خسارت جنگ به مسجد جامع عباسی اصفهان

به گفته کارشناسان سازه، ستون‌های شبستان مسجد جامع عباسی اصفهان پیشتر بر اثر فرونشست نامتقارن، هفت سانتی متر به سمت جنوب و پنج سانتی متر به سمت شرق کج شده اند، شرایطی که می‌تواند وضعیت گنبد را متزلزل کند و حالا خبرها حاکی از انحراف یکی از ستون‌های زیر گنبد عظیم این بنای دوره صفوی است. 

امیر کرم‌زاده درباره آخرین ارزیابی‌ها از مسجد جامع عباسی افزود: یکی از ستون‌های زیر گنبد این مسجد حدود ۱.۵ تا ۲ سانتی‌متر انحراف پیدا کرده است. البته علت این انحراف صرفاً موج انفجار نیست و فرونشست زمین نیز پیشتر نقش داشته است. 

وی با اشاره به تأثیر موج انفجار بر مجموعه جهانی میدان نقش جهان افزود: در مسجد جامع عباسی و عمارت عالی‌قاپو، وضعیت به‌ویژه در بخش تزیینات نگران کننده است. 

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان اظهار داشت: علاوه بر یکی از ستون‌های مسجد جامع عباسی، ۲ ستون در عمارت عالی‌قاپو دچار آسیب و ترک‌خوردگی هستند. این ستون‌ها پیش از این تحت‌تأثیر فرونشست نیز دچار ضعف شده بودند اما موج انفجار موجب پیشروی ترک‌ها شده است. 

کرم زاده همچنین به وضعیت مجموعه تاریخی و ثبت جهانی چهلستون اشاره کرد و گفت: در این مجموعه نیز یکی از ستون‌های میانی دچار انحراف شده است. این انحراف در بازدیدهای اخیر با چشم قابل مشاهده بود اما نیاز به بررسی‌های دقیق‌تر دارد. 

کرم‌زاده تصریح کرد: آسیب‌های بناهای تاریخی با توجه به ماهیت مصالح سنتی آن‌ها به طور معمول بلافاصله آشکار نمی‌شوند و با گذشت زمان نمایان می‌شوند. 

مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان تأکید کرد: برای تثبیت و مرمت بناها نیازمند تجهیزات پیشرفته هستیم؛ از جمله دستگاه‌های لرزه‌نگاری و تجهیزات تخصصی برای تثبیت کاشی‌ها، شست و شوی علمی سطوح و ارزیابی‌های دقیق سازه‌ای. این دستگاه‌ها علاوه بر موضوع انفجار، در بررسی و پایش فرونشست نیز کاربرد خواهند داشت. 

به گفته کرم‌زاده، اقدامات مطالعاتی و پژوهشی اولیه آغاز شده و برنامه‌ریزی برای مرمت اضطراری و تثبیت بناها در دستور کار است تا از پیشروی آسیب‌ها جلوگیری شود. 

پیشتر یک متخصص سازه گفته بود ارتعاشات ناشی از انفجارهای حملات ائتلاف آمریکا و اسرائیل در مجاورت میدان نقش جهان، در صورت آسیب وارد کردن به ستون‌های مسجد جامع عباسی، گنبد این اثر تاریخی را با صدمات بیشتر و حتی ناپایداری مواجه می‌کند. 

به گفته بهرام نادی سازه‌های با سقف گنبدی، به دلیل توزیع تنش‌های ترکیبی (عمودی و افقی) بر دیوارها، نسبت به ارتعاشات شدید حساس‌ترند و این نوع توزیع تنش می‌تواند باعث ایجاد حرکات در دیوارها و در نهایت آسیب به گنبد شود. 

وی تصریح کرده بود که سازه مسجد جامع عباسی، گنبد بزرگی دارد که بر اثر نیروی افقی وارد از آن به صحن شرقی و غربی، ستون‌ها دچار انحراف هستند و حالا ارتعاشات ناشی از انفجارهای حملات اخیر و در جوار میدان نقش‌جهان می‌تواند آسیب‌پذیری این ستون‌ها را بسیار شدیدتر کند. 

به گفته این متخصص ژئوتکنیک، آسیب‌پذیری ستون‌های مسجد جامع عباسی از نوع ترد و شکننده است و اگر دچار صدمات بیشتر شوند، ناحیه وسیعی از سقف گنبدی شکل را دچار ناپایداری و حتی فروپاشی خواهند کرد. 

او تاکید کرده بود که پایش چند ماهه و مداوم مسجد جامع عباسی ضروری است؛ زیرا سازه آن هم تحت تنش‌های فرونشستی و هم در جریان جنگ چهل روزه تحت تأثیر ارتعاشات ناشی از انفجارها و بمباران‌ها قرار داشته اند.  

منبع: ایرنا