عکس| کشف تاریکترین آیین رومی؛ کوبیدن میخ در سینهٔ مردگان!
نویسندگان باستانی نیز از قدرت میخها در درمانهای عامیانه و پزشکی سخن گفتهاند. باور بر این بود که میخها با بیماریهایی مانند تب، زخم و حتی صرع مبارزه میکنند.
فرادید| یک کشف باستانشناختی تاریک در رم، نور تازهای بر آداب تدفین و باورهای معنوی رومیان باستان میتاباند. در بخش تازه کشفشده از گورستان اوستینسه، یکی از بزرگترین و مهمترین قبرستانهای خارج از شهر باستانی رم، پژوهشگران به یک آیین تدفینی بسیار چشمگیر برخورد کردهاند: قرار دادن میخهای آهنی بر روی سینهٔ مردگان.
به گزارش فرادید، این گورستان که در امتداد جادهٔ تاریخی ویا اوستینسه قرار دارد؛ راهی که روزگاری رم را به بندر حیاتی اوستیا متصل میکرد. این قبرستان طی قرنها گسترش یافته و شامل انواع مختلفی از تدفینهاست: از مقبرههای باشکوه با کتیبهها و نقاشیهای دیواری گرفته تا گورهای سادهٔ خاکی. این سایت، تنوع جامعهٔ رومی و تحول آداب تدفین آن را به خوبی نشان میدهد.
گورهای تازه کاوششده به اواخر دوران باستان تعلق دارند و اجساد مستقیماً در خاک دفن شدهاند. آنچه این تدفینها را بهویژه مرموز و جذاب میکند، وجود مداوم میخهایی است که دقیقاً روی ناحیهٔ سینهٔ اجساد قرار گرفتهاند. هرچند این عمل برای ما امروزی عجیب به نظر میرسد، اما در باستانشناسی رومی کاملاً ناشناخته نیست و موارد مشابهی در نقاط مختلف امپراتوری سابق ثبت شده است.
معنا و نماد میخها: حفاظت یا کنترل؟
پژوهشگران استفاده از میخ در تدفینها را به شیوههای گوناگون تفسیر میکنند که ترکیبی از معانی نمادین، آیینی و حفاظتی است. در سادهترین سطح، میخ نماد یک عمل نهایی و غیرقابل بازگشت است: «تثبیت» مرگ.
اما اهمیت آن بسیار عمیقتر از این است. در باورهای رومی -که به شدت تحت تأثیر سنتهای قدیمی اتروسکی و خرافات گسترده بود- میخها قدرت جادویی بسیار قوی داشتند. عملکرد فیزیکی میخ (ثابت کردن یا محکم کردن اشیاء) به دنیای معنوی ترجمه میشد. با قرار دادن میخ بر روی متوفی، بازماندگان احتمالاً میخواستند روح را «محکم کنند»، مرگ را قطعی سازند و مطمئن شوند که فرد نمیتواند بازگردد و زندهها را آزار دهد.
این نقش حفاظتی در جنبههای مختلفی گسترش مییافت. باور بر این بود که میخها بدن را در برابر بیحرمتی محافظت میکنند، روح را از نیروهای شیطانی حفظ میکنند و حتی اعضای خانوادهٔ بازمانده را از آسیبهای ماورایی در امان نگه میدارند. در واقع، این آیین مانند یک مرز محکم بین دنیای زندهها و مردگان عمل میکرد.
ریشههای عمیق آیین «کوبیدن میخ»
مفهوم میخ به عنوان ابزاری برای «تثبیت جادویی»، ریشه در ادیان باستانی دارد. در برخی موارد، نماد آن کاملاً مثبت بود. آیینهایی مانند کوبیدن میخ در گذارهای مهم مدنی یا مذهبی، از جمله آغاز سال نو، اجرا میشد. در این موارد، میخ نماد پایان گذشته و آغاز امن یک دورهٔ جدید بود و اغلب با پاکسازی و کفاره همراه میشد.
نویسندگان باستانی نیز از قدرت میخها در درمانهای عامیانه و پزشکی سخن گفتهاند. باور بر این بود که میخها با بیماریهایی مانند تب، زخم و حتی صرع مبارزه میکنند. یکی از روایات قدیمی میگوید کوبیدن میخ در جایی که فرد صرعی برای اولین بار بیهوش شده بود، میتوانست بیماری را درمان کند. همچنین اعتقاد داشتند میخها بلایای طبیعی مانند سیل را دفع میکنند. همهٔ اینها بر نماد حفاظتی و تثبیتکنندهٔ میخ تأکید دارد.
با این حال، همهٔ ارتباطها با میخها خیرخواهانه نبود. در عمل لوحهای نفرین، میخها نقش تاریکتری داشتند. این ورقههای نازک سربی با نفرینهایی علیه دشمنان حکاکی میشدند و نیروهای الهی را برای آسیب رساندن فرامیخواندند. فرو کردن میخ در لوح، نفرین را «تثبیت» و اثر آن را تضمین میکرد. این دوگانگی پیچیدگی دنیای معنوی باستان را نشان میدهد.
حفاظت از زندهها و مردگان
به عقیدهٔ متخصصان، این آیین احتمالاً دافع شر بوده؛ یعنی برای دور کردن نیروهای زیانبار طراحی شده بود. در باورهای مدیترانهٔ باستان، اشیای آهنی قدرت دفع ارواح شیطانی داشتند. قرار دادن میخ در یا روی گور میتوانست تدفین را از اختلال ماورایی حفظ کند و همزمان مانع بازگشت مردگان برای آزار زندهها شود.
این عمل ممکن است به سنت قدیمیتری به نام کوبیدن میخ بازگردد که در مراسم مذهبی رومی و اتروسکی برای نشانهگذاری گذر زمان یا بستن یک چرخه به کار میرفت.
کشف در گورستان اوستینسه، بینش ارزشمندی از چگونگی مواجههٔ رومیان با مرگ، ترس و ناشناخته ارائه میدهد. این یافته جامعهای را نشان میدهد که عمیقاً به آیینهایی باور داشت که عملی، مذهبی و جادویی را در هم میآمیخت تا بر نیروهای فراتر از درک انسانی کنترل داشته باشد.
