«قبضۀ طلایی شمشیر» بعد از هزار سال از دل یک مزرعه بیرون آمد
اندی گرین، برقکار ۵۶ ساله بریتانیایی، تنها شش هفته پس از آنکه فلزیابی را بهعنوان یک سرگرمی آغاز کرده بود، به کشفی دست یافت که بسیاری از باستانشناسان آن را «یافتهای تکرارنشدنی» توصیف میکنند: بخشی از قبضۀ یک شمشیر وایکینگی از جنس طلا.
فرادید| اندی گرین که در سال ۲۰۱۹ همراه گروهی از فلزیابان در مزرعهای نزدیک روستای بریگاستاک در حومه شهر کوربی واقع در شهرستان نورثهمپتونشر مشغول جستوجو بود، میگوید: «اطرافم کسی نبود. دستگاه فلزیاب ناگهان بوق زد و من شروع به کندن زمین کردم. وقتی نوک برجستگیهای شیء از خاک بیرون آمد، ابتدا فکر کردم شاید یک پوکه گلوله باشد، اما همان لحظه که برق طلا را دیدم، دستهایم شروع به لرزیدن کرد».
به گزارش فرادید؛ او از شدت هیجان سر از پا نمیشناخت و همگروهیهایش وقتی او را در حالی دیدند که روی زمین نشسته و بیاختیار میخندد، فهمیدند با کشفی غیرعادی روبهرو شده است. گرین میگوید: «کاملاً از خود بیخود شده بودم».
این اثر پس از کشف به الینور کاکس مسئول ثبت یافتههای باستانشناسی در نورثهمپتونشر تحویل داده شد. کاکس این سرِ قبضه را «کاملاً خیرهکننده» توصیف کرد و گفت: «افراد زیادی سالها فلزیابی میکنند، اما هرگز چیزی با این کیفیت پیدا نمیکنند. این واقعاً کشفی است که شاید تنها یک بار در طول عمر رخ دهد».
سرِ قبضه شمشیر حدود ۷۵ میلیمتر طول دارد و از پنج برجستگی تشکیل شده که بلندترین آن در مرکز قرار گرفته و اندازه آنها بهتدریج به سمت دو طرف کاهش مییابد. هر یک از این برجستگیها با صفحههایی از طلا و نقشهای ظریفِ سیمهای طلای درهمتنیده تزئین شده و فاصله میان آنها نیز با مفتولهای طلایی آراسته شده است؛ ظرافتی که نشان از مهارت فوقالعاده سازنده آن دارد.
کاکس برای بررسی دقیقتر، از یکی از متخصصان شمشیرهای وایکینگی در گلاسگو کمک گرفت. به گفته او، سبک ساخت این اثر به نمونههای شناختهشده جزیره گوتلند در سوئد شباهت فراوان دارد؛ بنابراین یا این سرِ قبضه در همان منطقه ساخته شده، یا صنعتگری از گوتلند به انگلستان آمده و آن را در آنجا ساخته است.
او میگوید: «تمام بخشهای این اثر با دقت و ظرافت تزئین شدهاند. چنین شیئی یا متعلق به فردی بسیار ثروتمند بوده یا به عنوان هدیهای ارزشمند از سوی شخصیتی بلندپایه به صاحب آن داده شده است».
در حدود سال ۹۰۰ میلادی، وایکینگهای اسکاندیناوی که ابتدا بهعنوان مهاجم و بازرگان وارد انگلستان شده بودند، به تدریج در بخشهایی از این سرزمین ساکن شدند؛ منطقهای که بعدها با نام دینلاو (Danelaw) شناخته شد. شهر کوربی نیز از جمله مناطقی بود که نخستین مهاجران دانمارکی در آن سکونت یافتند. باستانشناسان قدمت این سرِ قبضه را بین ۹۰۰ تا ۱۱۲۰ میلادی برآورد کردهاند.
ماجرا اما به همین جا ختم نشد. پس از پایان تحقیقات قانونی، یکی دیگر از کارشناسان با کاکس تماس گرفت و گفت پسرش که او نیز فلزیاب است، در سال ۲۰۱۸ و در نزدیکی همان محل، حلقهای طلایی یافته که از سه رشته سیم مهرهمانندِ درهمتابیده ساخته شده است. بررسی این قطعه توسط متخصص شمشیرهای وایکینگی نشان داد که احتمالاً این حلقه بخشی از دسته همان شمشیر بوده است.
این حلقه پیشتر در پایگاه داده طرح ثبت آثار باستانی قابل حمل (Portable Antiquities Scheme) ثبت شده بود، اما چون هیچ موزهای تمایلی به تملک آن نشان نداده بود، از روند خرید و نگهداری رسمی خارج شده بود.
گرین که اکنون عضو بیش از ۴۰ گروه فلزیابی در سراسر بریتانیاست، میگوید آثار دیگری هم پیدا کرده، اما هیچکدام به ارزش و اهمیت این سرِ قبضه وایکینگی نبودهاند. او از اینکه یکی از موزههای نورثهمپتونشر امیدوار است این اثر را به مجموعه خود اضافه کند، ابراز خوشحالی میکند و میگوید:
«از همان روز اولی که فلزیابی را شروع کردم، همیشه فکر میکردم وقتی چیزی پیدا میکنی، مسئله مالکیت نیست؛ مهم این است که آن را از نابودی زیر گاوآهن نجات میدهی و برای لحظهای کوتاه، بخشی از تاریخ طولانی آن میشوی».
به گفته کارشناسان، ظرافت نقشهای مهرهای و سیمهای طلای بافتهشده روی این سرِ قبضه، گواه مهارت استثنایی فلزکاران عصر وایکینگ و یکی از بهترین نمونههای هنر زرگری آن دوره به شمار میرود.
