ویروسهای ۳۰ هزار ساله واقعاً زندهاند؟ حقیقت درباره «ویروسهای زامبی» سیبری
کشف ویروسهای باستانی در یخهای دائمی سیبری سالهاست توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است. برخی از این ویروسها پس از دهها هزار سال در شرایط آزمایشگاهی دوباره فعال شدهاند، اما آیا این موضوع به معنای تهدیدی برای انسان است؟ تازهترین پژوهشها نشان میدهد پاسخ این سؤال پیچیدهتر از آن چیزی است که تیترهای جنجالی فضای مجازی القا میکنند.
وقتی دانشمندان برای نخستین بار موفق شدند یک ویروس باستانی را از دل خاک همیشهمنجمد سیبری دوباره فعال کنند، بسیاری از رسانهها از «بازگشت ویروسهای زامبی» نوشتند. اما واقعیت علمی این است که این ویروسها بیشتر از آنکه تهدیدی فوری باشند، پنجرهای به گذشته زمین و تکامل ویروسها محسوب میشوند.
ویروسهای باستانی چگونه زنده ماندند؟
بخشهایی از شمال سیبری، آلاسکا و کانادا با لایهای از خاک دائماً یخزده به نام «پرمافراست» پوشیده شده است. در این محیط بسیار سرد، بسیاری از باکتریها، قارچها و ویروسها میتوانند هزاران سال بدون از بین رفتن باقی بمانند.
برخی از این ویروسها اگر دوباره وارد شرایط مناسب شوند، همچنان توانایی آلوده کردن میزبان خود را دارند؛ درست مانند دانهای که سالها در خاک باقی مانده و با فراهم شدن شرایط جوانه میزند.
ویروس ۳۰ هزار ساله چه بود؟
یکی از مشهورترین این نمونهها ویروسی به نام Mollivirus sibericum است که از نمونههای پرمافراست سیبری جدا شد. این ویروس حدود ۳۰ هزار سال قدمت دارد و در آزمایشگاه توانست دوباره فعال شود.
اما نکته مهم این است که میزبان این ویروس، انسان یا حیوانات نیست؛ بلکه تنها نوعی آمیب تکسلولی را آلوده میکند. تاکنون هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد این ویروس قادر به ایجاد بیماری در انسان باشد.
چرا به آنها «ویروس غولپیکر» میگویند؟
برخلاف تصور رایج، همه ویروسها بسیار کوچک نیستند. برخی از آنها به قدری بزرگاند که حتی با میکروسکوپ نوری نیز دیده میشوند.
این ویروسهای غولپیکر ژنهای بسیار بیشتری نسبت به ویروسهای معمولی دارند و همین موضوع باعث شده دانشمندان آنها را سرنخ مهمی برای شناخت روند تکامل ویروسها بدانند.
آیا ویروسهای قدیمی میتوانند دوباره جهان را تهدید کنند؟
پاسخ کوتاه این است: تاکنون چنین شواهدی وجود ندارد.
در سالهای اخیر پژوهشگران ویروسهای باستانی دیگری با قدمت حتی نزدیک به ۵۰ هزار سال را نیز از پرمافراست احیا کردهاند، اما همه آنها فقط روی آمیبها آزمایش شدهاند.
تا امروز هیچ ویروس باستانی که بتواند انسان را آلوده کند، از دل یخهای سیبری شناسایی یا احیا نشده است.
پس نگرانی دانشمندان از چیست؟
نگرانی اصلی به خود ویروسهای کشفشده مربوط نمیشود، بلکه به ذوب شدن پرمافراست در اثر تغییرات اقلیمی بازمیگردد.
با افزایش دمای زمین، لایههای یخزدهای که هزاران سال دستنخورده باقی ماندهاند، در حال ذوب شدن هستند. این فرآیند میتواند میکروارگانیسمهای ناشناخته یا عوامل بیماریزایی را که تاکنون در طبیعت آزاد نبودهاند، وارد محیط کند.
البته متخصصان تأکید میکنند احتمال وقوع یک همهگیری ناشی از ویروسهای باستانی در حال حاضر بسیار پایین است و شواهد علمی چنین خطری را تأیید نمیکند. با این حال، پایش این مناطق به دلیل تغییرات اقلیمی اهمیت زیادی دارد.
آیا ویروسهای زامبی واقعاً وجود دارند؟
اصطلاح «ویروس زامبی» یک عنوان رسانهای است و اصطلاح علمی محسوب نمیشود. منظور از آن ویروسهایی است که پس از هزاران سال انجماد، در شرایط آزمایشگاهی دوباره توانایی آلوده کردن میزبان خود را به دست آوردهاند.
بنابراین این ویروسها «زنده شدهاند»، اما نه به معنایی که فیلمهای علمیتخیلی یا برخی شایعات در فضای مجازی القا میکنند.
منبع: عصر ایران
