نوروز در دوران صدارت امیرکبیر چگونه برگزار میشد؟
همه افراد خانواده لباس نو میپوشند و اطراف یک پارچه رومیزی [سفره] که در روی آن انواع خوراکیها به سلیقه رئیس خانواده چیده شده، روی زمین مینشینند (در ایران از میز استفاده نمیشود). در وسط خوراکیها نیز یک ظرف پر از آب میگذارند و تصور میکنند که درست در لحظه عبور خورشید از خط استوا، بر اثر لرزهای که در کره زمین حادث میشود آب داخل این ظرف به تکان درمیآید. در چنین موقعی افراد خانواده یکدیگر را در آغوش میگیرند و سال خوشی را برای هم آرزو میکنند.
نوروز در ایرانِ عصر قاجار نهتنها آغاز سال نو، بلکه آیینی ریشهدار و اجتماعی بود که جلوههای آن حتی برای ناظران خارجی نیز چشمگیر مینمود. «آنه ماری شیل»، همسر وزیرمختار انگلیس در تهران، در خاطرات خود از نوروز سال ۱۲۲۹ خورشیدی، تصویری زنده از این جشن در دوران ناصرالدینشاه ارائه میدهد.
او مینویسد چند روز پیش از نوروز، صدراعظم ایران، امیرکبیر، سرگرم آمادهسازی هدایایی بود که شاه در روز عید میان درباریان توزیع میکرد. این هدایا بسته به جایگاه افراد متفاوت بود؛ از شالهای گرانبهای کشمیری برای رجال بلندپایه گرفته تا لباسهایی سادهتر برای خدمتکاران دربار. هرچند این بخششها هزینه سنگینی برای دربار داشت، اما بخشی جداییناپذیر از آیینهای نوروزی محسوب میشد.
به روایت شیل، نوروز همچنان جایگاه ویژهای در میان ایرانیان داشت و بعید بود این جشن باستانی هرگز از میان برود. او حتی انتخاب زمان آغاز سال نو در ایران را منطقیتر از تقویم اروپایی میدانست؛ چرا که نوروز همزمان با آغاز بهار و ورود خورشید به نیمکره شمالی است. در این هنگام خانوادهها با لباس نو گرد سفرهای مینشینند که بر آن خوراکیهای گوناگون چیده شده است و ظرفی آب نیز در میان آن قرار میدهند؛ با این باور که هنگام تحویل سال، لرزشی در زمین آب را به حرکت درمیآورد. در آن لحظه اعضای خانواده یکدیگر را در آغوش میگیرند و سالی خوش برای هم آرزو میکنند.
در تهران آن روزگار، نشانههای نوروز در سطح شهر نیز دیده میشد. درویشانی در کنار خانههای اعیان و سفارتخانهها مینشستند و ظرفهایی از گندم سبز کرده پیش روی خود میگذاشتند و با دعا و ذکر، از رهگذران کمک میگرفتند. این حضور بخشی از فضای اجتماعی شهر در آستانه سال نو بود.
در روز نوروز، شاه ایران پیام تبریک خود را همراه با هدایا به سفارتخانهها میفرستاد و سپس نمایندگان دولتهای خارجی به حضور او میرسیدند. ناصرالدینشاه با لباس رسمی آراسته به جواهرات و تاجی سنگین بر سر، مراسم را برگزار میکرد. حتی برای تبریک سال نو، فیلی از دربار به سفارت انگلیس فرستاده شد که با حرکات نمایشی مهمانان را سرگرم کرد.
پس از آن نیز دید و بازدیدهای نوروزی آغاز میشد؛ آیینی که یک هفته ادامه داشت و با پذیرایی فراوان از مهمانان همراه بود. این مجموعه آداب، از نگاه شیل، تصویری از صمیمیت، سادگی و روحیه اجتماعی ایرانیان در جشن سال نو را نشان میداد.
منبع: خبرآنلاین
