عکس| بشرویه؛ ضیافت خشت و بادگیر در تلاقی کویر و کوهستان

اینجا زمان در میان ساباط‌های خنک و کوچه‌های باریک «آشتی‌کنان» متوقف شده است؛ شهری که در آن بادگیرهای سرافراز، هم‌چنان با غرور از دوران تیموری و صفوی روایت می‌کنند و صدای چرخش سنگ آسیاب‌های ۵۰۰ ساله، موسیقی متن سفر مسافران نوروزی است.

اگر در نوروز ۱۴۰۵ به دنبال مقصدی هستید که شکوه معماری اصیل ایرانی را با آرامشِ بی‌انتهای کویر و طراوت کوهستان یک‌جا تجربه کنید، شهرستان بشرویه در ۳۰۰ کیلومتری شمال غرب خراسان جنوبی، مقصدی بی‌بدیل است. شهری که به دلیل بافت تاریخی ۲۲ هکتاری و منحصربه‌فردش، به «موزه خشت و گل ایران» شهرت یافته است.

سفر به بشرویه از محله «میان‌ده» آغاز می‌شود؛ جایی که قدیمی‌ترین منطقه تاریخی شهر است. قدم زدن در این محله، عبور از دالانی به وسعت سده‌های صفویه و قاجاریه است. مسجد جامع میان‌ده با معماری تک‌ایوانی و سقف‌های کاربندی شده، در کنار آب‌انباری کهن و حسینیه «حاج علی اشرف» (یادگار دوره افشاریه)، مجموعه‌ای را ساخته‌اند که نظیر آن را در کمتر نقطه‌ای از شرق ایران می‌توان یافت.

در این میان، «ساباط‌ها» یا همان سقف‌های پوشیده بر فراز کوچه‌ها، هوشمندانه‌ترین اختراع معماران این دیار برای فرار از آفتاب سوزان بوده‌اند؛ سازه‌هایی که علاوه بر ایجاد سایه، حکم ستون‌های پایداری را دارند که خانه‌های دو طرف کوچه را در آغوش گرفته‌اند.

رقص باد در بلندای بادگیرهای قاجاری

بشرویه را شهر بادگیرهای خراسان جنوبی می‌نامند. بر فراز خانه‌های چهارصفه، بادگیرهایی قد برافراشته‌اند که حتی در داغ‌ترین روزهای سال، خنکای نسیم را به ساکنان هدیه می‌دهند. خانه «مستوفی» با آن سه بادگیر مرتفع و باشکوهش و خانه «اکبری» با بادگیرهای بلند و چشم‌نواز، مقاصدی هستند که هر گردشگری را مجذوب مهندسی اقلیمی گذشتگان می‌کند.

نجوای آب و سنگ در آسیاب‌های ۵۰۰ ساله

در غرب بشرویه، جایی که قنات‌های کهن جاری‌اند، زنجیره‌ای از هفت آسیاب آبی وجود دارد که قدمت آن‌ها به حدود ۵ قرن پیش می‌رسد. در نوروز ۱۴۰۵، مسافران می‌توانند در فاصله کوتاهی از شهر، شاهد چرخش سنگ‌های دو آسیابی باشند که هنوز هم با قدرتِ آب، گندم را به آرد تبدیل می‌کنند. این آسیاب‌ها که مرمت و بهسازی شده‌اند، نمادی از پیوند پایدار انسان، آب و خاک در دل کویر هستند.

موزه خصوصی بشرویه در خانه تاریخی «ملاعبدالله»، ایستگاه دیگری برای ورق زدن تاریخ است. این موزه که به همت «حسین اسدی‌مقدم» از سال ۷۸ برپا شده، بیش از ۲ هزار شیء ارزشمند از سکه‌های قدیمی و لوازم کتابت گرفته تا انواع قفل‌ها و زنگوله‌ها را در خود جای داده است تا سبک زندگی گذشتگان را به دقیق‌ترین شکل ممکن به تصویر بکشد.

از رمل‌های طلایی تا کوچه باغ‌های کرند

بشرویه سرزمین تضادهای زیباست. در شرق این شهرستان، کویر بکر و تپه‌های ماسه بادی (رمل‌ها) انتظار طبیعت‌گردان را می‌کشند تا سکوت و جادوی ستارگان را تجربه کنند. اما تنها چند کیلومتر آن‌سوتر در غرب، روستای «کرند» با کوچه باغ‌های سرسبز و صدای دلنشین جوی آب، تصویری متفاوت از خراسان جنوبی ارائه می‌دهد.

همچنین روستای مذهبی «مجد» با بارگاه امامزاده «بی‌بی نجمه خاتون»، در قالب طرح «آرامش بهاری»، پناهگاهی معنوی برای مسافرانی است که می‌خواهند لحظات تحویل سال و ایام نوروز را در فضایی آرام و زیارتی سپری کنند.

منبع: ایرنا