جاده و گورستان رومی بعد از 1500 سال از زیر خاک بیرون آمدند
یک کشف بزرگ باستانشناسی در آنِ-سو-لانس در شمال فرانسه، نوری تازه بر زندگی روستایی، آیینهای تدفین و شبکههای جادهایِ دوران امپراتوری روم افکنده است.
فرادید| باستانشناسان در جریان کاوشهای پیشگیرانه در منطقه پا-دو-کاله، یک گورستان بزرگ گالورومی و جادهای از دوران روم را که بهطرز شگفتآوری حفظ شده بود، کشف کردند.
به گزارش فرادید، این کشف در محوطهای موسوم به «لو بوآ دِ مُت» در آنِ-سو-لانس انجام شد؛ منطقهای که در حوضه معدنی سابق شمال فرانسه قرار دارد. این کاوش را بنیاد ملی پژوهشهای باستانشناسی پیشگیرانه فرانسه (Inrap) در چارچوب یک پروژه عمرانی برای ساخت واحدهای مسکونی جدید در زمینی به مساحت ۹۵۰۰ متر مربع انجام داده است.
از آنجا که عملیات ساختمانی میتوانست به بقایای احتمالی باستانشناسی آسیب بزند، سال ۲۰۲۲ به دستور مقامات منطقهایِ میراث فرهنگی، یک بررسی تشخیصی پیشگیرانه انجام شد. نتایج این بررسی به اندازهای مهم بود که انجام یک کاوش کامل را توجیه میکرد؛ کاوشی که در بهار ۲۰۲۴ انجام شد و تیمی پنجنفره از باستانشناسان، از جمله یک متخصص انسانشناسی تدفینی در آن مشارکت داشتند.
نشانههایی از چشماندازی شکلگرفته بر اثر جنگ و صنعت
در کل، باستانشناسان ۲۶۳ ویژگیهای باستانشناختی را در این محوطه ثبت کردند. نکته شگفتآور این بود که بیشتر این بقایا نه به دوران باستان، بلکه به قرن بیستم تعلق داشتند و بازتابی از تاریخ پرآشوب معاصر این منطقه بودند.
چالههای متعددی که با نخالههایی از جمله سیم خاردار، پایههای فلزی، آوار ساختمانی و حتی پلاستیک پر شده بودند، گواه فعالیت شدید در طول دو جنگ جهانی هستند. همچنین چالههای بزرگِ برداشت رسوب در حاشیههای غربی و جنوبی محوطه شناسایی شد. گمان میرود این چالهها با کورههای آجرپزی مرتبط باشند که تا میانه قرن بیستم در این منطقه فعال بودند.
این اختلالات متأخر، چشمانداز محوطه را بهشدت دگرگون کرده و در برخی نواحی به لایههای باستانشناسی قدیمیتر آسیب رساندهاند.
چاله سوزاندن تدفینی
جادهای ساختاری از اوایل امپراتوری روم
با وجود این تأثیرات شدید، در جریان کاوشها بقایای بسیار مهمی از اوایل سده نخست میلادی آشکار شد؛ زمانی که این منطقه بخشی از قلمرو قوم گالی آترباتها بود که در امپراتوری روم ادغام شده بودند.
یکی از مهمترین کشفیات، جادهای رومی به طول بیش از ۱۵۵ متر است. این جاده با جهت شمالغربی–جنوبشرقی و عمود بر مسیر باستانی اصلی که لانس را به تورنه متصل میکرد، احتمالاً یک مسیر فرعی بوده که سکونتگاههای روستایی را به شبکه اصلی جادههای رومی پیوند میداده است.
اگرچه سطح اصلی عبور و مرور تا حد زیادی از بین رفته، باستانشناسان لایههای فشردهشده سنگ آهک را شناسایی کردند که برای آمادهسازی یا نوسازی سطح جاده به کار میرفت. خندقهای حاشیهای بهویژه در بخش شمالی که بهخوبی حفظ شدهاند، نشانههایی از لایروبی مکرر دارند که گواه نگهداری منظم جاده است.
این جاده بینش نادر و ارزشمندی درباره چگونگی نقش زیرساختهای رومی در ساختاربندی چشماندازهای روستایی در گال شمالی فراهم میکند.
تدفین خاکسپاری از اواخر امپراتوری روم
گورستانی بزرگ و عجیب از دوره گالورومی
باستانشناسان در شرق جاده باستانی، در بخش جنوبشرقی محدوده کاوش، یک گورستان کشف کردند که شامل ۳۸ سازه تدفینی میشد و این گورستان را به یکی از مهمترین یافتههای این محوطه تبدیل کرد.
بیشتر گورها (در مجموع ۳۵ مورد) تدفینهای ثانویه سوزاندنی از سده نخست میلادی هستند. در این گورها، بقایای سوزاندهشده متوفی با دقت در چالههای چهارگوش قرار داده شده بودند، اغلب درون ظروف سفالی و گاه همراه نذورات غذایی.
دو سازهی دیگر چالههای سوزاندن تدفینی شناسایی شدند. این چالههای کشیده نشانههای شدید سوختگی دارند، از جمله دیوارههای سرخشده، رسوبات غنی از زغال، چوبهای کربنیزه، قطعات استخوان و تکههای سفال. شواهد نشان میدهند این مکانها بارها مورد استفاده قرار گرفته و آیینهای سوزاندن با دمای بالا در آنها انجام شده است.
به گفته باستانشناسان، نزدیکی زیاد این چالههای سوزاندن به محل تدفین عجیب است، زیرا چنین سازههایی همواره در فاصله دورتری قرار داشتند. این آرایش فضایی پرسشهای تازهای درباره آیینهای تدفینی محلی مطرح میکند.
یک تدفین منفرد از اواخر امپراتوری روم
شاید جالبتوجهترین کشف، یک تدفین خاکسپاری منفرد باشد که نزدیک جاده رومی یافت شد و به روشنی از گورهای سوزاندنیِ قدیمیتر متمایز است.
متوفی به پشت در یک چاله مستطیلی بزرگ دفن شده بود و احتمالاً درون تابوت چوبی قرار داشت؛ وجود میخهای آهنی این موضوع را نشان میدهد. اشیاء تدفینی ظروف سفالی، یک جفت کفش و دو سکه بودند که یکی روی آرواره و دیگری نزدیک زانو قرار داده شده بود، عناصری کلاسیک از آیینهای تدفینی اواخر دوره روم.
به کمک یافتههای همراه، قدمت این تدفین را سده سوم یا چهارم میلادی تخمین زدهاند که آن را بهمراتب متأخرتر از سایر بخشهای گورستان میکند. اینکه چرا این فرد، قرنها پس از متروک شدن گورستان سوزاندنی، بهتنهایی اینجا دفن شده، همچنان یک معماست.
دفن ثانویه بقایای سوزاندهشده
پژوهشهای ادامهدار و پرسشهای باز
مطالعاتِ پس از کاوش اکنون در حال انجام است و انتظار میرود به چندین پرسش بیپاسخ پرداخته شود. باستانشناسان امیدوارند ماهیت استقرار اوایل دوره رومی در شمال جاده، سازماندهی و انسجامِ زمانی گورستان و دلیل تدفین منفرد دوره متأخر امپراتوری را بهتر درک کنند.
مقایسهها با محوطههای باستانشناسی مجاور نیز شاید روشن کند که آیا جاده دیگری که امروزه از بین رفته، زمانی از این منطقه عبور میکرده یا نه.
این کشفیات در آنِ-سو-لانس نمایی نادر از زندگی روزمره، زیرساختها و سنتهای تدفینی در گالِ رومی ارائه میدهند و در عین حال نشان میدهد چگونه قرنها فعالیت انسانی از دوران باستان تا جنگهای مدرن، یک چشمانداز واحد را شکل دادهاند.
مترجم: زهرا ذوالقدر
