جاسوس‌هایی که مدام ما را زیر نظر دارند

گوشی‌های هوشمند، ابزارهای پوشیدنی، خودروهای متصل، دوربین‌های فروشگاه‌ها و حتی نرم‌افزارهای مورد استفاده روزمره، به طور دائم داده‌های شخصی کاربران را جمع‌آوری می‌کنند.

اکنون هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری، می‌تواند داده‌ها را اغلب بدون آگاهی و رضایت کاربران به پروفایل‌های دقیقی از افراد تبدیل کند.

اداره حسابرسی دولت آمریکا (GAO) در جدیدترین گزارش خود (۲۶ مارس ۲۰۲۶)، هشدارهای جدی درباره تهدیدات هوش مصنوعی علیه حریم خصوصی افراد منتشر کرد. این گزارش ۱۰ خطر کلیدی را شناسایی کرده که مهم‌ترین آن‌ها شامل دشواری در حذف داده‌های ذخیره شده، امکان شناسایی هویت افراد از میان داده‌های ناشناس و خطر تجمیع اطلاعات حساس (مانند سلامت، موقعیت مکانی و امور مالی) برای استخراج پروفایل‌های شخصی بسیار دقیق است.

علاوه بر این، تولید محتوای فریبنده نظیر «دیپ‌فیک» و نبود شفافیت در نحوه استفاده مدل‌ها از داده‌های روزمره، از دیگر چالش‌های جدی ذکر شده در این گزارش است.

دامنه این جمع‌آوری بسیار گسترده است و خودروهای متصل، سرعت، مسیر، تعداد سرنشینان و حتی نشانه‌های زیستی مانند حالت چهره و ضربان قلب را ثبت می‌کنند. هدفون‌ها و حلقه‌های هوشمند تناسب اندام، نوسان ضربان قلب، سطح اکسیژن خون و میزان استرس را اندازه می‌گیرند.

گوشی‌های هوشمند از طریق سامانه موقعیت‌یابی مکانی (GPS)، برج‌های مخابراتی، وای‌فای و بلوتوث، مکان کاربران را ردیابی کرده و در کنار آن اطلاعات استفاده از برنامه‌ها، ارتباطات و داده‌های سلامتی ذخیره می‌کنند.

هنگامی که مصرف‌کنندگان از سامانه‌های پرداخت دیجیتال خرید می‌کنند، داده‌های تراکنش نیز وارد اکوسیستم تجاری می‌شود و دلالان داده این اطلاعات را گردآوری کرده و به شرکت‌ها و دولت‌ها می‌فروشند.

رضایت و بازار تجاری داده‌ها

کاربران برای استفاده از نرم‌افزارها و دستگاه‌ها معمولا با شرایط طولانی «شرایط خدمات» موافقت می‌کنند و این رضایت به شرکت‌ها اجازه می‌دهد داده‌های شخصی آنان را جمع‌آوری و بفروشند.

منتقدان می‌گویند: این نوع رضایت واقعی نیست، زیرا شرط استفاده از خدمات بوده و انتخاب آزادانه محسوب نمی‌شود. بازار تجاری داده‌ها عمدتا بدون قانون‌گذاری فدرال فعالیت می‌کند. دلالان داده، اطلاعات افراد را از منابع مختلف حتی از آژانس‌های دولتی، جمع‌آوری و می‌فروشند.  

برخی از این نهادها، داده‌های خریداری‌ شده را برای دستیابی به اطلاعاتی استفاده می‌کنند که در حالت عادی مستلزم حکم دادگاه است. حقوقدانان هشدار می‌دهند این رویه عملا دور زدن اصلاحیه چهارم قانون اساسی آمریکا است که از شهروندان در برابر جست‌وجو و توقیف غیرمنطقی محافظت می‌کند.

استفاده از سیستم‌های هوش مصنوعی، این خطرها را تشدید کرده است. پلتفرم‌ها اکنون قادرند احساسات و هیجانات موجود در پست‌های شبکه‌های اجتماعی را تشخیص دهند. ابزارهای پیش‌بینی، نقشه‌های حرارتی جغرافیایی بر پایه داده‌های تجمعی حوادث می‌سازند. شناسایی چهره در فروشگاه‌ها و فضاهای عمومی به‌طور روزافزون به کار گرفته می‌شود.

گزارش اداره حسابرسی دولت آمریکا همچنین چالش‌های بزرگ‌تر در حفظ حریم خصوصی را مشخص می‌کند. هوش مصنوعی می‌تواند کاربرد داده‌ها را تغییر، استنتاج‌های جدید انجام دهد و بدون آگاهی کاربر فعالیت کند، همین موضوع موجب می‌شود هر یک از آن ۱۰ خطر، شدیدتر و گسترده‌تر شود.

بر اساس گزارش ترکیه تودی، تا امروز، کنگره آمریکا هنوز قانون جامع ملی برای حفاظت از داده‌های شخصی تصویب نکرده است، در نتیجه، افراد تقریبا راه قانونی محدودی برای مقابله با جمع‌آوری، تجمیع یا فروش داده‌های خود دارند.

منبع: ایسنا