عکس| استان سمنان میزبان یک گورستان هخامنشی است؛ از مرسین چه میدانیم؟
باستان شناسان اخیرا موفق به کشف یک گورستان هخامنشی به نام مرسین در استان سمنان شدهاند. از این قبرستان باستانی چه میدانیم؟
یکی از دورههای طلایی تاریخ ایران که اطلاعات قابل توجه و جالبی از آن تا امروز کسب کردهایم، هخامنشیان هستند. آثار باستانی موجود در تخت جمشید و بسیاری از سایتهای تاریخی دیگر که باستان شناسان موفق به کشف آنها شدهاند، درک ما از کم و کیف زندگی در آن دوره را افزایش میدهند. خبر خوب این که به تازگی گروهی از محققان توانستهاند گورستانی در استان سمنان به نام مرسین را کشف کنند که بررسی آن میتواند دریچه تازهای از زندگی در دوره هخامنشیان را به روی ما باز کند.
گورستان هخامنشی مرسین
گورستان مرسین، تصویرگر نحوه زندگی و مرگ مردم عادی یا رعیت در یکی از بزرگترین امپراتوریهای جهان باستان بوده و در یک دهه اخیر اطلاعات کاملی در اختیار باستان شناسان قرار داده است. این قبرستان در روستای تلاجیم واقع در استان سمنان واقع شده و بر روی برآمدگیهای مشرف به سفیدرود، مکانی که کوههای البرز به آرامی محو میشوند و جای خود را به دشت کویر میدهند، قرار دارد.
موقعیت این منطقه اتفاقی نبوده و مردم در گذشتههای خیلی دور از این گذرگاه به عنوان محل رفتوآمد استفاده میکردهاند. اولین بار این باستان شناسان بودند که پیش از ساخت یک سد با گورستان مرسین برخورد کردند و در مدتی کوتاه موفق شدند یکی از مهمترین کشفیات دوره هخامنشی را به نام خود ثبت کنند.
کشف ظروف سفالی در دل گورها
محققان بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ این منطقه واقع در تلاجیم را به دقت بررسی کرده و موفق به کشف ۳۴ گور شدند که به طرز عجیب و غیرقابل باوری سالم باقی مانده بودند. باستان شناسان در آزمایشگاه و به کمک روش رادیوکربن، متوجه قدمت این گورها شدند و آنها را به ۵۱۹ تا ۳۵۸ پیش از میلاد نسبت دادند و این یعنی گورها متعلق به میانه عمر سلسله هخامنشیان بوده است.
آنچه از قدمت گورها مهمتر به نظر میرسد، یکنواختی آنهاست. در اولین کاوشها مشخص شد که قبرها با استانداردهای بالایی حفر شده و آیین تدفین نیز به درستی انجام شده است. همچنین محققان متوجه شدند که اجساد در گودالهای مستطیل شکل و عمدتا رو به شمال غربی و به حالت طاق باز دفن شدهاند. علاوه بر این، کاوشهای بیشتر نشان داد که داخل بسیاری از گورها و در کنار سر و پاها، سنگ هایی قرار گرفته و روی مردگان نیز خاک و تخته سنگ و حتی الوار چوبی گذاشتهاند.
یافتههای جدید نشان میدهد که در دوره هخامنشیان، مردم دارای آیین تدفین مشترک با قواعدی یکسان و جامعهای ساختارمند بوده و یک تا دو نسل از ایشان از چنین گورستانهایی استفاده کردهاند. با این حال بررسیهای بیشتر در سالهای اخیر بیانگر تفاوتهای ظریف و حساب شدهای است که میتواند نشان دهنده اختلاف طبقاتی بعضی اجساد با دیگران باشد. برای مثال بعضی گورها فاقد اشیاء هستند و این در حالی است که گروه دیگری از آنها با ظروف سفالی، زیورآلات و سلاحها پر شدهاند.
کشف زیورآلات مختلف در بعضی گورها
باستان شناسان به این نتیجه رسیدهاند که در همه گورهایی که داخل آنها اشیاء وجود دارد، ظروف سفالی به چشم میخورد و این موضوع بیانگر این نکته است که سفال یکی از پایههای اصلی آیین تدفین مردم بوده است. برای مثال کاسهها، کوزهها و ظروفی که دارای لوله هستند به کرات در کاوش گورها پیدا شده و این تکرارشوندگی نوعی «بسته استاندارد تدفین» در دوره هخامنشیان بوده است.
تقریبا در یک سوم گورها میتوان زیورآلات شخصی مثل دستبند، گوشواره و مهرهای باارزش را مشاهده کرد و یک چهارم آنها حاوی سلاحهای آهنی مثل تیغه و سرنیزه هستند. برخلاف تصور عموم مردم، کشف این وسایل در گورها نشانه ثروت نیست، بلکه نشانهای از هویت افرادی است که در دل خاک آرام گرفتهاند. از جزئیات مهمی که محققان به آن پی بردهاند، میتوان به دستبندهایی با سر حیوانات اشاره کرد.
از گورستان مرسین چه اطلاعاتی به دست آوردهایم؟
گورستان مرسین سرشار از اطلاعات ارزشمند است و وقتی به عمق گورها نگاه میکنیم، میتوانیم بازنمایی جنسیت را در اثنای آیینهای تدفین ملاحظه کنیم. برای مثال، گورهایی که متعلق به زنان بوده نسبت به گورهای مردان با زیورآلات و اشیاء غنیتری پر شدهاند و با مردان بیشتر سلاحهای آهنی دفن گردیده است.
با این حال، یکی از گورهای کشف شده متعلق به زنی بوده که به همراه آن تجهیزات مهار اسب یافت شده است. این گور که ترکیبی غیرمنتظره از جنسیت و نقش اجتماعی در دوره هخامنشیان را به نمایش میگذارد، انعطاف پذیری هویت و جایگاه زنان و مردان را به تصویر میکشد. (گفتنی است که زنان در آن دوره جایگاه والایی داشتهاند)
با اینکه سلاحهای آهنی در بعضی از گورها رویت شده، به این معنا نیست که با یک جامعه نظامی سروکار داریم. به اعتقاد باستان شناسان، این اشیاء بیشتر نماد قدرت یا نقش اجتماعی هستند تا شاهدی بر وجود جنگ! از طرفی بررسیهای موشکافانه نشان داده که هیچ سکونتگاه مرتبطی با این گورستان در آن نزدیکیها نبوده و حتی در گورها خبری از سفالهای مثلثی که در طبقات اشرافی هخامنشیان پیدا میشود، نیست؛ بنابراین، این گورها متعلق به مردمانی بوده که نه اشرافی هستند و نه منزوی و دون پایه!
مرسین در موقعیت ویژهای قرار دارد، زیرا از مراکز قدرتی مثل پاسارگاد و تخت جمشید دور است و به همین خاطر جزو مناطق نادر در شمال شرق کشور محسوب میشوند. در واقع باستان شناسان موفق به ثبت تجربه زیسته مردم در یک امپراتوری بزرگ شدهاند که موضوع کم اهمیتی در آن دوران بوده است. محققان باور دارند که مردمان این گورستان خود را نه جزو امپراتوری، بلکه گوشهای از حیات آن امپراتوری میدانسته و به همین خاطر آیین تدفین و سنن آن زمان را به صورت گزینشی رعایت میکردهاند.
منبع: خبرآنلاین
