انسانها در طول تاریخ چهار مرتبه نوشتار را به طور مستقل اختراع کردند
از لوحهای رسی تا کتیبههای تدفینی، تکامل نوشتن نشان میدهد نیاز به ثبت اطلاعات پیچیده همواره محرک اصلی نوآوری و اختراع نوشتار بوده است.
مطالعات نشان میدهد که انسانها حداقل از ۱۳۰هزار سال پیش، توانایی برقراری ارتباط کلامی را داشتهاند. بااینحال، اختراع زبان نوشتاری تا حدود ۳۲۰۰ تا ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد محقق نشد و آثار اولیهی نوشتهشده در آن دوران نیز به هیچوجه در حد ادبیات امروزی نبود.
اولین نوشتار کشفشده خط میخی است؛ کاراکترهای گوهای شکل که روی لوحهای رسی حک شدهاند و برای ثبت معاملات ساده استفاده میشدند. همین خط، مقدمهی اختراعی شد که بعداً گونهی ما را متحول کرد.
دنیز شمَندت-بِسِرات، استاد بازنشسته هنر و مطالعات خاورمیانه در دانشگاه تگزاس در آستین، در مقالهای توضیح میدهد: «خط میخی سومری را میتوان تا هزاره هشتم پیش از میلاد بهعنوان یک سیستم شمارش مبتنی بر نشانههای رسی چندشکلی ردیابی کرد. توسعه از نشانهها به خط نشان میدهد که نوشتن از شمارش و حسابداری پدید آمده است.»
نوشتن برای اولین بار به شکل خط میخی در سومر برای ثبت معاملات ساده به کار رفت و ریشه در سیستمهای شمارش با نشانههای رسی داشت
شمندت-بسرات میافزاید: «تا هزاره سوم پیش از میلاد، کاربرد نوشتن به ثبت فعالیتهای حسابداری محدود بود. اما با ظهور دغدغههایی نظیر زندگی پس از مرگ در میان سومریها، زمینه برای استفاده از نوشتار در قالب کتیبههای تدفینی فراهم شد و بدین ترتیب، راه برای شکلگیری ادبیات گشوده شد.»
گمان میرفت که خود خط میخی از کاربرد نشانهها تکامل یافته است. در مکانهایی که قدمتشان به ۸هزار تا سههزار سال پیش از میلاد بازمیگردد، نشانههایی با اندازهها و اشکال مختلف یافت شدهاند که مردم باستانی از آنها برای نمایش کالاها و پیگیری فروش استفاده میکردند.
در طول زمان، این نیاز به ثبت معاملات به توانایی انسانها در بیان زبان خود به صورت نوشتاری، ثبت اطلاعات پیچیدهتر و انتقال آن منجر شد و تمام آثار ادبی را بهوجود آورد.
تا قبل از قرن بیستم، تصور میشد که زبان نوشتاری باید منشأ مشترکی داشته باشد و از طریق تجارت در سراسر جهان گسترش یافته باشد، اما با کشفها و تجزیه و تحلیلهای بعدی این دیدگاه تا حدی تغییر کرده است.
امروزه گمان میرود که زبان نوشتاری شاید حتی چهار بار بهطور مستقل در تاریخ بشر اختراع شده باشد. تصور میشود که نوشتار به شکل خطوط تصویری (هیروگلیف) حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد، در چین حدود ۱۳۰۰-۱۲۰۰ پیش از میلاد و در تمدنهای مایا حدود ۳۰۰-۹۰۰ پیش از میلاد پدیدار شده باشد.
پس چگونه این اختراع را چندین بار انجام دادیم؟ ممکن است زمانی که تمدنها به سطح معینی از پیچیدگی میرسند، نیاز به نوعی نمایش برای پیگیری تجارت، غذا و مواد ضروری باشد. برای مثال، اگرچه در مورد اینکه آیا مصریهای باستانی تحت تأثیر سومر قرار گرفته بودند یا خیر، بحث وجود دارد، قدیمیترین نمونه خطوط تصویری که پیدا کردهایم احتمالاً برچسبهایی برای نشاندادن مقادیر کالاها بودهاند.
بااینحال، اولین نمونه از خط در چین کمی جالبتر است. نوشتهها روی «استخوانهای پیشگویی» (پوسته لاکپشت و استخوانهای گاو) یافت شدهاند که در طول دوره پایانی شانگ در چین باستان برای انجام مراسم پیشگویی استفاده میشدند. اما ما نمیدانیم نوشتار در چین در آن زمان چقدر قدمت داشته و مدرکی نداریم که دقیقاً چگونه پدید آمده است.
با ظهور ارتباطات نوشتاری، حتی در سادهترین اشکال مانند رسیدها، انسانها دریافتند که ثبت افکار، احساسات و وقایع فراتر از مسائل مالی و حسابداری نیز کاربرد دارد. این زبانهای اولیه بهتدریج تکامل یافتند تا امکان روایت داستانها و انتقال دانش به نسلهای بعد فراهم شود و بدینوسیله دریچهای به زندگی جوامع باستانی گشوده شد.
منبع: انتخاب
