فسیل حیرتانگیز سه جانور باستانی که یکدیگر را خوردهاند
دانشمندان با بررسی یک فسیل کمنظیر که بخشی از آن را گروهی از شکارچیان آماتور فسیل در استرالیا کشف کردهاند، موفق شدهاند یکی از نادرترین صحنههای شکار در دوران ماقبل تاریخ را بازسازی کنند؛ زنجیرهای سهمرحلهای که در آن یک پتروسور (خزنده پرنده) توسط یک ایکتیوسور (خزنده دریایی) خورده شده و اندکی بعد همان ایکتیوسور نیز به شکار یک پلیوسور (شکارچی عظیمالجثهای که به «تیرکس اقیانوسها» شهرت دارد) تبدیل شده است.
فرادید| نتایج این پژوهش که ۲۷ ژوئیه در نشریه Gondwana Research منتشر شد، تصویری کمسابقه از روابط شکار و شکارچی در اوایل دوره کرتاسه ارائه میدهد و درک دانشمندان از اکوسیستمهای دریایی آن دوران را گسترش میدهد.
به گزارش فرادید؛ مت وایت، دیرینهشناس دانشگاه نیوانگلند استرالیا و نویسنده اصلی پژوهش، میگوید: «این فسیل شبیه یک صحنه جرم در دنیای خزندگان دریایی است و کنار هم گذاشتن شواهد برای بازسازی این داستان، کار آسانی نبود».
داستان این کشف از اوت ۲۰۱۹ آغاز شد؛ زمانی که چهار جوینده آماتور فسیل، مایک و کتی فریمن و گری و بارب فلوئلینگ، هنگام جستوجو در نزدیکی شهر ریچموند در ایالت کوئینزلند استرالیا به چند استخوان بزرگ برخوردند. آنها در محوطهای ویژه برای جستوجوی فسیل، سنگهای قیمتی و مواد معدنی فعالیت میکردند و بقایای این جانور ناشناخته را به موزه محلی Kronosaurus Korner اهدا کردند؛ جایی که کارکنان موزه با شوخی آن را «کیسهای از استخوانها» نامیدند.
سه سال بعد، کوین پیترسن، متصدی موزه، دوباره به همان محل بازگشت تا کاوش را ادامه دهد. او بخشهای باقیمانده اسکلت را نیز پیدا کرد و مشخص شد این بقایا متعلق به یک ایکتیوسور غولپیکر از گونه Platypterygius australis است؛ خزندهای دریایی که برای تنفس به سطح آب میآمد و از نظر ظاهری آمیزهای از کروکودیل و دلفین به نظر میرسید. پژوهشگران برآورد میکنند طول این جانور در زمان حیات بین ۵٫۸ تا ۷ متر بوده است.
امروزه نواحی داخلی کوئینزلند سرزمینی خشک، گرم و بیابانی است، اما بین ۹۵ تا ۱۲۰ میلیون سال پیش، در اوایل دوره کرتاسه، این منطقه زیر آب قرار داشت. در آن زمان، دریای کمعمق ارومانگا نزدیک به یکسوم خاک استرالیا را پوشانده بود و زیستگاهی غنی برای خزندگان دریایی، خزندگان پرنده، ماهیها و دیگر آبزیان فراهم میکرد.
بررسی دقیق اسکلت نشان داد ایکتیوسور پیش از مرگ آسیبهای بسیار شدیدی دیده است؛ مهرههای شکافته، دندههای از دسترفته و استخوانهایی با جای دندانهای بزرگ. به گفته پژوهشگران، تنها جانوری که توان وارد کردن چنین جراحاتی را داشته، یک پلیوسور بوده است؛ خزندهای دریایی، گوشتخوار و قدرتمند که از نظر ظاهری شباهتی به کروکودیل داشت. آنها احتمال میدهند شکارچی این حمله، گونه Kronosaurus queenslandicus بوده باشد؛ شکارچی رأس هرم غذایی که آروارههایی بسیار نیرومند و دندانهایی خردکننده داشت.
مت وایت درباره این جانور میگوید: «پلیوسورها موجوداتی فوقالعاده هراسانگیز بودند؛ در واقع همان تیرکس اقیانوسها».
پژوهشگران معتقدند پلیوسور ابتدا به ایکتیوسور حمله کرده و بخشی از بدن آن را خورده است. سپس لاشه آسیبدیده جانور به کف دریا فرو رفته، در گلولای مدفون شده و طی میلیونها سال به فسیل تبدیل شده است.
در جریان مطالعه این اسکلت، دانشمندان به تودههایی کرویشکل در نزدیکی جمجمه برخوردند. تصویربرداری سهبعدی نشان داد این تودهها حاوی بقایای ماهیها، سرپایان دریایی و چند استخوان متعلق به یک پتروسور هستند. پژوهشگران معتقدند این مواد، بقایای محتویات معده ایکتیوسور بودهاند که بر اثر حمله خشن پلیوسور از جای خود جابهجا شده و در نزدیکی سر جانور قرار گرفتهاند.
به گفته محققان، ایکتیوسور احتمالاً پیش از آنکه خود شکار شود، پتروسور را زمانی که برای شکار ماهی به سطح آب نزدیک شده بود، از هوا شکار کرده است. البته احتمال دیگری نیز مطرح است؛ اینکه ایکتیوسور با لاشه یک پتروسور روبهرو شده و از فرصت برای تغذیه استفاده کرده باشد. در هر صورت، این فسیل نخستین مدرک شناختهشده از تغذیه ایکتیوسورها از پتروسورها به شمار میرود.
دیوید آنوین، دیرینهزیستشناس دانشگاه لستر که در این پژوهش مشارکتی نداشته، با اشاره به تنوع چشمگیر بقایای یافتشده در معده ایکتیوسور میگوید این جانور احتمالاً یک لاشهخوار فرصتطلب بوده است؛ شکارچیای که در انتخاب غذا سختگیر نبود و از هر آنچه در دسترس قرار میگرفت، از جانوران مرده و در حال مرگ گرفته تا بقایای در حال تجزیه، از جمله پتروسورها، تغذیه میکرد. به گفته او، این یافته تصویری تازه از رفتار تغذیهای ایکتیوسورها ارائه میدهد و نشان میدهد نقش آنها در اکوسیستمهای دریایی کرتاسه پیچیدهتر از آن چیزی بوده که پیشتر تصور میشد.
