جنجال غیبت زنان در میان فضانوردان «آرتمیس 3»

روز گذشته 4 فضانورد ماموریت «آرتمیس 3» به طور رسمی از جانب ناسا معرفی شدند و عدم حضور حتی یک زن در میان آنان، انتقادات و بحث ها فراوانی را برانگیخته است. رئیس ناسا در میان این واکنش‌های منفی، از خدمه فضانوردان کاملاً مرد این ماموریت دفاع کرد و گفت: فکر نمی‌کنم کسی باید این را تفسیر کند. آخرین گروه کاندیداهای فضانوردی ما بیش از ۵۰ درصد زن بودند.

چهار فضانوردی که روز گذشته بع شکل رسمی معرفی شدند و خدمه ماموریت «آرتمیس ۳» را تشکیل می‌دهند، همگی مرد هستند، اما مقامات ناسا تأکید کردند که آنها بر اساس صلاحیت‌ها انتخاب شده‌اند و هیچ موضوع جنسیتی در میان نبوده است.

فضانوردانی که دیروز معرفی شدند، رندی برسنیک (فرمانده) از ناسا، لوکا پارمیتانو (خلبان) از آژانس فضایی اروپا و آندره داگلاس و فرانک روبیو، متخصصان ماموریت ناسا بودند. باب هاینز از ناسا، خلبان سابق اسپیس‌ایکس با سابقه حضور در ایستگاه فضایی بین‌المللی نیز به عنوان عضو جایگزین معرفی شد.

این روزها خدمه کاملاً مرد به ندرت یافت می‌شوند. از ۳۷ فضانورد فعال ناسا، ۱۵ نفر (حدود ۴۰ درصد) زن هستند. به استثنای ماموریت Crew-6 در سال ۲۰۲۳ و ماموریت نجات نیمه خالی Crew-9 در سال ۲۰۲۴، از زمان شروع پرواز خدمه ناسا به ایستگاه فضایی بین‌المللی توسط شرکت اسپیس‌ایکس(SpaceX) در سال ۲۰۲۱، همیشه حداقل یک زن در ماموریت‌های ناسا به ایستگاه فضایی بین‌المللی حضور داشته است.

آمارها می‌گوید ۱۱ نفر از ۱۵ فضانورد زن فعال ناسا در پنج سال گذشته به فضا پرواز کرده‌اند.

اکنون در پی اعلام دیروز ناسا، چندین نفر از فعالان ارتباطات علمی مانند امیلی کالاندرلی که مسافر پرتاب موشک توریستی شرکت «بلو اوریجین»(Blue Origin) بود و همچنین کامیل برگین، یک متخصص بازاریابی فضایی که در یک حساب شخصی پست گذاشت، از عدم حضور زنان در خدمه انتقاد کرده‌اند.

یکی دیگر از مفسران، سیان پروکتور بود که در سال ۲۰۲۱ با جرد آیزاکمن، مدیر ناسا در ماموریت Inspiration4 به فضا پرواز کرد. وی در اینستاگرام خود به طعنه نوشت: موفقیت شما راه را برای خدمه کاملاً زنانه «آرتمیس 4» هموار خواهد کرد!

آیزاکمن در مورد انتخاب فضانوردان «آرتمیس ۳» از دفتر فضانوردی ناسا و همچنین نورم نایت که ریاست اداره عملیات پرواز ناسا را بر عهده دارد و بر آموزش فضانوردان نظارت دارد، به خاطر انتخاب مشترک آنچه که او بهترین فضانوردان برای تکمیل ماموریت «آرتمیس ۳» توصیف کرد، تقدیر کرد.

آیزاکمن پس از معرفی خدمه در یک نشست مطبوعاتی به خبرنگاران گفت: فکر نمی‌کنم کسی باید این موضوع را تفسیر کند. آخرین کلاس کاندیدای فضانوردی ما بیش از ۵۰ درصد زن بود. ما بهترین فضانوردان را برای انجام و تکمیل اهداف گرد هم خواهیم آورد.

آیزاکمن روز چهارشنبه ۱۰ ژوئن در پاسخ به آنچه که او «واکنش‌هایی از ناامیدی تا خشم» نامید، بیانیه طولانی‌تری نوشت. این میلیاردر به پروازهای فضایی که هزینه و فرماندهی آنها را پرداخت کرده است، اشاره کرد و خاطرنشان کرد که دو بار با SpaceX با خدمه‌ای که ۵۰ درصد آنها زن بوده‌اند (Inspiration4 و Polaris Dawn) پرواز کرده است. وی افزود، انتخاب خدمه ناسا هیچ دخالت سیاسی ندارد و رهبر مراکز ناسا و ادارات ماموریت‌ها تقریباً ۵۰ درصد زنان هستند.

آیزاکمن نوشت: دفتر فضانوردان، خدمه‌ای را تعیین می‌کند که بهترین شانس را برای رسیدن به اهداف ماموریت فراهم می‌کند و عوامل زیادی از جمله پیشینه و تخصص فضانوردان، مانند تجربه خلبان آزمایشی بودن، کار توسعه روی برنامه‌های خاص و در دسترس بودن را در نظر می‌گیرد.

گروه معرفی شده تجربه قابل توجهی در زمینه فضا دارند. برسنیک فضانورد سابق شاتل و ایستگاه فضایی بین‌المللی و همچنین مدیر ناسا است. پارمیتانو و برسنیک فرماندهان ایستگاه فضایی بین‌المللی بوده‌اند، روبیو رکورد ۳۷۱ روز اقامت در یک پرواز فضایی در ایستگاه فضایی بین‌المللی را برای ایالات متحده به ثبت رسانده و داگلاس که اولین ماموریت خود را تجربه خواهد کرد، پشتیبان ماموریت «آرتمیس ۲» بوده است.

حداقل دو نفر از آنها بر موانع قابل توجهی در فضا غلبه کرده‌اند. پارمیتانو در طول یک پیاده‌روی فضایی در سال ۲۰۱۳ از ورود آب به لباس فضایی‌اش جان سالم به در برد و روبیو پس از لغو اولین سفرش به خانه به دلیل نشت مایع خنک‌کننده فضاپیما، شاهد دو برابر شدن غیرمنتظره ماموریت شش ماهه خود در ایستگاه فضایی بین‌المللی در سال‌های ۲۰۲۲-۲۰۲۳ بود.

هاینز گفت که به طور کلی، بر اساس انتخاب‌های خدمه قبلی که شاهد آن بوده است، ناسا در انتخاب، توانایی‌ها را در اولویت قرار می‌دهد، اما خاطرنشان کرد که تنوع مهم است.

وی پس از اعلام خبر معرفی خدمه در مصاحبه‌ای اختصاصی گفت: می‌دانم که آنها جستجو می‌کنند و سعی می‌کنند بهترین توانایی‌های افرادی را که در دفتر فضانوردان در اختیار داریم، برای انجام این مأموریت پیدا کنند.

در حالی که هاینز جزئیات مربوط به صلاحیت خدمه را بیان نکرد، «آرتمیس ۳» به شدت یک مأموریت آزمایشی است، زیرا فضانوردان ممکن است با هر دو فرودگر قمری اسپیس‌ایکس و بلو اوریجین ملاقات کنند تا ماشین‌ها را برای مأموریت واقعی آماده کنند. به همین دلیل است که هر چهار فضانورد «آرتمیس ۳» از ارتش انتخاب شده‌اند و تجربه پرواز قابل توجهی دارند.

با این اوصاف، هاینز همچنین خاطرنشان کرد که خدمه «آرتمیس ۳» شامل پیشینه‌های متنوعی به غیر از جنسیت هستند. اگرچه وی دوباره در مورد نژاد آنها صحبت نکرد، اما شرح حال خدمه نشان می‌دهد که برسنیک اصل و نسب اسلوونیایی دارد، پارمیتانو ایتالیایی، روبیو والدین سالوادوری و داگلاس آفریقایی-آمریکایی است.

هاینز گفت: می‌دانید، تنوع به اشکال مختلفی وجود دارد. اگر به این خدمه نگاه کنید، یک خدمه بسیار متنوع است و اگر به دفتر فضانوردان نگاه کنید، یک دفتر فضانوردی فوق‌العاده متنوع است که کاملاً نمایانگر تنوع آمریکا است و این دقیقاً همان چیزی است که در این مورد اتفاق افتاد.

یک فرآیند انتخاب پیچیده

اولین فضانوردان ناسا در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ از ارتش ایالات متحده انتخاب شدند، به عبارت ساده، به دلیل الزامات امنیتی که جنسیت و قومیت مجموعه فضانوردان را محدود می‌کرد.

افزودن دانشمندان به ناسا در اواخر دهه ۱۹۶۰ و استخدام عمدی زنان و فضانوردان سیاه‌پوست در دهه ۱۹۷۰، به عنوان گام‌هایی که این آژانس در آن زمان به سمت تنوع برمی‌داشت، مورد استقبال گسترده قرار گرفت. این آژانس همچنین به تدریج در دوران شاتل فضایی، آغوش خود را به روی مشارکت فضانوردان بین‌المللی گشود و دامنه افرادی را که می‌توانستند در نظر گرفته شوند، گسترش داد.

در اوایل دولت جدید ترامپ، مقامات به آژانس‌های آمریکایی از جمله ناسا دستور دادند تا ابتکارات مربوط به تنوع، برابری، شمول و دسترسی را پایان دهند.

ناسا همچنین اشارات دوران بایدن را در وب‌سایت خود به فرود اولین فرد رنگین‌پوست و اولین زن روی ماه، در کنار سایر اقدامات حذف کرد، اگرچه این آژانس در مارس ۲۰۲۵ گفت که توجه به این نکته مهم است که تغییر زبان به معنای تغییر در وظایف خدمه نیست.

انتخاب خدمه شامل طیف پیچیده‌ای از عوامل است که اکثر آنها برای محافظت از حریم خصوصی فرآیند و همه فضانوردانی که برای یک ماموریت در نظر گرفته می‌شوند، با عموم مردم به اشتراک گذاشته نمی‌شوند. فضانوردان باید به ماموریت‌های دیگر اعزام نشده باشند، برای پرواز در دسترس باشند مثلاً در مرخصی مخصوص والدین یا مأموریت نظامی نباشند، در موقعیت مدیریتی که مانع مشارکت آنها شود، نباشند و مهارت‌های مرتبط با ماموریت را داشته باشند.

به عنوان مثال، یک سند اولیه درباره معیارهای خدمه ایستگاه فضایی بین‌المللی، الزامات عمومی مختلفی را که در انتخاب خدمه ایستگاه فضایی در نظر گرفته می‌شود، تعیین می‌کند که به یک هیئت عملیات خدمه چندجانبه متشکل از شرکای ایستگاه فضایی بین‌المللی ارائه می‌شود. رفتار، سلوک، سابقه پزشکی و توانایی صحبت به زبان انگلیسی و احتمالاً روسی از جمله عواملی بوده‌اند که در سال ۲۰۰۲ ذکر شدند.

علاوه بر این، شرکای بین‌المللی در ایستگاه فضایی بین‌المللی بر اساس مشارکت اعضای خود منصوب می‌شوند. به عنوان مثال، اروپا و ژاپن نسبتاً مکرر، با تأمین‌کنندگان مالی کوچکتری مانند کانادا تقریباً هر پنج یا شش سال.

برنامه آرتمیس مانند ایستگاه فضایی بین‌المللی، یک مشارکت بین‌المللی است و به همین ترتیب، نظر سایر کشورها در انتخاب لحاظ می‌شود. کانادا اولین شریک ناسا بود که یک فضانورد آرتمیس را انتخاب کرد و جرمی هانسن از آژانس فضایی کانادا در ماموریت «آرتمیس ۲» پرواز کرد.

کریستینا کخ، فضانورد ناسا که تنها زنی بود که در ماموریت «آرتمیس ۲» به دور ماه پرواز کرد و اولین زنی بود که مدار پایین زمین را ترک کرد، بارها در مصاحبه‌ها گفت که گروه فضانوردان از تنوع خوبی برخوردار است.

وقتی یک مجله در سال ۲۰۲۳ از وی پرسید که چرا چندین دهه طول کشید تا یک زن پس از فضانوردان کاملاً مرد و عمدتاً نظامی که گروه آپولو را در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ تشکیل می‌دادند، به ماموریت ماه برود، گفت زمانه در دوران آپولو بسیار متفاوت بود.

وی افزود: خوشحالم که بگویم مدت‌ها پیش، ناسا تصمیم گرفت که وقتی به ندای بشریت برای کاوش پاسخ می‌دهیم، مهم است که نماینده تمام بشریت باشیم و حالا هسته فضانوردان شبیه به تمام بشریت است. بنابراین کاملاً مشخص بود که مهم نیست چه نوع خدمه‌ای را برای این مأموریت انتخاب کنید، قرار است این ویژگی را داشته باشند و خوشحالم که بگویم همینطور است.

منبع: ایسنا