تصاویر| تخت‌سلیمان و رد پای سکونت هزاره اول قبل از میلاد تا دوران اسلامی

مجموعه تخت سلیمان محوطه باستانی در تکاب که از هزار اول قبل از میلاد مسیح تا دوران متاخر اسلامی در آن سکونت وجود داشته است.

مجموعه تخت سلیمان نگین فیروزه ای تاریخی و گردشگری شمال غرب ایران است و دارای آثار تاریخی منحصر به فردی از هزاره اول قبل از میلاد تا قرون میانی و متاخر اسلامی است.

مجموعه تخت سلیمان شامل آثار تاریخی تخت سلیمان (آتشکده آذر گشنسب،معبد آناهیتا، تالار ستون دار،ایوان خسرو، برج و بارو و بقایای معماری ایلخانیان)، زندان سلیمان، کوه بلقیس، سنگ اژدها و کوه طویله است.

این مجموعه، با دریاچه‌ای اسرارآمیز در وسط بقایای تاریخی آن به عقیده باستان‌شناسان در قبل از اسلام آتشکده زرتشتیان و یکی از سه آتشکده مهم ساسانیان بوده و در دوره پس از اسلام به عنوان تفرجگاه و کاخ تابستانی ایلخانان مورد استفاده قرار گرفته‌است و هم اکنون نمونه آثار و بقایای کاخ های ایلخانی تنها در این مجموعه به چشم می‌خورد.

تخت سلیمان تکاب در هر فصل از سال زیبایی خاص خود را دارد و اما در فصل بهار زیبایی آن دوچندان می شود این در حالی است که بهار در این منطقه سردسیر و کوهستانی کمی دیرتر از سایر مناطق شروع می‌شود.

در نخستین روزهای بهار و پس از بازگشایی دوباره مجموعه تخت سلیمان تکاب راهی این منطقه باستانی شدم که این سفر با بارش باران در سایر مناطق و بارش برف در تخت‌سلیمان همراه بود.

در این فصل که گردشگران از مناطق مختلف کشور برای دیدن این مجموعه میراث جهانی به تکاب مسافرت می کنند، پیدا کردن یک مکان مناسب برای استراحت و ماندن شبانه در آن کمی سخت است اما به سبب وجود چندین واحد بوم‌گردی و سویت‌های اجاره‌ای در شهر تازه تاسیس تخت سلیمان این مشکل هم تا حدودی رفع شده است.

واحدهای اجاره‌ای در تخت سلیمان از نظر قیمت هم بسیار مناسب و برای هر شبانه روز در حدود یک تا ۱.۵میلیون تومان اجاره داده می شوند که در این فصل و با توجه به شرایط قیمت بسیار مناسبی دارد.

رسیدن ما به شهر تخت سلیمان نزدیک غروب و بارش برف همراه بود و شب تا نزدیک صبح بارش برف تداوم داشت و احتمال می دادیم که صبح به دلیل بارش زیاد، امکان بازدید از مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان را نداشته باشیم.

تا حدود ساعت ۱۱ صبح روز بعد همچنان منتظر پایان بارش برف بودیم که در اتفاقی جالب بارش ها متوقف شد اما پوشش ابر همچنان منطقه را فرا گرفته بود.

شهر تخت سلیمان در بین محوطه باستانی و کوه زندان سلیمان واقع شده است و به همین خاطر ما ابتدا رفتن به محوطه باستانی را انتخاب کردیم که تا نزدیکی آن جاده آسفالت بود و بقیه مسیر که سنگ فرش و بخشی هم برای پارک خودروها و نمایشگاه های صنایع دستی اختصاص داده شده بود که هنوز این بخش بازگشایی نشده بود.

در بخش جنوبی جوی آبی در بخشی از مجموعه به بیرون از قلعه در جریان بود که گویا در فصل بهار و تابستان از آن به منظور آبیاری باغات و زمین های کشاورزی پایین دست مورد استفاده قرار می گرفت.

پله های چوبی گردشگران را به سمت دریاچه سلیمان هدایت می‌کند؛ آب دریاچه در این فصل از سال چند درجه سانتی‌گراد گرم‌تر از هوای سرد بیرون بود و به همین خاطر مه رقیقی در اطراف ان دیده می شد که با نسیم خنک به سایر بخش ها در جریان بود.

آب دریاچه تخت سلیمان از چشمه‌ای در عمق ۱۲۰ متری زمین می‌جوشد؛ دریاچه‌ای با هزاران سال قدمت که بازدید از آن می‌تواند روح و جسم بازدیدکنندگان را صیقل کند.

در بخشی از دریاچه سلیمان انگار سنگ ها شکافته شده و آب با دبی ۲ تا سه اینچ در طول سال در ۲ بخش شمالی و جنوبی به بیرون از محوطه جریان دارند و گردشگران می‌توانند آب را لمس کنند.

تابلوی های راهنمای گردشگران هم اخطار داده بود که شنا در دریاچه سلیمان ممنوع است و در صورت هر گونه مشکل غرق شدگی، مسوولیت با خود فرد است.

مجموعه بناهای تاریخی تخت سلیمان با حصار و دیواری بیضی‌شکل (به طول ۱۱۲۰ متر و دارای ۳۸ برج) احاطه شده‌اند؛ داخل این حصار ۲ مربع وجود دارند که در مرکز مربع شمالی آتشکده آذرگشنسپ و در مرکز مربع جنوبی دریاچه به چشم می‌خورد.

به‌علاوه در شمال غرب دریاچه، ایوان بلندی به نام ایوان خسرو دیده می‌شود که به احتمال زیاد در زمان خسرو اول معروف به انوشیروان ساخته شده است؛ در بخش جنوب غربی بیرون تخت سلیمان، یک جوی سنگی مشهور به «سنگ اژدها» وجود دارد که ارتفاع آن حدود ۱.۵ تا ۲ متر و طول آن ۲۵۰ متر است.

معبد آناهیتا، راهروهای تخت سلیمان، بناهای دوره ایلخانی شامل دروازه جنوبی، سازه‌های هشت ضلعی و دوازده ضلعی، کاخ شکار، تالار شورا، مسجد، حمام و کارگاه‌های صنعتی و تالار ستون دار از دیگر بخش‌های تخت سلیمان هستند.

افسانه‌ها و داستان‌های بسیاری درباره مجموعه تخت سلیمان، دریاچه و زندان سلیمان وجود دارند؛ جالب است بدانید که یکی از نام‌های تخت سلیمان، «شیز» است و بسیاری از مورخان این محل را زادگاه زرتشت می‌دانند.

برخی نیز بر این باور هستند که این شهر عظیم متعلق به سلیمان نبی (ع) بوده است و به دستور او نیروهای فرا انسانی مسوولیت ساخت بناهایی عظیم در تخت سلیمان را بر عهده داشتند.

دلیل نامگذاری این مجموعه به تخت سلیمان کماکان از سوال‌های بزرگ تاریخ‌شناسان است؛ آن هم در حالی که هیچ سندی در رابطه با حضور این پیامبر در ایران وجود ندارد.

افسانه طاقدیس خسرو پرویز نیز از دیگر داستان‌های روایت شده درباره تخت سلیمان است؛ طاقدیس یکی از هفت گنج خسرو پرویز است که برخی کارشناسان آن را با همان ایوان خسرو در تخت سلیمان یکی می‌دانند.

محوطه باستانی تخت سلیمان در سال ۱۸۱۹ میلادی توسط «سرروبرت کرپورتر» کشف شد و در فاصله سال‌های ۱۳۳۷ تا ۱۳۵۷ چندین فصل کاوش در این مجموعه انجام گرفت.

تا سال ۱۳۷۲ کاوشی در این مکان انجام نشد؛ البته دانشگاه درسدن آلمان نیز در سال ۱۳۹۵ برای یک دوره پنج ساله کاوش در تخت سلیمان را دوباره آغاز کرد.

برای بررسی بیشتر وضعیت کنونی میراث جهانی تخت سلیمان تکاب با مدیر پایگاه این میراث جهانی در دفتر کارش که در همان محوطه قرار داشت همکلام شدم.

مدیر پایگاه میراث جهانی تخت سلیمان تکاب گفت: مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان به عنوان نخستین مجموعه ثبت جهانی کشور برای بازدید گردشگران نوروزی بازگشایی شد.

افراسیاب گراوند اظهار کرد: وضعیت میزبانی این مجموعه جهانی در سال جاری به‌ دلیل شرایط خاص جنگی و عزای عمومی کشور متفاوت از سال‌های پیشین است و ساعت بازدید برای گردشگران از این مجموعه میراث جهانی از ۹ صبح تا ۱۸ عصر تعیین شده است.

وی اضافه کرد: با توجه به عزای عمومی تا ۲۰ فروردین، فقط برگزاری برنامه‌های فرهنگی مانند شاهنامه‌خوانی، برنامه‌های آیینی و فرهنگی، نمایشگاه غرفه های صنایع دستی و مردم شناسی در این پایگاه جهانی برگزار می‌شود.

گراوند افزود: سال گذشته در مجموع بیش از ۶۵ هزار گردشگر داخلی و خارجی از مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان تکاب بازدید کردند که از این تعداد بیش از ۲۵۰ نفر گردشگران خارجی بودند.

نشان «سپر آبی» در مجموعه تخت سلیمان تکاب نصب شد

مدیر پایگاه میراث جهانی تخت سلیمان تکاب گفت: با هدف حمایت از میراث فرهنگی در شرایط بحران نشان «سپر آبی» در مجموعه تخت سلیمان این شهرستان نصب شد.

افراسیاب گراوند اظهار کرد: با هدف جلوگیری از آسیب احتمالی در شرایط جنگی، نشان «سپر آبی» که یکی از بهترین راهکارها برای صیانت از محوطه‌ها و آثار تاریخی شناخته شده است، در پشت بام مجموعه تخت سلیمان نصب شد.

وی اضافه کرد: «سپر آبی» نشان رسمی کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حمایت از دارایی‌های فرهنگی در زمان مخاصمه‌های مسلحانه است و هدف از نصب آن در اماکن تاریخی، یادآوری مسوولیت جهانی در قبال میراث بشری محسوب می‌شود.

مدیر پایگاه میراث جهانی تخت سلیمان تکاب گفت: در شرایط بحرانی و هنگام بروز جنگ یا تهدید نظامی، نصب این نشان بر پشت‌بام یا در محوطه آثار تاریخی، موجب شناسایی آن برای نهادهای بین‌المللی و حفاظت از آسیب‌های احتمالی می‌شود.

وی اظهار کرد: سازمان بین المللی سپر آبی نهادی مشورتی کنوانسیون و نهادی غیردولتی بین المللی است که با هدف حمایت از میراث فرهنگی، آرشیوها و مجموعه های اسنادی در شرایط بحرانی شکل گرفته است. وی یادآور شد: در سال های اخیر تلاش هایی برای تشکیل کمیته ملی سپر آبی در ایران صورت گرفت تا در شرایط بحرانی مانند جنگ و بلایای طبیعی نقش مهمی در هماهنگی اقدامات حفاظتی ایفا کند.

پس از بازدید از مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان برای دیدن کوه زندان سلیمان که در سه کیلومتری غرب محوطه تخت سلیمان قرار گرفته است به سمت زندان سلیمان راه افتادم.

زندان سلیمان نیز بر اساس برخی باورها، محلی برای زندانی دیوهای سلیمان نبی (ع) بوده است؛ این کوه مخروطی که ارتفاع آن از زمین‌های اطراف به ۹۷ تا ۱۰۷ متر می‌رسد، بیش از هزار سال قبل بر اثر رسوب کانی‌های آب دریاچه شکل گرفته و حفره‌ای به عمق ۸۵ متر در میان آن وجود دارد.

بررسی های زمین شناسی نشان می دهد که چشمه‌های این گودال یا دریاچه در ۷۳۰ سال قبل از میلاد خشک شده است؛ در دامنه این محوطه بقایای فضاهای معماری با مصالح سنگی بصورت خشکه چین به چشم می خورد که مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است.

رفتن به بالای کوه زندان سلیمان برای هر کسی آسان نیست و افرادی که دارای زانو درد یک وزن بالایی دارند به راحتی نمی توانند به بالای کوه برسند و حتی پایین آمدن از کوه هم از بالا رفتن آن سخت تر است.

بارش های شب گذشته باعث شده بود که مسیر خاکی آن تا حدودی گِلی باشد و همین مساله مشکل رفتن را دوچندان کرده بود اما ذهن کنجکاو هر کسی که تا پای کوه آمده بود را به بالای آن می کشاند.

در بخشی از آن چندین حفاظ قرار داده بودند تا کودکان بتوانند به راحتی درون حفره زندان را تماشا کنند؛ البته بوی خاصی از درون حفره به بیرون پخش می‌شود که شبیه بوی گوگرد است.

مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان تکاب در کنار ۲ مجموعه باستانی غار کرفتو دیواندره و قلعه زیوه سقز به عنوان سه ضلع یک مثلث گردشگری تاریخی و باستانی در این منطقه به شمار می روند که می توانند رونق بخش گردشگری تاریخی در این منطقه باشند.

تخت سلیمان علاوه بر این میراث جهانی دارای معادن طلای «زرشوران» و «آق‌دره» و فعالیت چهار واحد تولید طلا در کنار این معادن، طلایی‌ترین شهر ایران لقب گرفته است اما با این وجود هنوز هم زیرساخت های آن از جمله راه‌های دسترسی و اماکن اقامتی آن، آنچنان که باید و شاید مورد توجه قرار نگرفته است.

به گزارش ایرنا، آذربایجان‌غربی دارای بیش از یک‌هزار و ۶۰۰ اثر تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی و ۲ اثر ثبت شده جهانی شامل «قره‌کلیسای چالدران» و «تخت‌سلیمان تکاب» است.

کاخ موزه باغچه‌جوق، عمارت کلاه‌فرنگی، سه‌گنبد ارومیه، غار سهولان مهاباد، خان‌تختی سلماس، مقبره شیخ صدرالدین چالدران، کلیسای ننه‌مریم ارومیه، قلعه‌بسطام، مسجد سردار، بازار تاریخی ارومیه، خانه انصاری، تپه‌حسنلو، تالاب بین‌المللی و سایت پرنده‌نگری کانی‌برازان مهاباد و روستای چورس از جمله آثار تاریخی مهم آذربایجان‌غربی به شمار می‌رود.

مجموعه تخت‌سلیمان در فاصله ۴۰ کیلومتری شمال شرق تکاب واقع شده و در سال ۱۳۸۲ به عنوان چهارمین اثر ایران در فهرست آثار جهانی یونسکو ثبت شده است.

منبع: ایرنا