«شهر گمشده» بعد از 1600 سال از زیر شنهای بیابان بیرون آمد
کشف یک شهر سالم مربوط به دوره بیزانس در واحه الداخله مصر، یکی از مهمترین یافتههای باستانشناسی سالهای اخیر به شمار میرود؛ شهری که خیابانها، خانهها، کلیسا، برجهای دیدهبانی، اسناد مکتوب و حتی نشانههایی از زندگی روزمره ساکنانش پس از حدود ۱۶۰۰ سال همچنان بهطرز چشمگیری حفظ شدهاند. این کشف، تصویری کمنظیر از زندگی مردم در صحرای غربی مصر در اواخر دوره روم و آغاز دوره بیزانس ارائه میدهد.
فرادید| این شهر در محوطه باستانی عینالسبیل، واقع در واحه الداخله در استان الوادی الجدید، توسط هیئتی از شورای عالی آثار باستانی مصر کاوش شده است. برخلاف تصور رایج از واحهها بهعنوان مناطقی دورافتاده، یافتههای جدید نشان میدهد که الداخله در آن دوران بخشی از شبکهای مهم از شهرها، راههای ارتباطی، مراکز اداری و تجاری مصر بوده است.
به گزارش فرادید؛ تمام بناهای کشفشده از خشت ساخته شدهاند و شهر بر اساس یک نقشه شهری منظم شکل گرفته است. خیابانهای اصلی از شمال به جنوب امتداد دارند و خیابانهای فرعی از شرق به غرب آنها را قطع میکنند. این طراحی، میدانها و فضاهای عمومی متعددی را در شهر ایجاد کرده و نشان میدهد که اینجا صرفاً مجموعهای از خانههای پراکنده نبوده، بلکه یک شهر برنامهریزیشده با بخشهای مسکونی، مذهبی و دفاعی بوده است.
در مرکز شهر، کلیسایی بزرگ به سبک بازیلیکا قرار دارد که به میانه سده چهارم میلادی تعلق دارد و بر یکی از خیابانهای اصلی مشرف است. باستانشناسان همچنین خانه دو فرد به نامهای «تیسوس» و «تابیبوس» را شناسایی کردهاند. تیسوس از خادمان کلیسا بوده و خانه او به نیمه دوم سده چهارم میلادی تعلق دارد. خانه تابیبوس که قدیمیتر است، اهمیت ویژهای دارد، زیرا پژوهشگران احتمال میدهند پیش از ساخت کلیسای بزرگ، بهعنوان یک کلیسای خانگی مورد استفاده قرار میگرفته است. اگر این فرضیه تأیید شود، روند گسترش مسیحیت در این منطقه را از عبادت در خانهها تا ساخت کلیساهای مستقل بهخوبی نشان خواهد داد.
کاوشها تنها به بناهای مذهبی محدود نبوده است. باستانشناسان خانههایی با تالارهای بزرگ و سقفهای طاقی، تنورهای پخت نان، آشپزخانهها، محلهای آسیاب غلات، دو برج دیدهبانی و یک دژ مستحکم با دیوارهای ضخیم را نیز کشف کردهاند. این یافتهها تصویری روشن از شیوه زندگی، تأمین غذا و سازمان دفاعی ساکنان شهر ارائه میکنند.
دیوارها و تنوری که بعد از گذشت 16 قرن تقریبا دست نخورده باقی ماندهاند
یکی از ارزشمندترین کشفیات این محوطه، حدود ۲۰۰ قطعه سفالنوشته یا اوستراکا است که به زبانهای قبطی و یونانی نوشته شدهاند. این قطعات سفالی در گذشته بهعنوان کاغذی ارزان برای ثبت اطلاعات روزمره استفاده میشدند. نوشتههای روی آنها شامل قراردادهای خرید و فروش، معاملات تجاری، نامههای شخصی و اسناد اداری است و اطلاعات کمنظیری درباره اقتصاد، روابط اجتماعی، مالکیت، شیوه اداره شهر و زندگی روزمره مردم در اختیار پژوهشگران قرار میدهد. وجود همزمان زبانهای یونانی و قبطی نیز نشاندهنده دورهای است که زبان یونانی همچنان در امور اداری کاربرد داشت، در حالی که زبان قبطی بهتدریج در میان مردم و جوامع مسیحی رواج بیشتری پیدا میکرد.
در جریان حفاریها، مجموعه بزرگی از سکههای برنزی سالم با تصاویر امپراتوران بیزانس، کتیبههای لاتین و نمادهای مسیحی نیز به دست آمده است. همچنین تعدادی سکه طلای متعلق به دوران حکومت امپراتور کنستانتیوس دوم، که بین سالهای ۳۳۷ تا ۳۶۱ میلادی حکومت میکرد، کشف شده است. این سکهها به تعیین زمان فعالیت این شهر کمک میکنند و نشان میدهند که عینالسبیل بخشی از شبکه اقتصادی و اداری امپراتوری روم شرقی بوده و شهری منزوی در دل بیابان محسوب نمیشده است.
نمونههایی از سکههای کشف شده
باستانشناسان معتقدند اهمیت این کشف تنها در سالم ماندن ساختمانها نیست، بلکه در مجموعه کاملی از شواهدی است که امکان بازسازی دقیق زندگی مردم این شهر را فراهم میکنند. به همین دلیل، این محوطه یکی از مهمترین سکونتگاههای شناختهشده اواخر دوره روم و آغاز دوره بیزانس در صحرای غربی مصر به شمار میرود و پنجرهای کمنظیر به زندگی، اقتصاد، مذهب و ساختار اجتماعی مردم این منطقه در حدود شانزده قرن پیش میگشاید.
