«سردرد بستنی» یا انجماد مغز چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟

اگرچه این حس شوکه‌کننده و کمی دردناک است، اما انجماد مغز هیچ آسیب واقعی و پایداری ایجاد نمی‌کند. انجماد مغز تنها بین ۳۰ تا ۶۰ ثانیه طول می‌کشد. می‌توانید به این پدیده به عنوان روشی نگاه کنید که مغزتان برای ترمز گرفتن در برابر نوشیدنِ برق‌آسای نوشیدنی‌های یخی استفاده می‌کند.

سردرد بستنی و میگرن اشتراکات زیادی با هم دارند.

دوباره فصل خوردن بستنی نزدیک شده و همراه با آن، مزاحم همیشگی‌اش یعنی «انجماد مغز» (Brain Freeze) نیز برگشته است. حتماً این حس را می‌شناسید: درد ناگهانی که در قسمت بالایی صورت و پیشانی شما فوران می‌کند؛ درست زمانی که یک خوراکی یخی را کمی بیش از حد سریع می‌نوشید.

علت بروز انجماد مغز، هم برای عصب‌شناسان و هم برای عاشقان نوشیدنی‌های یخ‌زده بسیار جذاب است و علمِ پشت این پدیده به‌طور ویژه‌ای شگفت‌انگیز است.

انجماد مغز دقیقاً چیست؟

سرد شدن ناگهانی سقف دهان همان چیزی است که باعث تحریک انجماد مغز می‌شود؛ پدیده‌ای که به آن «سردرد بستنی» (و اگر دانشمند باشید، به آن Sphenopalatine ganglioneuralgia ) نیز می‌گویند. هجوم سرما باعث می‌شود رگ‌های خونی مجاور در سقف دهان منقبض و سپس منبسط شوند. این در واقع یک واکنش محافظتی است، زیرا مغز شما تلاش می‌کند دمای ایده‌آل خود یعنی 98.6 درجه فارنهایت را حفظ کند.

دکتر کریستوفر راو (Kristofer Rau)، استادیار دانشکده پزشکی کارلیون در ویرجینیا تک، به مجله Popular Science می‌گوید: «بدن شما همیشه می‌خواهد مغزتان را گرم و در شرایط مطلوب نگه دارد.»

اگر به این موضوع فکر کنید، عجیب است که دردِ انجماد مغز در سقف دهان متمرکز نیست. دلیل جالبی وجود دارد که چرا این درد در قسمت بالایی صورت و پیشانی، یعنی با کمی فاصله از ناحیه‌ای که مسئول تماس با سرما بوده، شعله‌ور می‌شود.

دکتر راو می‌گوید: «مغز همیشه در مکان‌یابیِ دقیق محل بروز دردها، به‌ویژه در ناحیه سر، عملکرد فوق‌العاده‌ای ندارد.»

شاخه‌های عصب سه‌قلو (Trigeminal nerve) همگی در یک نقطه واحد به هم می‌رسند. به گفته دکتر راو، به همین دلیل «مغز کمی گیج می‌شود و این تجمع عصبی را به عنوان دردی در بالای سر شما تفسیر می‌کند.» به عبارت دیگر، سیم‌کشی‌های عصبی با هم تداخل پیدا می‌کنند و مغز سیگنال‌های درد را کمی بالاتر از محل اصلی حادثه می‌فرستد و از همین رو سردرد ایجاد می‌شود. این پدیده در پزشکی «درد ارجاعی» (Referred pain) نامیده می‌شود.

عصب سه‌قلو همچنین مسئول سردردهای میگرنی است، و به همین دلیل است که انجماد مغز می‌تواند کاملاً شبیه به یک میگرن 303030 ثانیه‌ای احساس شود.

به گفته کارشناسان، افرادی که میگرن را تجربه می‌کنند، به دلیل حساسیت مشترک عصب سه‌قلو، بیشتر مستعد انجماد مغز هستند. این موضوع ممکن است کاملاً ناعادلانه به نظر برسد، اما یک خبر خوب نیز وجود دارد: پزشکان متخصص سردرد می‌گویند که افراد گاهی اوقات می‌توانند با ایجاد عمدی انجماد مغز در خود، چرخه یک حمله میگرنی را متوقف (اتصال کوتاه) کنند.

چگونه انجماد مغزهای (ناخواسته) را از خود دور کنیم؟

اگرچه این حس شوکه‌کننده و کمی دردناک است، اما انجماد مغز هیچ آسیب واقعی و پایداری ایجاد نمی‌کند. بر اساس گفته‌های دکتر راو، انجماد مغز تنها بین 30 تا 60 ثانیه طول می‌کشد. می‌توانید به این پدیده به عنوان روشی نگاه کنید که مغزتان برای ترمز گرفتن در برابر نوشیدنِ برق‌آسای نوشیدنی‌های یخی استفاده می‌کند تا حیاتی‌ترین عضو بدنتان را در دمایی ایمن نگه دارد.

شما می‌توانید در تابستان امسال با امتناع کامل از مصرف تمام نوشیدنی‌های سرد و بستنی‌ها، از انجماد مغز به‌طور کامل جلوگیری کنید! اما یک راه سرگرم‌کننده‌تر این است که خوراکی‌های سرد را به سادگی، کُندتر مصرف کنید. خوردن چیزهای بسیار سرد با سرعت کمتر و در لقمه‌های کوچک‌تر، به دهان شما اجازه می‌دهد تا آن خوراکی را در حین خوردن گرم کند و از این طریق، از حمله سرمایی به سقف دهان جلوگیری می‌شود.

و در نهایت، اگر باز هم خود را در میانه یک انجماد مغز یافتید، راه‌هایی برای توقف آن وجود دارد. راو می‌گوید ترفند کار این است که به سادگی سقف دهان را گرم کنید؛ یعنی همان ناحیه‌ای که در وهله اول این واکنش انعکاسی را آغاز کرده است.

او می‌گوید: «شما می‌توانید یک نوشیدنی گرم بنوشید، یا اینکه فقط زبان خود را به سقف دهانتان فشار دهید.»

منبع: عصر ایران