زندگی روی مریخ واقعاً چگونه خواهد بود؟ ۸ چالش بزرگ پیش روی نخستین انسانها
سالهاست مریخ به عنوان محتملترین مقصد انسان برای سکونت در خارج از زمین معرفی میشود. اما برخلاف آنچه در فیلمهای علمیتخیلی میبینیم، زندگی روی سیاره سرخ به معنای ساختن خانهای جدید نیست؛ بلکه مبارزهای دائمی با سرما، تشعشعات، کمبود هوا و انزوای کامل است. با وجود پیشرفت فناوری، دانشمندان معتقدند نخستین ساکنان مریخ با چالشهایی روبهرو خواهند شد که روی زمین هیچ تجربهای از آنها نداریم.
اگر روزی انسان روی مریخ قدم بگذارد، سختترین بخش ماجرا رسیدن به این سیاره نخواهد بود؛ بلکه زنده ماندن پس از فرود آغاز میشود. هرچند مریخ از میان تمام سیارههای منظومه شمسی بیشترین شباهت را به زمین دارد، اما محیط آن همچنان برای زندگی انسان بسیار نامناسب و خطرناک است.
۱. هوای مریخ قابل تنفس نیست
جو مریخ بسیار رقیقتر از زمین است و حدود ۹۵ درصد آن را دیاکسید کربن تشکیل میدهد. میزان اکسیژن موجود آنقدر کم است که انسان بدون لباس فضایی و سامانههای پشتیبانی حیات تنها چند دقیقه زنده میماند.
یکی از مهمترین دستاوردهای سالهای اخیر، آزمایش موفق سامانه MOXIE روی مریخنورد پرسویرنس بود که نشان داد میتوان از دیاکسید کربن موجود در جو مریخ، اکسیژن تولید کرد. با این حال، این فناوری هنوز در مقیاس مورد نیاز برای سکونت انسان نیست.
۲. سرمای شدید، زندگی را دشوار میکند
میانگین دمای مریخ حدود ۶۰ درجه سانتیگراد زیر صفر است. هرچند در برخی نقاط استوا طی روزهای تابستان دما ممکن است برای مدت کوتاهی به حدود ۲۰ درجه برسد، اما شبها دوباره سرمای شدید حاکم میشود.
به همین دلیل، سکونتگاههای آینده باید عایقبندی بسیار پیشرفته و منبع انرژی مطمئن داشته باشند.
۳. تشعشعات فضایی یکی از بزرگترین تهدیدهاست
برخلاف زمین، مریخ میدان مغناطیسی جهانی و جو ضخیم ندارد؛ بنابراین پرتوهای کیهانی و ذرات پرانرژی خورشید تقریباً بدون مانع به سطح آن میرسند.
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض این تشعشعات میتواند خطر ابتلا به سرطان، آسیب به سیستم عصبی و مشکلات قلبی را افزایش دهد. به همین دلیل بسیاری از طرحهای سکونت، ساخت پایگاه در زیر سطح یا پوشاندن زیستگاهها با خاک مریخ را پیشنهاد میکنند.
۴. آب وجود دارد، اما نه به شکل قابل استفاده
مدارگردها و مریخنوردها وجود ذخایر بزرگ یخ آب را در زیر سطح و قطبهای مریخ تأیید کردهاند.
این یخها میتوانند منبع آب آشامیدنی، تولید اکسیژن و حتی سوخت موشک باشند، اما استخراج و تصفیه آنها به تجهیزات پیشرفته و انرژی زیادی نیاز دارد.
۵. کشاورزی روی مریخ هنوز یک چالش است
خاک مریخ برای کشت مستقیم مناسب نیست و حاوی ترکیباتی مانند پرکلراتها است که باید حذف شوند.
به همین دلیل، دانشمندان روی گلخانههای بسته، کشت هیدروپونیک و بازیافت کامل آب و مواد مغذی کار میکنند. هنوز مشخص نیست جاذبه ۳۸ درصدی مریخ در بلندمدت چه تأثیری بر رشد گیاهان خواهد داشت.
۶. طوفانهای غبار میتوانند ماهها ادامه داشته باشند
یکی از ویژگیهای شناختهشده مریخ، طوفانهای غبار عظیم است که گاهی کل سیاره را میپوشانند.
این طوفانها دید را کاهش میدهند و عملکرد پنلهای خورشیدی را مختل میکنند. به همین دلیل، بسیاری از طرحهای آینده برای تأمین انرژی به رآکتورهای هستهای کوچک نیز متکی هستند.
۷. ارتباط با زمین فوری نخواهد بود
بسته به فاصله دو سیاره، ارسال پیام میان زمین و مریخ بین حدود ۳ تا ۲۲ دقیقه زمان میبرد.
این تأخیر باعث میشود فضانوردان نتوانند برای هر تصمیمی منتظر دستور از زمین بمانند. بنابراین سامانههای خودکار، رباتها و هوش مصنوعی نقش مهمی در اداره پایگاههای آینده خواهند داشت.
۸. بازگشت از مریخ آسان نیست
رسیدن به مریخ چند ماه زمان میبرد و فرصت بازگشت نیز تنها در زمانهای مشخصی فراهم میشود که موقعیت مداری دو سیاره مناسب باشد.
به همین دلیل، ساکنان اولیه باید تا حد امکان غذا، آب، اکسیژن و قطعات مورد نیاز خود را در همان مریخ تولید یا بازیافت کنند.
آیا انسان واقعاً روی مریخ زندگی خواهد کرد؟
سازمانهای فضایی و شرکتهای خصوصی همچنان برای فرستادن انسان به مریخ برنامهریزی میکنند، اما بیشتر متخصصان معتقدند ساخت یک سکونتگاه دائمی دههها زمان خواهد برد.
آنچه امروز قطعی به نظر میرسد این است که مریخ بهترین نامزد برای حضور بلندمدت انسان در خارج از زمین است؛ اما تبدیل شدن آن به «خانه دوم بشر» نیازمند پیشرفتهای بزرگی در حوزه انرژی، پزشکی، زیستفناوری و مهندسی فضایی خواهد بود.
منبع: عصر ایران
