ششم فروردین، زادروز زرتشت/ روز برگزاری جشن نوروز بزرگ و روز شکفتن دوباره امید

 ششم فروردین در فرهنگ ایرانی و در میان بسیاری از زرتشتیان ایران، زادروز زرتشت، پیامبر آیین زرتشتی دانسته می‌شود. از آن‌جایی که ششمین روز هر ماه «خردادروز» نام دارد، ششم فروردین را «خردادروز» یا «هفت‌رو» نیز می‌نامند. این روز به امشاسپند «خرداد» که نماد کمال، سلامت و آب‌های پاک است، تعلق دارد.

در واقع ششم فروردین یکی از مهم‌ترین روزهای سال به شمار می‌آید که علاوه بر زادروز زرتشت، به عنوان روز آب‌های پاک نیز شناخته می‌شود. این‌که چرا این روز به‌عنوان تولد زرتشت در نظر گرفته شده، به‌طور دقیق مشخص نیست، اما ریشه در باورهای زرتشتی و سنت‌های ایران باستان دارد.

در گاه‌شماری زرتشتی، این روز با نام «نوروز بزرگ» شناخته می‌شود؛ جشنی که حتی از نوروز اصلی، اول فروردین هم بزرگ‌تر دانسته می‌شد. باور بر این بوده که ششم فروردین جایگاهی برتر از آغاز سال دارد.

نکته جالب این است که در باور زرتشتیان، نه‌تنها زرتشت در ششم فروردین متولد شده، بلکه در ۳۰ سالگی نیز در همین روز به پیامبری برگزیده شده و با اهورامزدا ارتباط یافته است. برخی منابع قدیمی، از جمله نوشته‌های ابوریحان بیرونی هم به این موضوع اشاره کرده‌اند.

این روز را با رویدادهای اهورایی و تقسیم سعادت میان ساکنان زمین مرتبط می‌دانند و به همین دلیل به آن «روز امید» یا «روز شادباش‌نویسی» نیز گفته می‌شود.

پیش از ورود اسلام، ایرانیان این روز را جشن می‌گرفتند و یکی از بزرگ‌ترین جشن‌های آنان به شمار می‌آمد. این جشن با مفاهیمی چون شادی، تجدید حیات بهاری و ارزش‌های زرتشتی مانند پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک پیوند داشته است.

با این حال، تاریخ دقیق تولد زرتشت مشخص نیست. برخی آن را حدود ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد، برخی قرن ششم یا هفتم پیش از میلاد و حتی برخی ۱۷۶۸ سال پیش از میلاد دانسته‌اند. این اختلاف نظرها باعث شده که در مورد زمان دقیق زادروز او اجماع وجود نداشته باشد.

با وجود این اختلاف‌ها، زرتشتیان در مورد اهمیت ششم فروردین به‌عنوان «خردادروز» توافق دارند و آن را جشن می‌گیرند. همچنین در سال ۱۳۹۸ شمسی، شورای عالی انقلاب فرهنگی ایران این روز را به‌طور رسمی به‌عنوان زادروز زرتشت در تقویم کشور ثبت کرده است.

ششم فروردین که «نوروز بزرگ» نیز نامیده می‌شود، در برابر «نوروز کوچک» (اول فروردین) قرار دارد و با مفاهیمی چون کمال، سلامت، پاکی آب‌ها و امید پیوند خورده است.

در این روز، زرتشتیان آیین‌های ویژه‌ای برگزار می‌کنند. از جمله نیایش‌ها و مراسم مذهبی در آتشکده‌ها و نیایشگاه‌ها و برگزاری جشنی به نام «آفرینگان» که نوعی سپاسگزاری و نیایش است. همچنین گاتها، سرودهای اوستایی و دعاهای مرتبط با خرداد و فروردین خوانده می‌شود.

در کنار این مراسم، درباره آموزه‌های زرتشت و ارزش‌هایی مانند پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک، امید و تجدید حیات بهاری نیز سخن گفته می‌شود.

از نظر آداب روزمره، خانه‌ها دوباره تمیز و آراسته می‌شوند، با گل‌های تازه تزئین می‌گردند و مردم لباس‌های نو و شاد می‌پوشند. غذاهایی مانند آش رشته و سیرک که نوعی خوراکی محلی است تهیه می‌شود و سفره‌ها با میوه، خشکبار و شیرینی آراسته می‌گردد. همچنین دود کردن اسپند، دف‌نوازی، اجرای موسیقی سنتی و آب‌پاشی از دیگر رسوم این روز است.

یکی از مهم‌ترین آیین‌های این روز «شادباش‌نویسی» است؛ یعنی نوشتن و فرستادن پیام‌های شاد و امیدبخش برای یکدیگر، که به همین دلیل آن را «روز امید» نیز می‌نامند.

کاشتن بذر یا مراقبت از گیاهان نمادین مانند سبزه و حتی چرب کردن بدن با روغن زیتون در بامداد این روز برای تندرستی نیز از دیگر رسوم آن به شمار می‌آید.

این روز معمولاً با یک گردهمایی و غذای دسته‌جمعی پایان می‌یابد که به آن «مهمانی بزرگ» یا «غمبار» گفته می‌شود؛ جایی که افراد، فارغ از تفاوت‌های طبقاتی، کنار یکدیگر می‌نشینند و سپاسگزار برکت زندگی هستند.

جشن ششم فروردین که بلافاصله پس از نوروز برگزار می‌شود، نماد تداوم شادی بهاری، تجدید حیات، امید و کمال انسانی است و یادآور ارزش‌های زرتشتی برای داشتن زندگی بهتر به شمار می‌رود.

امروزه این جشن در شهرهای زرتشتی‌نشین ایران مانند تهران، یزد، کرمان و شیراز و نیز در میان پارسیان هند برگزار می‌شود و هر ساله روح تازه‌ای از امید را زنده می‌کند.

در روزگاری که جامعه بیش از هر زمان دیگری به امید نیاز دارد، ششم فروردین یادآور این حقیقت است که امید، همچنان می‌تواند نیرویی زنده و سازنده برای ادامه زندگی باشد.

منبع: عصر ایران