جنگنده پنهانکار F-117 روی ناو هواپیمابر؛ پروژه‌ای که به تولد F-35C منجر شد

در دهه‌های پایانی قرن بیستم، با ظهور فناوری‌های جدید، مفهوم هواپیمای رادارگریز متحول شد. F-117 نایت‌هاوک نخستین جنگنده پنهانکار عملیاتی ایالات متحده، نمادی از این تحول بود که راه را برای نسل‌های بعدی هموار ساخت.

نیروی دریایی آمریکا با درک پتانسیل این فناوری، به دنبال نسخه‌ای از آن برای ناو هواپیمابر خود بود، اما موانع زیادی بر سر راه این ایده قرار گرفت. این تلاش‌ها در نهایت به ظهور پروژه‌های پیشرفته‌تری همچون F-35C ختم شد.

پروژه F-117N Seahawk: جاه‌طلبی نیروی دریایی

F-117 نایت‌هاوک، اولین جنگنده پنهانکار تولید شده توسط ایالات متحده، در دهه ۱۹۷۰ توسعه یافت و راه را برای جنگنده‌های نسل پنجمی F-22 رپتور و F-35 هموار کرد. اگرچه این جنگنده عمدتا در نیروی هوایی آمریکا خدمت می‌کرد، نیروی دریایی برای مدت کوتاهی به دنبال نسخه‌ای دریایی از آن بود.

این پروژه که F-117N Seahawk نام داشت، نیازمند بازطراحی تقریبا کامل هواپیما بود که لاکهید مارتین مشتاق ارائه آن بود. نیروی دریایی آمریکا در سال ۱۹۸۴ جنگنده F-117 را برای ارزیابی قابلیت آن برای عملیات ناو هواپیمابر آزمایش کرد، اما در نهایت آن را نامناسب تشخیص داد.

لاکهید مارتین با ارائه طرح F-117N Seahawk که تفاوت‌های زیادی با نمونه اصلی نایت‌هاوک داشت، بار دیگر برای جلب نظر نیروی دریایی تلاش کرد. این نسخه پیشنهادی شامل کابین خلبان حبابی، طراحی زاویه‌دارتر در بدنه، پیکربندی بال و دم با زاویه کمتر و جایگزینی موتورهای GE F404 با موتورهای GE 414 بود. همچنین این طرح قابلیت حمل ۸,۰۰۰ پوند مهمات اضافی را داشت.

تخمین زده می‌شد که هر فروند از این جنگنده حدود ۷۰ میلیون دلار هزینه داشته باشد و با تولید ۲۵۵ فروند، هزینه کلی برنامه از ۱۷,۸۵۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار فراتر می‌رفت. وزارت دفاع آمریکا در نهایت این پیشنهاد را رد کرد زیرا نیروی دریایی به دنبال یک هواپیمای چندمنظوره بود و Seahawk به اندازه کافی تطبیق‌پذیر نبود.

همچنین، وزارت دفاع نگران بود که توسعه یک F-117 دریایی بسیار گران باشد و بودجه را از پروژه‌های دیگر مانند برنامه Joint Advanced Strike Technology (که بعدها به برنامه Joint Strike Fighter تبدیل شد) منحرف کند.

تلاش‌های مکرر و مسیر به سوی F-35C

با وجود عدم پذیرش اولیه، شرکت لاکهید مارتین دست از تلاش برنداشت. این شرکت با یک پیشنهاد به‌روز شده به نیروی دریایی بازگشت که این بار بر قابلیت‌های چندمنظوره تاکید بیشتری داشت و شامل قابلیت پس‌سوز برای بهبود سرعت و تطبیق‌پذیری بود.

لاکهید حتی یک نسخه زمینی از F-117N را با نام F-117B نیز به نیروی هوایی آمریکا و نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا پیشنهاد داد. نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا از سال ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۷ این هواپیما را ارزیابی کرد و پروازهای آزمایشی متعددی روی یک F-117 انجام داد، اما در نهایت آن را رد کرد.

نه پروژه Seahawk و نه F-117B هیچ‌گاه سفارش رسمی دریافت نکردند و کنار گذاشته شدند. نیروی دریایی آمریکا پیش از این نیز به دنبال یک نسخه دریایی از جنگنده F-22 رپتور تحت برنامه Navy Advanced Tactical Fighter (NATF) بود، اما با پایان یافتن جنگ سرد و کاهش بودجه دفاعی، این برنامه نیز لغو شد.

سرانجام، در سال ۲۰۱۹ بود که جنگنده F-35C با قابلیت عملیات روی ناو هواپیمابر، پس از سال‌ها انتظار وارد خدمت نیروی دریایی آمریکا شد. برنامه Joint Strike Fighter از ابتدا برای ارائه یک جنگنده پنهانکار با قابلیت حمل روی ناو طراحی شده بود که با وجود چالش‌ها، به هدف نهایی خود رسید.

F-117 Nighthawk: پیشگام پنهانکار

F-117 نایت‌هاوک هرگز در خدمت نیروی دریایی قرار نگرفت، اما دارای تاریخچه‌ای عملیاتی غنی است. این هواپیما به‌عنوان یک پروژه فوق محرمانه با نام «Have Blue» آغاز شد. طراحان در بخش «Skunk Works» لاکهید مارتین، هواپیمایی را طراحی کردند که از تکنیک‌های جدید پنهان‌کاری (با الهام از کار دانشمند شوروی، پیوتر اوفمیتسف) بهره می‌برد. چندین هواپیمای نمونه اولیه، با استفاده از قطعات هواپیماهای دیگر و سیستم‌های جدید پرواز با سیم (fly-by-wire) که به هواپیمای از نظر آیرودینامیکی ناپایدار اجازه پرواز می‌دادند، ساخته شدند.

اگرچه چند فروند از این هواپیماهای نمونه اولیه در طول آزمایش‌ها سقوط کردند، داده‌های پروازی به دست آمده بسیار ارزشمند بود و توسعه تحت نام رمز «Senior Trend» ادامه یافت. F-117 رسما در سال ۱۹۸۳ وارد خدمت شد و نیروی هوایی آمریکا تا سال ۱۹۸۸ آن را به‌طور رسمی تایید نکرد.

نایت‌هاوک در جنگ خلیج فارس کاربرد گسترده‌ای یافت و توانست با موفقیت از پدافند هوایی عراق عبور کرده و حملات بمباران را انجام دهد. بر اساس برخی ادعاها، جنگنده‌های F-117 طی این جنگ ۱,۳۰۰ سورتی پرواز انجام داده و بیش از ۶,۹۰۰ ساعت پرواز ثبت کردند.

در سال ۱۹۹۹، از F-117 در برابر یوگسلاوی در طول جنگ کوزوو استفاده شد که در آن یک فروند نایت‌هاوک برای اولین و آخرین بار ساقط گردید. این برنامه رسما در سال ۲۰۰۶ به پایان رسید، اگرچه نیروی هوایی آمریکا تعداد کمی از F-117ها را برای آزمایش و آموزش نگه داشت.

منبع: خبرآنلاین