عکس| کشف تازۀ باستانشناسان در یکی از ۷ قلعه اسماعیلیه
قلعه قُسطینلار یکی از هفت قلعه اسماعیلیه معرفی شده در پرونده ثبت جهانی «قلعه الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» است، از اینرو و در راستای تکمیل پرونده، پایگاه میراث فرهنگی الموت، تصمیم به انجام کاوش باستانشناختی قلعه با هدف شناسایی و خواناسازی بقایای معماری آن گرفت.
نخستین فصل کاوش باستانشناختی «قلعه قُسطینلار» الموت، یکی از هفت قلعه اسماعیلیه انجام شد. باستانشناسان در این قلعه، نقشهای از معماری را شناسایی کردند که تاکنون در معماری اسلامی خاصه اسماعیلیه گزارش نشده است.
کامبیز کبیری، سرپرست هیأت کاوش قلعه قسطینلار الموت گفت: قلعه قُسطینلار یکی از هفت قلعه اسماعیلیه معرفی شده در پرونده ثبت جهانی «قلعه الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» است، از اینرو و در راستای تکمیل پرونده، پایگاه میراث فرهنگی الموت، تصمیم به انجام کاوش باستانشناختی قلعه با هدف شناسایی و خواناسازی بقایای معماری آن گرفت.
این باستانشناس اظهار کرد: در نخستین فصل از کاوش قلعه قُسطینلار، ما اقدام به خواناسازی یکی از برجهای پیشرو در ضلع شرقی قلعه کردیم. مشابه این نوع برج را میتوان در دیگر قلعههای اسلامی از جمله در دو قلعه آسارا (مجیدی، ۱۳۸۳: ۳۷) واقع در البرز مرکزی و قلعه دختر بیدستان در قومس (صابر، ۱۴۰۱: ۱۳)، مشاهده کرد. از اینرو شناخت دقیق برج و دالان پشت آن که برج را به باروی قلعه متصل میسازد، میتواند ما را در درک و شناسایی عملکرد برجهای مشابه یاری رساند.
سرپرست هیأت کاوش قلعه قسطینلار الموت افزود: در طول مدت کاوش، تمام سطوح داخلی و خارجی سازه به صورت نیمدایره و دالان باریک منتهی به آن تا کف (۸۲۰ ـ)، به انضمام بخشی از باروی شرقی به گونهای که بتوان نقشه این بخش از قلعه را به درستی ترسیم کرد، به طور کامل مورد شناسایی و خواناسازی قرار گرفت. حاصل کار، شناسایی یکی از عناصر معماری تازه شناخته شده اسماعیلی؛ یعنی نوعی برج پیشرو با پلانی خاص است که تاکنون مشابه آن مورد گزارش واقع نشده است و البته در کنار سوالاتی بیپاسخ بود.
کبیری گفت: آثار ویژه نخستین فصل از کاوشهای باستانشناختی قلعه قسطینلار، تنها از داخل فضای دالان، شامل دو سنگ آسیاب نسبتا بزرگ، یک احتمالا زبانه فلزی سرپیکان و قطعاتی چند از سفالهای لعابدار و بدون لعاب از سدههای میانی است. افزون بر آن، ردیفی از حفرهها یا مُشتوشهای مقابل هم ـ که دلالت بر دو طبقه بودن بخشی از دالان دارد ـ را هم میتوان به عنوان یافته ویژه غیر منقول به شمار آورد. شکل ویژه پلان یا نقشه همسطح برج پیشرو نیز تاکنون در معماری اسلامی خاصه اسماعیلیه گزارش نشده است.
«قلعه الموت» اوایل دهه ۸۰ در فهرست میراث ملی ایران ثبت شد و از سال ۱۳۹۳ پرونده آن برای ثبت جهانی به یونسکو رفت، اما کارشناسان و ارزیابان یونسکو که به ایران آمدند، پس از مشاهده شرایط ساختوسازها و درختکاریها در محوطه تاریحی الموت، جهانی شدن این اثر را رد کردند. از همین رو، این پرونده با عنوان «منظر فرهنگی الموت» در نوبت بررسی یونسکو قرار گرفت.
هرچند گسترش باغها و درختکاریها، زمینخواریها، ساختوسازها و جادهسازیها موقعیت این اثر را برای بررسی در یونسکو نگرانکننده کرده است. به گفته علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی، فرهنگی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی (در مهرماه ۱۴۰۴) پرونده مقدماتی ثبت جهانی الموت در سال ۱۴۰۳ به یونسکو فرستاده شده و نمایندگان ایکوموس جهانی (شورای بینالمللی بناهای و محوطههای تاریخی) در مهرماه ۱۴۰۴ نیز ارزیابیها را از الموت انجام دادند.
منبع: ایسنا
