«کلنگهای سربازان رومی» بعد از 1700 سال از زیر خاک بیرون آمدند
کشف دو کلنگ آهنی بهشکل در نزدیکی دژ رومی ۱۷۰۰ ساله در شهر باستانی پرپریکون بلغارستان، تصویری متفاوت از زندگی سربازان رومی ارائه میدهد؛ سربازانی که وظایفشان فقط جنگیدن نبود و بخش مهمی از زمان خود را به ساخت استحکامات، حفر خندق و آمادهسازی اردوگاهها اختصاص میدادند.
فرادید| این ابزارها که «دولابرا» نام داشتند، وسایلی چندمنظوره بودند و سربازان میتوانستند با آنها چوب و ریشه را قطع کنند، زمین سخت را بشکافند، سنگها را خرد کنند و در ساخت استحکامات نظامی به کار ببرند. در شرایط خاص، همین ابزارهای سنگین حتی میتوانستند به سلاحی مرگبار تبدیل شوند.
به گزارش فرادید؛ هر دو دولابرای کشفشده دارای یک تیغه شبیه تبر در یک طرف و بخش نوکتیز یا چکشمانند در طرف دیگر هستند. دستهای بلند و محکم از جنس چوب نیز در سوراخ میانی آنها قرار میگرفت.
نام دولابرا از واژه لاتین به معنای بریدن یا تراشیدن گرفته شده است. سربازان با یک سمت آن شاخهها، تیرهای چوبی و ریشهها را قطع میکردند و با سمت دیگر میتوانستند خاک سخت، سنگ و حتی بخشهایی از سازههای سنگی را بشکافند.
در کاوشهای پیشین پرپریکون و اطراف آن نیز گُوِههای آهنی و ابزارهای سنگتراشی پیدا شده بود که برای شکافتن قطعات بزرگ سنگ و ساخت عناصر معماری شهر استفاده میشدند. دولابراهای جدید، شواهد بیشتری از مهارتهای فنی و مهندسی مورد استفاده در این منطقه به دست میدهند؛ هرچند نمیتوان آنها را مستقیماً به ساخت یک بنای مشخص نسبت داد.
سربازانی که باید اردوگاه میساختند
وظایف لژیونرهای رومی بسیار فراتر از میدان نبرد بود. ارتش روم هنگام ورود به منطقهای جدید باید زمین را برای ایجاد اردوگاه آماده میکرد، پوشش گیاهی را کنار میزد، خندق حفر میکرد، خاکریز و حصار چوبی میساخت، محل استقرار سربازان را آماده میکرد و آب و هیزم مورد نیاز را تأمین میکرد.
دولابرا یکی از ابزارهای مهمی بود که این فعالیتها را ممکن میکرد. گزارشهای تاریخی نیز نشان میدهند سربازان رومی در جریان لشکرکشیها مجموعهای از ابزارهای مختلف مانند تبر، اره، ابزارهای حفاری و تجهیزات مورد نیاز برای ساخت اردوگاه را همراه داشتند.
با این حال، احتمالاً هر سرباز همه این وسایل را با خود حمل نمیکرد. به گفته نیکلای اوچاروف، باستانشناس و استاد دانشگاه، تجهیزات سنگینتر میتوانست میان اعضای گروههای هشتنفرهای که در یک چادر زندگی میکردند تقسیم شود یا همراه قطار تدارکات ارتش جابهجا شود.
همین سازماندهی به ارتش روم اجازه میداد حتی در فاصلههای دور از پایگاههای دائمی خود، اردوگاه، جاده و مواضع دفاعی ایجاد و حفظ کند.
وقتی ابزار مهندسی به سلاح تبدیل شد
دولابرا در اصل ابزار کار بود، اما وزن زیاد و لبههای تیز آن باعث میشد در نبرد نزدیک نیز خطرناک باشد. تاکیتوس، مورخ رومی، روایتی از شورش گالها در سال ۲۱ میلادی نقل کرده که نمونهای جالب از این کاربرد است. سربازان رومی در جریان درگیری با گلادیاتورهای زرهپوشی موسوم به کروپلاریا با جنگجویانی روبهرو شدند که زره سنگینشان در برابر سلاحهای معمول مقاومت میکرد.
رومیها برای مقابله با آنها از تبر و کلنگ استفاده کردند و به زرهها ضربه زدند؛ تقریباً همانگونه که کارگران برای شکستن دیوار از ابزارهای سنگین استفاده میکنند. این گزارش ثابت نمیکند که دولابرا سلاح استاندارد ارتش روم بوده، اما نشان میدهد سربازان میتوانستند ابزارهای روزمره خود را در موقعیتهای غیرمنتظره به کار بگیرند.
ستون تراژان در رم نیز صحنههایی از زندگی روزمره سربازان رومی در جریان لشکرکشیها را نشان میدهد و در برخی از آنها ابزارهای مشابه دولابرا دیده میشود. این تصاویر نشان میدهند همان سربازانی که در میدان نبرد میجنگیدند، بخش مهمی از کارهای عمرانی و مهندسی مورد نیاز ارتش را نیز انجام میدادند.
سرنیزهای که داستان را کاملتر میکند
در کنار دو دولابرا، یک سرنیزه آهنی سالم نیز در پرپریکون پیدا شده است که اوچاروف آن را از نوع «هاستا» میداند. هاستا برخلاف پیلوم، که عمدتاً برای پرتاب کردن به سوی دشمن استفاده میشد، نیزهای بلند برای ضربه زدن از فاصله نزدیک بود. سرنیزه آهنی آن معمولاً روی دستهای چوبی به طول حدود ۲٫۴ متر، اغلب از چوب زبانگنجشک، نصب میشد.
این سلاح در دوره جمهوری روم اهمیت زیادی داشت. در آن دوران، سربازان خط نخست موسوم به هَستاتی ابتدا از نیزه استفاده میکردند، هرچند بعدها پیلوم و گلادیوس جای آن را گرفتند. سربازان باتجربه تریاری نیز که در خط سوم قرار داشتند، برای مدتی همچنان از هاستا استفاده میکردند.
در دوره امپراتوری نقش این سلاح تغییر کرد، اما نیزههای بلند در ارتش روم متأخر دوباره اهمیت بیشتری پیدا کردند. در مجموع، دولابراها و سرنیزه کشفشده دو جنبه بههمپیوسته از زندگی نظامی رومیان را نشان میدهند: سربازان ابتدا باید استحکامات میساختند و سپس از همان مواضع در برابر دشمن دفاع میکردند.
