تصاویر| حمام گله‌داری؛ سفری کوتاه اما پرمعنا به دل تاریخ و خاطرات مردمان بندرعباس

 همزمان با فرا رسیدن نوروز ۱۴۰۵ و در بحبوحه جنگ تحمیلی حمام تاریخی گله‌داری بندرعباس، نگین معماری دوره قاجار در جنوب ایران، بار دیگر میزبان علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ شد؛ این بنای ارزشمند، فرصتی برای بازگشت به گذشته و درک عمیق‌تر از تاریخ مردمان هرمزگان. است.

حمام گله‌داری که در محله قدیمی« قلعه‌شاهی» بندرعباس و در نزدیکی ساحل خلیج فارس قرار دارد، از آثار شاخص معماری سنتی در استان هرمزگان به شمار می‌رود.

این حمام در دوره قاجار به همت «حاج احمد گله‌داری» ساخته شد و به‌عنوان موقوفه‌ای برای استفاده عموم مردم شهر در اختیار اهالی قرار گرفت.

در سال‌هایی که بندرعباس هنوز بافتی سنتی داشت، حمام‌های عمومی بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره مردم بودند؛ حمام گله‌داری نیز در دوران رونق خود یکی از شلوغ‌ترین فضاهای اجتماعی شهر محسوب می‌شد و مردم در دو نوبت زنانه و مردانه از آن استفاده می‌کردند.

اما با توسعه شهر و ورود لوله‌کشی آب شهری از دهه ۱۳۴۰، بسیاری از حمام‌های عمومی به تدریج کارکرد خود را از دست دادند و حمام گله‌داری نیز مدتی متروکه شد.

معماری خلاقانه در دل اقلیم گرم و مرطوب

در اوایل دهه ۱۳۷۰ سازمان میراث فرهنگی با هدف حفظ این اثر تاریخی، عملیات مرمت آن را آغاز کرد و در نهایت این بنا در سال ۱۳۷۴ با شماره ثبت ۲۰۰۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

معماری حمام گله‌داری نمونه‌ای از سازگاری هوشمندانه معماری سنتی با اقلیم گرم و مرطوب بندرعباس است؛ در ساخت این بنا از مصالحی مانند سنگ‌های دریایی و اسفنجی، ساروج محلی و گچ استفاده شده که قابلیت جذب رطوبت بالایی دارند و به تنظیم دمای محیط کمک می‌کنند.

این حمام همانند بسیاری از حمام‌های سنتی ایران دارای بخش‌هایی مانند هشتی ورودی، بینه، میاندر، گرمخانه و خزینه است.

پس از عبور از راهروی هشتی که برای تنظیم دما و رطوبت طراحی شده، فضای بینه با شکل هشت‌ضلعی و سکوهای نشیمن در اطراف آن دیده می‌شود، در مرکز این فضا نیز حوضچه‌ای کوچک قرار دارد که از ویژگی‌های مشترک حمام‌های ایرانی به شمار می‌رود.

بنا دارای پنج گنبد کوچک و بزرگ است و نور طبیعی از طریق روزنه‌های سقفی به داخل حمام می‌تابد، این روزنه‌ها علاوه بر نورگیری، نقش مهمی در تهویه و تنظیم دما در فصول مختلف سال داشته‌اند.

در بخش گرمخانه و خزینه، آب از طریق چاهی با عمق حدود ۱۰ متر تامین می‌شد، در گذشته برای بالا کشیدن آب از چاه، از چرخ گاوی استفاده می‌کردند و آب پس از انتقال به مخزن، در دیگ‌های بزرگ گرم می‌شد و از طریق کانال‌های ساخته‌شده از سنگ و ساروج به قسمت‌های مختلف حمام می‌رسید.

حمام‌ها در گذشته تنها محل شست‌وشو نبودند، بلکه نقش مهمی در زندگی اجتماعی مردم داشتند، بسیاری از گفت وگوهای روزمره، دیدارهای دوستانه و حتی تصمیم‌های محلی در چنین فضاهایی شکل می‌گرفت. مردم پس از استحمام در فضای بینه می‌نشستند، چای می‌نوشیدند، قلیان می‌کشیدند و به گفت وگو می‌پرداختند.

این بنای ارزشمند تاریخی که اکنون از آن به موزه مردم‌شناسی استفاده می‌شود هم اکنون در آن مجسمه‌هایی از مشاغل و آیین‌های سنتی در بخش‌های مختلف نصب شده تا بازدیدکنندگان بتوانند فضای زندگی گذشته مردم جنوب را بهتر تصور کنند.

حمام گله‌داری امروز به عنوان یکی از جاذبه‌های کلیدی بندرعباس، گردشگران را به بازدید از بناهای تاریخی اطراف مانند معبد هندوها، بازار قدیم و مسجد جامع دلگشا نیز ترغیب می‌کند، این نزدیکی، امکان یک گشت فرهنگی جامع را فراهم می‌آورد.

احیای حمام تاریخی گله‌داری بندرعباس؛ بازگشت یک میراث فرهنگی به قلب شهر

حمام تاریخی گله‌داری بندرعباس، یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری سنتی جنوب ایران است که در سال کذاشته، پس از سال‌ها با تکمیل عملیات سامان‌دهی و ایجاد زیرساخت‌های لازم، در قالب یک مجموعه فرهنگی ـ تاریخی برای بازدید عموم بازگشایی شد.

این بنای ارزشمند که بخشی از هویت تاریخی بندرعباس به شمار می‌رود، با حفظ اصالت معماری خود مرمت و بهره‌برداری شد و اکنون به عنوان فضایی برای معرفی میراث ناملموس، سنت‌ها و شیوه زندگی مردم جنوب ایران فعالیت می‌کند.

احیای این بنای تاریخی فرصتی برای آشنایی نسل امروز با پیشینه فرهنگی و سبک زندگی مردمان این منطقه فراهم کرده و می‌تواند پیوندی میان گذشته و حال ایجاد کند.

بازگشایی حمام گله‌داری همچنین می‌تواند به رونق گردشگری فرهنگی در بندرعباس کمک کرده و حضور گردشگران در بافت تاریخی شهر را افزایش دهد؛ موضوعی که در کنار تقویت هویت تاریخی منطقه، به پویایی اجتماعی و اقتصادی آن نیز کمک خواهد کرد.

بازگشایی حمام گله‌داری به روی گردشگران و مسافران نوروزی

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان نیز از بازگشایی مجموعه فرهنگی تاریخی حمام گله‌داری بندرعباس همزمان با نوروز ۱۴۰۵ خبر داد و گفت: این مجموعه با هدف آشنایی گردشگران با تاریخ و فرهنگ مردم جنوب کشور دوباره پذیرای بازدیدکنندگان شده است.

عادل شهرزاد اظهار کرد: با برنامه‌ریزی انجام شده برای ایام نوروز، اماکن تاریخی و فرهنگی استان هرمزگان با تمهیدات لازم آماده استقبال از گردشگران و مسافران نوروزی هستند و در همین راستا مجموعه تاریخی حمام گله‌داری بندرعباس نیز فعالیت خود را از سر گرفته است.

وی افزود: این مجموعه فرهنگی تاریخی در نوروز امسال دوباره پذیرای علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ شده تا بازدیدکنندگان در ایام نوروز با بخشی از میراث فرهنگی و سبک زندگی مردم جنوب کشور آشنا شوند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان گفت: برنامه‌های نوروزی امسال در استان با رویکرد «نوروز صبر، سال مقاومت و یاد شهیدان» طراحی شده و هدف آن تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش همبستگی ملی و ایجاد فضای امید در جامعه است.

شهرزاد ادامه داد: تلاش شده در کنار خدمات‌رسانی به مسافران، برنامه‌هایی متناسب با شرایط کشور و ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی نیز اجرا شود.

وی با اشاره به شرایط حساس کشور تصریح کرد: برنامه‌ها با حفظ کرامت انسانی، رعایت شرایط ویژه کشور و توجه به ارزش‌های دفاع مقدس اجرا می‌شود و در این ایام یادآوری حماسه‌های ملی و پاسداشت یاد شهیدان مورد توجه قرار دارد.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان همچنین از اجرای برنامه‌های خدماتی و فرهنگی برای مسافران خبر داد و گفت: در ایام نوروز موکب‌های فرهنگی و خدمات‌رسانی برای ارائه خدمات رفاهی و فرهنگی به شهروندان و گردشگران برپا شده است.

شهرزاد ادامه داد: همچنین ستاد استقبال از مسافران در ورودی شهر بندرعباس راه‌اندازی شده تا خدمات راهنمایی، اطلاع‌رسانی و خدمات اولیه به مسافران ارائه شود.

وی اظهار امیدواری کرد با اجرای این برنامه‌ها، گردشگران نوروزی علاوه بر بازدید از جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی استان، تجربه‌ای مطلوب از سفر به هرمزگان داشته باشند.

بازگشایی حمام تاریخی گله‌داری و همچنین مراکز تاریخی و گردشگری هرمزگان در نوروز ۱۴۰۵ فرصتی برای پیوند دوباره گردشگران و شهروندان با بخشی از هویت تاریخی بندرعباس است؛ بنایی که نه تنها یادگار معماری قاجاری در جنوب کشور بوده، بلکه روایتگر بخشی از زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم این خطه نیز به شمار می‌رود.

منبع: ایرنا