عکس| پیچیده‌ترین فرمان خودرو در دنیا / فرمان فرمول یک

فرمان در خودروهای فرمول یک از جمله اجزای بسیار مهم در این خودروهاست. در این فرمان علاوه بر وظیفه اصلی بسیاری از فرامین دیگر خودرو نیز کنترل می‌شود.

فرمان در خودروهای فرمول یک تنها وسیله‌ای برای هدایت خودرو نیست، بلکه یکی از پیشرفته‌ترین و پیچیده‌ترین قطعات در این ماشین‌های مسابقه‌ای به شمار می‌رود. اگر مسابقات فرمول یک را دنبال کرده باشید، احتمالاً متوجه تعداد زیاد دکمه‌ها و کلیدهای مختلف روی فرمان شده‌اید. هر یک از این دکمه‌ها وظیفه‌ای مشخص دارند و برای کنترل بخش‌های گوناگون مکانیکی و الکترونیکی خودرو، از جمله دیفرانسیل، موتور و سیستم‌های بازیابی انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

رانندگان در طول مسابقه و حتی طی یک دور سریع در مرحله تعیین خط، به‌طور مداوم تنظیمات خودرو را از طریق همین فرمان تغییر می‌دهند. برای مثال، در یک دور سریع راننده علاوه بر تعویض دنده، تنظیماتی مانند توزیع نیروی ترمز یا بالانس خودرو را نیز تغییر می‌دهد تا بیشترین کارایی و سرعت ممکن را از خودرو استخراج کند.

تعداد دکمه‌ها و عملکرد آنها

فرمان‌های امروزی فرمول یک معمولاً بیش از ۲۵ دکمه و سوئیچ مختلف دارند و علاوه بر آن به پدال‌های تعویض دنده و کلاچ نیز مجهز هستند. بخشی از این کنترل‌ها به سیستم ترمز مربوط می‌شود. راننده می‌تواند توزیع نیروی ترمز بین محور جلو و عقب را تغییر دهد تا در هر پیچ بهترین عملکرد را داشته باشد. همچنین تنظیم میزان ترمز موتور یا همان Engine Braking نیز از طریق فرمان انجام می‌شود. حتی نحوه واکنش سیستم ترمز به میزان فشار وارد شده توسط راننده نیز قابل تنظیم است.

گروه دیگری از کنترل‌ها مربوط به دیفرانسیل خودرو هستند. این تنظیمات میزان انتقال گشتاور میان چرخ‌های عقب را در سه حالت مختلف، یعنی هنگام ورود به پیچ، در میانه پیچ و هنگام خروج از آن، مدیریت می‌کنند. سایر دکمه‌ها وظایف متنوعی دارند؛ از تغییر تنظیمات واحد قدرت و سامانه‌های جانبی گرفته تا تغییر نحوه نمایش داده‌ها روی صفحه‌نمایش مرکزی فرمان.

سیستم کاهش درگ یا DRS نیز از طریق دکمه‌ای روی فرمان فعال می‌شود و تنها در محدوده‌های مشخصی از پیست قابل استفاده است. این سیستم با اولین ترمزگیری به‌صورت خودکار غیرفعال می‌شود. همچنین محدودکننده سرعت در پیت‌لین و کلید ارتباط رادیویی با تیم از دیگر اجزای مهمی هستند که روی فرمان قرار دارند.

مهمترین دکمه کدام است؟

اهمیت هر دکمه به شرایط مسابقه بستگی دارد. برای مثال اگر ارتباط صوتی راننده با مهندس مسابقه قطع شود، دکمه رادیو اهمیت زیادی پیدا می‌کند. با این حال بسیاری از رانندگان احتمالاً سوئیچ موسوم به Strat را مهم‌ترین کنترل فرمان می‌دانند.

این سوئیچ حالت‌های مختلف عملکرد پاوریونیت را تنظیم می‌کند و روی کارکرد موتور احتراق داخلی، نحوه استفاده از انرژی الکتریکی سیستم MGU‑K و همچنین فرآیند بازیابی انرژی در سامانه‌های هیبریدی تأثیر می‌گذارد. از آنجا که شرایط مسابقه دائماً تغییر می‌کند و تیم‌ها باید همواره ملاحظات مربوط به دوام موتور را در نظر بگیرند، مهندس مسابقه در طول رقابت بارها از راننده می‌خواهد که حالت‌های مختلف این سوئیچ را تغییر دهد.

پرکاربردترین عملکردها در طول مسابقه

با وجود همه پیچیدگی‌های موجود، دو عملکرد بیش از همه توسط فرمان کنترل می‌شوند: هدایت خودرو و تعویض دنده. برای نمونه در یک دور عادی در پیست ملبورن استرالیا، راننده ممکن است حدود ۵۰ بار از پدال‌های تعویض دنده که در پشت فرمان قرار دارند استفاده کند.

در بالای نمایشگر مرکزی نیز مجموعه‌ای از چراغ‌های LED قرار گرفته که زمان مناسب تعویض دنده را به راننده نشان می‌دهد. علاوه بر این، رانندگان به طور مداوم تنظیمات مربوط به ترمز را تغییر می‌دهند تا تعادل خودرو در بخش‌های مختلف پیست حفظ شود.

در بسیاری از خودروها همچنین دکمه‌ای برای استفاده از سیستم بازیابی انرژی (ERS) تعبیه شده است که به راننده اجازه می‌دهد برای مدت کوتاهی قدرت بیشتری در اختیار داشته باشد. محل قرارگیری این دکمه بسته به طراحی هر تیم ممکن است متفاوت باشد.

مواد به‌کار رفته در ساخت فرمان

ساخت فرمان فرمول یک به ترکیبی از مواد پیشرفته نیاز دارد. مهم‌ترین مواد مورد استفاده شامل فیبر کربن، فایبرگلاس، سیلیکون، تیتانیوم و مس هستند. این مواد در کنار صدها قطعه کوچک‌تر، ساختار نهایی فرمان را تشکیل می‌دهند.

بخش عمده قطعات، از جمله مدارهای الکتریکی، بردها، قالب کربنی و اتصالات، در کارخانه‌های اختصاصی تیم‌ها تولید می‌شوند. تنها دو بخش به صورت استاندارد میان همه تیم‌ها مشترک است: نمایشگر مرکزی و برد الکترونیکی مخصوص پیست.

نقش رانندگان در طراحی فرمان

رانندگان نقش پررنگی در طراحی فرمان دارند، زیرا این قطعه باید کاملاً متناسب با نیازها و ترجیحات شخصی آنها ساخته شود. شکل کلی فرمان، محل قرارگیری دکمه‌ها، پدال‌ها و حتی نحوه قرار گرفتن دست‌ها روی آن به‌صورت اختصاصی برای هر راننده طراحی می‌شود.

این فرایند تنها در ابتدای فصل انجام نمی‌شود. در طول فصل مسابقات نیز ممکن است راننده بر اساس تجربه خود درخواست تغییر در چیدمان دکمه‌ها یا برخی جزئیات ارگونومیک را مطرح کند.

کار با فرمان در سرعت‌های بسیار بالا

با توجه به سرعت فوق‌العاده خودروهای فرمول یک و همچنین لرزش‌ها و تکان‌های شدید در کابین، استفاده دقیق از دکمه‌های متعدد روی فرمان کار ساده‌ای نیست. حتی با وجود دستکش‌های مخصوص مسابقه، فشار دادن این دکمه‌ها در حین رانندگی بسیار چالش‌برانگیز است.

به همین دلیل تیم‌ها از دکمه‌هایی مشابه نمونه‌های مورد استفاده در هواپیماها بهره می‌برند. این دکمه‌ها دوام بسیار بالایی دارند و هنگام فشرده شدن بازخورد لمسی مشخصی به راننده می‌دهند تا او از فعال شدن دستور اطمینان پیدا کند. علاوه بر این، در اطراف برخی دکمه‌های حساس حلقه‌های محافظ کوچکی نصب می‌شود تا احتمال فشرده شدن ناخواسته آنها، به‌ویژه در شرایط تصادف یا پیچ‌های بسیار تنگ، کاهش یابد.

مهندسان تیم‌ها نیز به‌طور مداوم داده‌های فرمان را بررسی می‌کنند. اگر راننده به اشتباه تنظیمی را تغییر دهد، تیم بلافاصله از طریق رادیو او را مطلع خواهد کرد.

چند فرمان برای هر راننده ساخته می‌شود؟

هر راننده در طول یک فصل معمولاً سه فرمان اختصاصی در اختیار دارد. ساخت هر فرمان فرمول یک فرایندی زمان‌بر است و حدود ۸۰ ساعت طول می‌کشد. در این مدت، مهندسان مکانیک، متخصصان الکترونیک و تکنسین‌های سیم‌کشی با همکاری یکدیگر این قطعه پیچیده و حیاتی را طراحی و مونتاژ می‌کنند.

منبع: خبرآنلاین