰ کیلوگرم) و McDonnell Douglas DC10 Extender (با حداکثر ظرفیت حمل ۷۷,۱۱۰ کیلوگرم) هستند. با این حال، این هواپیماها نیز بازنشسته شده‌اند، به‌جز دو فروند KDC-10 سابق هلند که توسط شرکت Omega Aerial Refueling Services مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این فهرست همچنین سایر هواپیماهای سوخت‌رسان هوایی مانند Boeing 767-based KC-46 Pegasus و Airbus A330-based A330MRTT را شامل نمی‌شود. مدل MRTT دارای ظرفیت حمل تا ۴۴,۹۰۰ کیلوگرم بار است و علاوه‌بر نقش اصلی سوخت‌رسانی، برای حمل بار و مسافر نیز استفاده می‌شود.

نیروی هوایی ایالات متحده از Boeing 747 نیز استفاده می‌کند، اما چون به‌عنوان هواپیمای حمل بار یا سوخت به کار نمی‌رود، در این فهرست قرار نگرفته است. اکنون به بررسی شش هواپیمای نظامی با بیشترین ظرفیت حمل بار که امروزه در خدمت هستند می‌پردازیم.

۶- Airbus A400M Atlas

حداکثر ظرفیت حمل: ۳۷,۰۰۰ کیلوگرم

هواپیمای Airbus A400M Atlas تنها هواپیمای ترابری غربی در حال تولید و تنها هواپیمای ترابری توربوپراپ در این فهرست است. این هواپیما عمدتاً برای حمل بار طراحی شده، اما می‌تواند برای مأموریت‌های دیگری مانند اطفای حریق و سوخت‌رسانی هوایی نیز پیکربندی شود. A400M به‌عنوان یک پلتفرم چندمنظوره طراحی شده تا فاصله میان C-17 Globemaster III و C-130J Super Hercules را پر کند. در همین حال، نزدیک‌ترین رقیب امروزی برای C-130J، هواپیمای Embraer C-390 Millennium است.

این هواپیما نخستین‌بار در سال ۲۰۱۳ وارد خدمت شد و تا سال ۲۰۲۶ دست‌کم ۱۳۰ فروند از آن تحویل داده شده است. A400M به هواپیمای ترابری راهبردی اصلی اروپا تبدیل شده و در نیروی هوایی کشورهایی مانند بریتانیا، فرانسه، اسپانیا، آلمان، بلژیک، ترکیه و حتی لوکزامبورگ در خدمت است. این هواپیما در کشورهایی مانند اندونزی، قزاقستان و مالزی نیز در تعداد محدود به کار گرفته شده است. لازم به ذکر است که کشورهای اروپایی در مجموع به اندازه نیروی هوایی آمریکا نیاز به ترابری راهبردی بین‌قاره‌ای ندارند.

A400M می‌تواند تا ۳۷,۰۰۰ کیلوگرم بار حمل کند. یکی از نقش‌های قابل‌توجهی که برای این هواپیما در نظر گرفته شده، تبدیل آن به «مادر پهپادها» است. شرکت ایرباس برنامه دارد نخستین نسخه از این نوع را تا سال ۲۰۲۹ به پرواز درآورد، به‌گونه‌ای که بتواند حدود ۵۰ پهپاد یا تا ۱۲ پهپاد سنگین را رهاسازی کند.

۵- Ilyushin Il-76

حداکثر ظرفیت حمل: ۶۰,۰۰۰ کیلوگرم

هواپیمای Ilyushin Il-76 (با نام Candid در ناتو) هواپیمای ترابری راهبردی اصلی در خدمت روسیه است و در عین حال در تعداد زیادی از نیروهای هوایی و شرکت‌های باربری در سراسر جهان نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. بسیاری از این هواپیماها در دوران اتحاد جماهیر شوروی ساخته و صادر شده‌اند. این هواپیما همچنین از جمله هواپیماهای باری است که بیشترین تلفات را داشته و نمونه‌هایی از آن در جنگ اوکراین، جنگ در مالی و سودان در سال‌های اخیر از بین رفته‌اند.

روسیه در حال افزایش تولید نسخه به‌روزرسانی‌شده Il-76MD-90A است تا تلفات زمان جنگ و همچنین خروج تدریجی هواپیماهای قدیمی ساخت شوروی از خدمت را جبران کند. طی پنج سال گذشته حدود ۱۰ تا ۱۲ فروند Il-76 به‌همراه دو فروند A-50U مبتنی بر آن از بین رفته‌اند و حدود ۲۰ فروند دیگر نیز به دلیل فرسودگی از خدمت خارج شده‌اند. نسخه Il-76MD-90A می‌تواند تا ۶۰,۰۰۰ کیلوگرم بار حمل کند که به‌طور قابل‌توجهی بیشتر از مدل‌های قدیمی‌تر است.

بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰، سالانه سه فروند Il-76 تحویل داده شد. در سال ۲۰۲۱ دو فروند، در سال ۲۰۲۳ پنج فروند، در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ شش فروند و در سال ۲۰۲۵ در مجموع هفت فروند تحویل داده شده است. با وجود افزایش تولید، این میزان همچنان کمتر از اهداف تعیین‌شده روسیه به نظر می‌رسد. یکی از دلایل کاهش تولید این هواپیما در دهه ۲۰۱۰، انتقال خط تولید از ازبکستان به شهر اولیانوفسک در روسیه بود. تأسیسات اولیانوفسک برای تولید سالانه ۱۸ فروند طراحی شده است.

۴- Xi’an Y-20 Kunpeng

حداکثر ظرفیت حمل: ۶۶,۰۰۰ کیلوگرم

هواپیمای Xi’an Y-20 Kunpeng ساخت چین به‌عنوان پاسخ این کشور به Boeing C-17 Globemaster III شناخته می‌شود و از نظر ظرفیت حمل بار، بزرگ‌ترین هواپیمای ترابری نظامی در حال تولید است. تا سال ۲۰۲۶ تخمین زده می‌شود حدود ۱۰۰ فروند از این هواپیما تولید شده باشد و تنها کاربر آن نیروی هوایی چین (PLAAF) است.

چین این هواپیما را نخستین‌بار در سال ۲۰۱۶ معرفی کرد و این پروژه بخشی از تلاش گسترده‌تر این کشور برای کاهش وابستگی به هواپیماها و موتورهای روسی، اوکراینی و شوروی است. این هواپیما اکنون با چهار موتور توربوفن بومی Shenyang WS-20 تحویل داده می‌شود. این موتورها نخستین‌بار در سال ۲۰۲۲ روی هواپیمای Y-20 مشاهده شدند و گمان می‌رود از سال ۲۰۲۳ وارد خدمت عملیاتی شده باشند.

در حالی که نقش اصلی Y-20 حمل‌ونقل راهبردی است، برخی نسخه‌های آن قابلیت انجام مأموریت‌های سوخت‌رسانی هوایی را نیز دارند. چین همچنین در حال توسعه نسخه آواکس (AWACS) از این هواپیما است که نخستین‌بار در سال ۲۰۲۴ مشاهده شد. چین از قبل ناوگان بزرگی از هواپیماهای آواکس مبتنی بر هواپیماهای توربوپراپ کوچک‌تر و همچنین تعدادی مبتنی بر Ilyushin Il-76 در اختیار دارد. هنوز مشخص نیست که نسخه آواکس Y-20 مکمل این هواپیماها خواهد بود یا جایگزین آن‌ها می‌شود.

۳- Boeing C-17 Globemaster III

حداکثر ظرفیت حمل: ۷۷,۵۰۰ کیلوگرم

در حالی که Lockheed C-5M Super Galaxy بزرگ‌ترین هواپیمای ترابری راهبردی در خدمت نیروی هوایی آمریکا است، Boeing C-17 Globemaster III ستون فقرات عملیاتی این ناوگان محسوب می‌شود. این هواپیما همچنین بزرگ‌ترین هواگرد ترابری نظامی در خدمت نیروهای متحد آمریکا بوده و به کشورهایی مانند استرالیا، کانادا، هند، کویت، قطر، امارات متحده عربی و بریتانیا صادر شده است. در مجموع ۲۷۹ فروند از این هواپیما ساخته شده که بخش عمده آن در خدمت نیروی هوایی آمریکا قرار دارد.

تولید این مدل در سال ۲۰۱۵ متوقف شد، اما شرکت بوئینگ در حال بررسی امکان ازسرگیری تولید آن به‌دلیل تقاضای صادراتی است. در حال حاضر، بزرگ‌ترین هواپیمای ترابری غربی در حال تولید، Airbus A400M Atlas است که کوچک‌تر بوده و برای مأموریت متفاوتی طراحی شده و فاصله میان ترابری راهبردی و تاکتیکی را پوشش می‌دهد.

C-17 به چهار موتور توربوفن Pratt & Whitney F117-PW-100 مجهز است که هرکدام حدود ۱۸,۳۰۰ کیلوگرم نیروی رانش تولید می‌کنند. این هواپیما می‌تواند تا ۷۷,۵۰۰ کیلوگرم بار حمل کند. یکی از ویژگی‌های مهم این هواپیما توانایی ترکیب ظرفیت بالای حمل بار با عملکرد در باندهای کوتاه و حتی فرودگاه‌های ساده است. در حالی که C-5M می‌تواند دو تانک M1 Abrams را حمل کند، C-17 قادر به حمل یک تانک است. همچنین این هواپیما می‌تواند چهار خودروی Bushmaster استرالیایی یا سه هلیکوپتر Black Hawk را جابه‌جا کند.

۲- Lockheed C-5M Super Galaxy

حداکثر ظرفیت حمل: ۱۲۹,۰۰۰ کیلوگرم

هواپیمای Lockheed C-5 Galaxy بزرگ‌ترین هواپیمای نظامی اختصاصی بود که تاکنون وارد خدمت نیروی هوایی ایالات متحده شده است. این هواپیما در دهه ۱۹۶۰ توسعه یافت، اما تا دهه ۱۹۸۰ به ظرفیت کامل خود نرسید، زیرا بال‌های آن نیاز به اصلاح داشتند. نمونه‌های اولیه دچار نقص مهندسی بودند که باعث ایجاد ترک در بال‌ها می‌شد و نیروی هوایی را مجبور می‌کرد با ظرفیت بار کمتر از آن‌ها استفاده کند.

نیروی هوایی آمریکا ۸۱ فروند از نسخه C-5A و سپس ۵۰ فروند از نسخه به‌روزشده C-5B را در دهه ۱۹۸۰ خریداری کرد. تمامی نسخه‌های C-5B و دو فروند از C-5A به استاندارد مدرن C-5M ارتقا یافته‌اند. در این ارتقا، هواپیما به موتورهای توربوفن General Electric F138-100 مجهز شده که هرکدام حدود ۲۳,۱۰۰ کیلوگرم نیروی رانش تولید می‌کنند.

این موتورهای جدید کم‌صداتر، قابل‌اعتمادتر و قدرتمندتر هستند، نرخ اوج‌گیری سریع‌تری دارند و مسافت برخاست را کاهش می‌دهند. همچنین به هواپیما اجازه می‌دهند در شرایط خاص تا ۱۲۹,۰۰۰ کیلوگرم بار حمل کند. نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده است که «C-5M با بار ۱۲۷,۴۶۰ کیلوگرم می‌تواند مسافتی معادل ۳,۹۸۰ کیلومتر پرواز کند، بار خود را تخلیه کند و سپس بدون سوخت‌گیری هوایی، ۹۲۶ کیلومتر دیگر تا پایگاه بعدی پرواز کند.»

۱- Antonov An-124 Ruslan

حداکثر ظرفیت حمل: ۱۵۰,۰۰۰ کیلوگرم

پس از نابودی تنها فروند Antonov An-225 در فرودگاه هوستومل اوکراین، هواپیمای مرتبط با آن یعنی Antonov An-124 Ruslan اکنون بزرگ‌ترین هواپیمای نظامی جهان از نظر ظرفیت حمل بار محسوب می‌شود. کمتر از ۶۰ فروند از این هواپیما ساخته شده و نخستین‌بار در سال ۱۹۸۶، در سال‌های پایانی اتحاد جماهیر شوروی، وارد خدمت شد. این هواپیما توسط شرکت اوکراینی آنتونوف ساخته شده، هرچند برخی از نمونه‌ها در روسیه نیز مونتاژ شده‌اند. امروزه کاربران اصلی این هواپیما شامل نیروی هوایی روسیه و شرکت Antonov Airlines اوکراین هستند.

شرکت آنتونوف اعلام کرده است که «هواپیمای An-124 تاکنون ۳۰ رکورد جهانی ثبت کرده، از جمله رکورد مطلق نسبت بار به ارتفاع که در آن محموله‌ای به وزن ۱۷۱.۲۱۹ تن تا ارتفاع ۱۰,۷۵۰ متر حمل شده است.» همچنین اشاره شده که «یک محموله رکوردشکن توسط AN-124-100 حمل شده است؛ یک ژنراتور الکتریکی زیمنس به وزن ۱۳۵.۲ تن از دوسلدورف آلمان به دهلی هند منتقل شده که در کتاب رکوردهای گینس ثبت شده است.»

نسخه اولیه An-124 بعدها به مدل An-124-100M-150 با موتورهای بهبودیافته ارتقا یافت. این نسخه ظرفیت حمل را به ۱۵۰,۰۰۰ کیلوگرم افزایش داد. در جریان جنگ اوکراین، برخی از هواپیماهای An-124 روسی که توسط شرکت Volga-Dnepr اداره می‌شدند در آلمان توقیف شدند و یک فروند دیگر نیز در کانادا متوقف شد. در سال ۲۰۲۵، یک فروند An-124 متعلق به Antonov Airlines پس از تعمیر موفق شد از کی‌یف به آلمان منتقل شده و به محل امن برسد.

منبع: روزیاتو