افول شکارچی پنهانکار / «اف ۳۵» چطور «اف ۲۲» را شکست داد؟
جنگنده F-۲۲ زمانی نماد برتری هوایی بود اما حالا، با گذشت بیش از دو دهه از ورودش به خدمت، بسیاری معتقدند که این پرنده افسانهای آرامآرام جایگاه خود را واگذار کرده است
«آبراهام آبرامز»، کارشناس هوانوردی رزمی، در مصاحبه اخیر خود به ارزیابی و مقایسه جنگنده اف ۳۵ با تنها جنگنده نسل پنجم غربی دیگر، یعنی F-۲۲ رپتور پرداخته است. جنگنده F-۲۲ نخستین پرواز خود را انجام داد و یک دهه قبل از اینکه برنامه F-۳۵ به همین مراحل برسد، وارد خدمت شد؛ در ابتدا انتظار میرفت که F-۲۲ به عنوان همتای سنگینتر و دوربردترِ F-۳۵ در قالب یک ترکیب عمل کند؛ درست مانند نقشی که F-۱۵ برای F-۱۶ در نسل گذشته ایفا کرد و نقشی که جنگنده چینی J-۲۰ برای جنگنده نسل پنجم J-۳۵ ایفا میکند.
با این حال، همانطور که آبرامز اشاره کرده است، نقصهای بزرگ متعدد در طراحی F-۲۲، توقف زودهنگام تولید آن و نبودِ برنامههای نوسازی تدریجی و مشابه، باعث شده که F-۳۵ برتری خود را کاملا واضح و با اختلافی چشمگیر و رو به رشد حفظ کند.
آبرامز تأکید کرد که F-۲۲ در طول دوران توسعه خود به دلیل پایان جنگ سرد، هم در زمینه آمار تولید و هم در زمینه قابلیتها، متحمل کاهش بودجه شدیدی شد و پس از تأخیرهای فراوان، بیش از ۱۵ سال بعد وارد خدمت شد؛ این یعنی F-۲۲ نماینده سطح فناوری دهه ۱۹۹۰ است که فرسنگها با فناوریهای پیشرو و لبه تکنولوژی فاصله دارد.
به عنوان مثال، رادار AN/APG-۷۷ این جنگنده، از نظر فناوری دههها عقبتر از رادار جدید AN/APG-۸۵ در جنگنده F-۳۵ است. ارزیابیهای پیشین هم بر مواردی چون نبودِ خطوط انتقال داده (دیتالینک) مشابه یا قابلیتهای جنگ شبکهمحور در F-۲۲، ضعف در سیستمهای اطلاعات الکترونیکی یا توانمندیهای حمله الکترونیکی، فقدان سیستم روزنه توزیعشده (DAS) برای بهبود هوشیاری محیطی، و عدم بهرهمندی از سیستم نشانهروی روی کلاه خلبان (شیلد) در کنار فناوریهای قدیمیترِ کاهش سطح مقطع راداری (پنهانکاری) تاکید داشتهاند. تمام این عوامل دست به دست هم دادهاند تا به F-۳۵ یک برتریِ بزرگ ببخشند.
شکاف عملکردی رو به رشد
انتظار میرود که شکاف عملکردی بین F-۲۲ و F-۳۵ همچنان رو به افزایش باشد؛ به طوری که آبرامز اشاره میکند F-۳۵ به صورت جامع در بین بلوکهای تولیدی مختلف خود نوسازی میشود، از جمله با برنامه ادغام موتورهای جدید؛ در حالی که F-۲۲ دوره تولید نسبتا کوتاهی داشت و سرمایهگذاری مشابهی برای بهبودهای تدریجی آن صورت نگرفت. او خاطرنشان کرد که اگرچه F-۲۲ در عملکرد پروازی (مانورپذیری) دارای مزیتهایی است، اما نداشتن سیستم نشانهروی روی کلاه خلبان این مزیت را کاملا خنثی میکند و باعث شده که این جنگنده از زمان ورود به خدمت، در زمینه قابلیتهای نبرد در برد دید چشمی (WVR)، فرسنگها از مرزهای فناوری روز عقب بماند.
او همچنین مشاهده کرد که اگرچه F-۲۲ نقش مهمی در پیشگامی و پیشرفت فناوریهای جدید ایفا کرد، اما نقش آن در آینده نیروی هوایی محدود است؛ چرا که این جنگنده این ضعفهای عملکردی را با نرخ آمادگیِ پایین و هزینههای پشتیبانی بسیار بالا ترکیب کرده است. نیروی هوایی آمریکا از اوایل دهه ۲۰۲۰ برنامههای خود را برای بازنشسته کردن F-۲۲، آن هم دههها زودتر از موعد مقرر، به وضوح اعلام کرده است.
گذار F-۳۵ به استاندارد نسل ۵+
در سپتامبر ۲۰۲۵، شرکت لاکهید مارتین گزارش داد که در حال انجام گفتگوهای بسیار فعال با پنتاگون درباره ارتقای F-۳۵ به استاندارد «نسل ۵+»، از طریق ادغام فناوریهایی است که برای برنامه جنگنده نسل ششم F-۴۷ توسعه یافتهاند. پیش از این اعلام شده بود که چنین ارتقاهایی، ۸۰ درصد از قابلیتهای نسل ششم را برای F-۳۵ فراهم میکند.
تاخیرهای پیشبینیشده در برنامه F-۴۷ احتمالا به تزریق بودجه و تمایل بیشتر برای ارتقای F-۳۵ با فناوریهای نسل جدید (از پوششهای رادارگریز گرفته تا مجموعههای جنگ الکترونیک و موتورهای جدید) دامن خواهد زد؛ موضوعی که F-۲۲ را بیش از پیش به حاشیه خواهد راند و عقبتر خواهد گذاشت.
منبع: خبرآنلاین
