«گِردترین» جانور جهان کدام است؟
حیوانات در طبیعت شکلها و اندازههای بسیار متنوعی دارند؛ از حشرات باریک و شاخهمانند گرفته تا نهنگهای غولپیکر. اما موجوداتی که بدنی تقریباً کروی داشته باشند، بسیار نادرند. اما گردترین حیوان جهان کدام است و چرا حیوانات کرویشکل اینقدر کمیاب هستند؟
فرادید| در نگاه اول شاید برخی پستانداران کوچک مانند خرگوش یا پیکا کاملاً گرد به نظر برسند، اما این بیشتر یک خطای دید است. پوشش ضخیم خز و حالت جمعشده بدن باعث میشود آنها کروی به نظر برسند، در حالی که اسکلت و بدن واقعیشان چنین شکلی ندارد.
به گزارش فرادید؛ از دیدگاه زیستشناسی، کره کمترین نسبت سطح به حجم را در میان تمام شکلهای هندسی دارد؛ ویژگیای که به حفظ گرمای بدن کمک میکند. به همین دلیل، بسیاری از جانوران کوچک هنگام سرما یا احساس خطر بدن خود را جمع میکنند تا گرمای کمتری از دست بدهند.
جانورانی مانند خارپشت و آرمادیلو نیز با تبدیل شدن به یک توپ، اندامهای حساس خود را پنهان کرده و تنها زره یا خارهایشان را در معرض شکارچی قرار میدهند. با این حال، این جانوران فقط به طور موقت چنین شکلی پیدا میکنند و در حالت عادی بدنشان کروی نیست.
دانشمندان معتقدند کروی بودن دائمی برای جانوران خشکی مزایای چندانی ندارد. چنین بدنی حرکت را دشوار میکند، ورود به شکافها و پناهگاههای کوچک را محدود میسازد و فرار از شکارچیان را سختتر میکند. افزون بر این، نیروی جاذبه فشار بیشتری بر اندامها و مفاصل وارد میکند؛ به همین دلیل حیوانات بیش از حد چاق نیز معمولاً با مشکلات اسکلتی و حرکتی روبهرو میشوند.
البته استثناهایی نیز وجود دارد. برخی سوسکها به دلیل اندازه کوچک و پوسته سخت خود بدنی نسبتاً گرد دارند و همین ویژگی بلعیدن آنها را برای شکارچیان دشوار میکند. قورباغههای بارانی نیز هنگام احساس خطر بدن خود را باد میکنند تا از مخفیگاهشان بیرون کشیده نشوند. اگر حیواناتی را که فقط گاهی گرد میشوند نیز در نظر بگیریم، خرخاکیهای توپشونده یا «رولیپولی» از مهمترین نامزدهای گردترین جانوران خشکی هستند.
اما در محیطهای دریایی، داشتن بدن گرد بسیار عملیتر است. نیروی شناوری بخشی از اثر جاذبه را خنثی میکند و به همین دلیل برخی ماهیان توانستهاند شکل تقریباً کروی پیدا کنند. یکی از جالبترین آنها لامپساکر (Lumpsucker) است؛ ماهی کوچکی با بدنی گرد و زرهی که در زیر شکمش اندامی مکنده دارد و با آن خود را به صخرهها و کف دریا میچسباند. شکل کروی بدن این ماهی، همراه با زره سختش، جریان آب را به گونهای تغییر میدهد که به جای جدا شدن از بستر دریا، محکمتر به آن فشرده شود. علاوه بر این، شکارچیان نیز به سختی میتوانند چنین ماهی زرهداری را ببلعند.
با وجود این، لامپساکر نیز عنوان گردترین حیوان جهان را به دست نمیآورد. بیشتر جانوران، از جمله این ماهی، دارای تقارن دوطرفه هستند؛ یعنی بدنشان به دو نیمه مشابه تقسیم میشود. در مقابل، برخی جانوران دریایی مانند ستارههای دریایی و توتیای دریایی دارای تقارن شعاعی هستند و اندامهایشان پیرامون یک مرکز مشترک قرار گرفته است.
در میان آنها، توتیاهای دریایی (Sea Urchins) بهویژه گونههایی از جنس Histocidaris، پس از نادیده گرفتن خارهایشان، تقریباً کرهای کامل به شمار میآیند. این جانوران به دلیل شکل کروی، پوشش خارها و سیستم عصبی متفاوت خود میتوانند از هر جهت محیط را حس کنند، به سرعت جهت حرکتشان را تغییر دهند و در برابر شکارچیان نیز مقاومت بیشتری داشته باشند.
در نهایت، زیستشناسان معتقدند اگر معیار تنها نزدیک بودن به یک کره کامل باشد، توتیاهای دریایی جنس Histocidaris گردترین جانوران شناختهشده روی زمین هستند. هرچند بدن کاملاً کروی در قلمرو جانوران بسیار نادر است، اما همین نمونههای اندک نشان میدهند که تکامل، بسته به شرایط محیط، میتواند راهحلهای شگفتانگیز و گاه غیرمنتظرهای برای بقا بیافریند.
