دلار ۴۲۰۰ تومانی با تورم چه کرده است؟
روند قیمت مواد خوراکی مشمول حمایت ارزی
کد خبر: ۶۴۹۹۳
بازدید: ۳۸۰
تاریخ انتشار: ۱۰ آذر ۱۳۹۷ - ۱۱:۴۲
میزان رشد قیمت از ۲۴ فروردین تا ۲ آذر در نخود ۱۵ درصد و در کالای پرمصرفی، چون تخم مرغ، ۴۰ درصد گزارش شده است. در حقیقت عمده کالا‌های مشمول دلار ۴۲۰۰، همپای شاخص کل مصرف کننده رشد کرده است. در نتیجه نمی‌توان تزریق دلار ۴۲۰۰ به واردکنندگان را مترادف با بهره بردن دهک‌های پایین درآمدی از ثروت ملی معنی کرد و این‌طور به‌نظر می‌آید که استمرار بر تخصیص دلار ارزان، بیشتر به هدررفت ثروت ملی شبیه باشد.
عیار ضدتورمی دلا‌ر ۴۲۰۰
 
محاسبات نشان می‌دهد اگر یک خانوار ۳ نفره تهرانی، سبد حداقلی از خوراکی‌ها را در آبان‌ماه انتخاب می‌کرد، باید ۴۶ درصد از حداقل حقوق خود را برای تهیه آن کنار می‌گذاشت. این محاسبات که بر مبنای گزارش‌های خرده‌فروشی بانک مرکزی انجام شده است، بیانگر آن است که هزینه حداقلی تامین خوراکی در آبان ۹۷ نزدیک به ۶۴۰ هزار تومان شده است؛ درحالی‌که در آبان ۹۶ با ۴۰ درصد هزینه کمتر، سبد حداقلی قابل‌تهیه بود.
 
همه این‌ها در حالی است که دولت در سال‌جاری تلاش کرده با تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومانی به واردات کالا‌های اساسی، مانع افزایش قیمت آن‌ها شود. اما حتی بررسی کالا‌های منتخب دولت نیز نشان می‌دهد که تخصیص دلار ارزان، نتوانست ترمز رشد قیمت‌ها را بکشد. در بین کالا‌های منتخب، هرچه کالا‌ها پرمصرف‌تر بوده، افزایش قیمت نیز قابل‌ملاحظه‌تر شده است.
 
مثلا میزان رشد قیمت از ۲۴ فروردین تا ۲ آذر در نخود ۱۵ درصد و در کالای پرمصرفی، چون تخم مرغ، ۴۰ درصد گزارش شده است. در حقیقت عمده کالا‌های مشمول دلار ۴۲۰۰، همپای شاخص کل مصرف کننده رشد کرده است. در نتیجه نمی‌توان تزریق دلار ۴۲۰۰ به واردکنندگان را مترادف با بهره بردن دهک‌های پایین درآمدی از ثروت ملی معنی کرد و این‌طور به‌نظر می‌آید که استمرار بر تخصیص دلار ارزان، بیشتر به هدررفت ثروت ملی شبیه باشد.

محاسبات نشان می‌دهد که هر روز تغذیه خانوار ۳ نفره تهرانی در آبان ۹۷، حداقل ۲۱ هزار تومان هزینه داشته است. این برآورد معطوف به دهک‌های پایین درآمدی است که از گزارش‌های بانک مرکزی در ماه گذشته استخراج شده است. به‌طور تقریبی می‌توان گفت که بهای تامین خوراکی‌های یک خانوار ۳ نفره در آبان ماه، حدودا ۶۴۰ هزار تومان بوده است. این عدد بیش از ۴۶ درصد از حداقل حقوق یک کارگر را به خود اختصاص می‌دهد و آنچه که برای دیگر هزینه‌های کارگر از جمله مسکن باقی می‌ماند، کمتر از ۷۴۰ هزار تومان است.

متوسط قیمت‌ها
برای اینکه متوسط قیمت خوراکی‌ها در آبان بررسی شود، می‌توان بر اساس گزارش‌های خرده‌فروشی بانک مرکزی، قیمت‌های مربوط به هفته‌های منتهی به ۴ آبان، ۱۱ آبان، ۱۸ آبان، ۲۵ آبان و ۲ آذر را مورد بررسی قرار داد. بدین منظور، متوسط قیمت هر کالا در این ۵ گزارش ملاک قرار می‌گیرد. مثلا قیمت شیر که در هفته‌های مورد بررسی از ۴۱۳۵ تومان تا ۴۵۷۶ تومان در نوسان بوده است، به‌طور متوسط در آبان ماه ۴۴۱۲ تومان قیمت داشته است، از این‌رو یک خانوار برای تهیه یک لیتر شیر مصرفی، به‌طور متوسط ۴۴۱۲ تومان هزینه کرده است. به همین ترتیب برای کالا‌های دیگر مصرفی خانوار نیز می‌توان قیمت متوسط در ماه گذشته را محاسبه کرد و آن را ملاک محاسبه سبد مصرفی قرار داد.

نحوه محاسبه بهای ماهانه
پس از محاسبه متوسط قیمت ماهانه، میزان مصرف ماهانه را باید لحاظ کرد. «دنیای اقتصاد» در گزارش‌های قبلی، مصرف حداقلی یک خانوار ۳ نفره در هفته را برآورد کرده بود. این برآورد معطوف به دهک‌های پایین درآمدی است که برای یک ماه معادل ۱۲ لیتر شیر، ۸ کیلوگرم ماست، ۵۶ عدد تخم مرغ، ۴ قالب ۴۵۰ گرمی پنیر، ۴ کیلوگرم برنج، نیم‌کیلوگرم نخود، نیم‌کیلوگرم عدس، نیم‌کیلوگرم لوبیا، یک کیلوگرم گوشت قرمز، ۲ کیلوگرم گوشت مرغ، یک کیلو گرم شکر، یک لیتر روغن مایع، ۶ کیلوگرم سیب، ۸ کیلوگرم پرتقال، ۴ کیلوگرم نارنگی، ۸ کیلوگرم خیار، ۸ کیلوگرم گوجه‌فرنگی، ۸ کیلوگرم سیب‌زمینی، ۸ کیلوگرم پیاز، ۴ کیلوگرم سبزی‌های برگی و ۳۲۰ گرم چای می‌شود. در این برآورد ماه معادل ۴ هفته در نظر گرفته شده است که برآورد را در حالت کمینه قرار می‌دهد. از همین‌رو برای نزدیک‌تر شدن به واقعیت، اعداد حاصل به سمت بالا گرد شده است.
نتایج خروجی ماهانه

نتایج حاصل نشان می‌دهد که یک خانوار ۳ نفره در حالت حداقلی در آبان ماه، نیاز به بیش از ۶۳۰ هزار تومان پول برای تامین مایحتاج غذایی خانواده داشته است. محاسبه دقیق نشان می‌دهد که یک خانوار ۳ نفر در ۴ هفته نیاز به ۵۹۴ هزار تومان برای خرید خوراکی‌ها دارد، در نتیجه تقریبا هر روز زندگی در آبان ماه، حدودا ۳/ ۲۱ هزار تومان برای خانوار هزینه در بر دارد؛ صرفا از جهت تغذیه. با این محاسبه، برای تامین خوراکی خانوار در ۳۰ روز، ۶۳۶ هزار تومان نقدینگی لازم است. در سال ۹۷، حداقل حقوق یک فرد متاهل با یک فرزند، یک میلیون و ۳۷۵ هزار تومان در نظر گرفته شده است. در نتیجه این فرد حداقل باید ۴۶ درصد از درآمد خود را صرف تهیه خوراکی‌ها کند. هر چند در این محاسبات، خوراکی‌های موجود در گزارش بانک مرکزی در نظر گرفته شده و اقلامی، چون نان و ماکارونی درج نشده است. اما با همین برآورد، مانده حقوق کارگر برای دیگر هزینه‌های خانواده از جمله مسکن، پوشاک، بهداشت، آموزش و... معادل ۷۴۰ هزار تومان می‌شود. علاوه بر این، محاسبات معطوف به آبان سال گذشته نیز نشان می‌دهد که سبد مصرفی خانوار حداکثر معادل ۴۵۰ هزار تومان برای خانوار هزینه داشته است. در نتیجه یک رشد ۴۰ درصدی در سبد خانوار‌ها مشاهده می‌شود.

وضعیت مشمولان ۴۲۰۰
اما در بین کالا‌های خوراکی، بسیاری از کالا‌ها جزو مشمولان دلار ۴۲۰۰ تومانی بوده‌اند. بسته جدید ارزی در اواسط مرداد تصویب شد و دولت تصمیم گرفت تا با تخصیص دلار ارزان، مانع از گرانی کالا‌های مورد نیاز دهک‌های پایین شود.

در واقع دولت با قصد تثبیت قیمت در کالا‌های اساسی، دلار دولتی را بابت واردات آن‌ها اعطا کرد. اما در عمل تا چه حد این هدف دولت تامین شده و آیا اعطای یارانه ارزی توانسته اقشار کم‌درآمد را از ترکش نوسان ارزی دور نگه دارد؟ اگر به فهرست کالا‌های مشمول دلار ۴۲۰۰ تومان نگاهی بیندازیم، کالا‌های خوراکی، چون برنج خارجی، گوشت قرمز، گوشت مرغ، تخم‌مرغ، شکر خام، روغن مایع، حبوبات شامل عدس، نخود و انواع لوبیا و چای خشک خارجی، به چشم می‌خورند.
 
اما این کالا‌ها از ابتدای سال در ثبات قیمتی به سر بردند یا همچون کالا‌های دیگر دچار رشد شده‌اند؟ برای پاسخ به این سوال می‌توان رشد قیمتی این کالا‌ها از ابتدای سال تا پایان ماه هشتم را در نظر گرفت. به این منظور گزارش‌های خرده‌فروشی بانک مرکزی در هفته‌های منتهی به ۲۴ فروردین ۹۷ و ۲ آذر ۹۷، مورد استناد قرار می‌گیرد. با توجه به اینکه در گزارش ابتدای سال بانک مرکزی، قیمت برنج خارجی وارد نشده است، در نتیجه این کالا از لیست بررسی حذف می‌شود، اما رصد روند قیمت دیگر کالا‌ها نشان می‌دهد که به جز عدس، هیچ کالایی رشد کمتر از ۱۵ درصد را ثبت نکرده است.
 
تنها عدس بوده که توانسته ثبات قیمتی را برای مصرف‌کنندگان رقم زند، اما در کالایی مانند روغن مایع، به‌رغم تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومان، تورم ۴۳ درصدی ثبت شده است. برای کالا‌های پرمصرفی، چون تخم‌مرغ و گوشت مرغ نیز نوسان قیمتی بالایی از محاسبات به دست می‌آید. میزان رشد قیمتی در ۸ ماه ابتدایی سال برای کالا‌های مشمول دلار ۴۲۰۰ تومان، در نمودار بالا ارائه شده است. نیمی از سبد منتخب دولت رشد قیمتی معادل شاخص کل قیمت مصرف کننده داشته است؛ چرا که از انتهای اسفند تا کنون شاخص کل قیمت مصرف کننده رشد بیش‌از ۳۰درصدی را ثبت کرده است.

در مجموع می‌توان گفت که تخصیص یارانه ارزی ۴۲۰۰ تومانی، هیچ‌گونه تناسبی با هدفش تاکنون نداشته است. با این اوصاف، ادامه تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومانی را می‌توان به «هدررفت ارزی» تعبیر کرد. چرا که دهک‌های پایین از آن منتفع نشده‌اند و تنها شاید واردکنندگان و واسطه‌ها از این ثروت ملی، بهره برده‌اند.

بالاترین تورم‌ها
آخرین گزارش خرده‌فروشی بانک مرکزی مربوط به هفته منتهی به ۲ آذر سال جاری است. با توجه به اینکه این گزارش، معطوف به انتهای ماه گذشته است، می‌توان کالا‌های با بیشترین گرانی در آبان را یافت. در بین گروه‌های عمده خوراکی، بیشترین تورم ماهانه مربوط به گروه خوراکی «سبزی‌های تازه» است. متوسط قیمت کالا‌های این گروه (شامل خیار، گوجه‌فرنگی، بادنجان، سیب‌زمینی، پیاز، لوبیا سبز و سبزی‌های برگی)، در انتهای آبان نسبت به ماه قبلش، ۹/ ۲۲ درصد گزارش شده است.
 
در این گروه خوراکی، خیار و گوجه‌فرنگی بیشترین رشد قیمتی را ثبت کرده‌اند. هر کیلو خیار با رشد ۴۰ درصدی در بازه ماهانه، در هفته منتهی به دوم آذر به قیمت۵۲۷۰ تومان در سطح شهر تهران به فروش رفته است. هر کیلو گوجه فرنگی نیز با رشد ۳۷ درصدی نسبت به هفته مشابه ماه قبل، ۶۱۰۰ تومان قیمت خورده است. در این گروه، سیب‌زمینی ثبات قیمتی را در ماه گذشته تجربه کرده و تنها ۸/ ۰ درصد رشد قیمت را ثبت کرده است.

رده دوم بیشترین تورم ماهانه به گروه خوراکی «گوشت مرغ» تعلق دارد. هر کیلو گوشت مرغ در هفته مورد بررسی نسبت به هفته مشابه ماه قبلش، ۱/ ۱۱ درصد رشد قیمتی ثبت کرده و به بهای ۱۰ هزار و ۴۰۰ تومان فروخته شده است. سومین کالای گران شده در ماه گذشته، هم خانواده گوشت مرغ، یعنی «تخم مرغ» است که تورم ماهانه ۷/ ۹ درصدی داشته است. شانه ۲ کیلویی تخم مرغ که در انتهای مهر ماه، ۱۸ هزار و ۴۰۰ تومان قیمت داشته، در انتهای آبان به ۲۰ هزار و ۲۰۰ تومان نزدیک شده است.
 
در نتیجه این کالای پرمصرف نیز وضعیت را برای مشتریانش تا حدودی سخت کرده است. اما در کنار اینها، گروه‌های پرمصرفی نیز قرار داشتند که در ماه گذشته موج قیمتی آرامی را رقم زدند. در صدر آنها، گوشت قرمز قرار می‌گیرد که با تورم ماهانه ۲/ ۰- درصد، تنها کالای خوراکی شد که در آبان ماه عقبگرد قیمتی را ثبت کرده است.
 
«چای»، «حبوب» و «برنج» نیز در ماه گذشته تورم ماهانه زیر ۲ درصد را ثبت کردند. نوسان قیمتی مجموعه کالا‌های گروه حبوب در انتهای آبان ماه، ۶/ ۱ درصد گزارش شده است. در این گروه، «عدس» تورم منفی را ثبت کرده و قیمت در انتهای آبان نسبت به انتهای مهر ماه، ارزان‌تر شده است. در گروه برنج دو روایت متفاوت رقم خورده است، برنج‌های داخلی با رشد قیمتی مواجه شدند، اما برنج وارداتی ارزان شده است. هر کیلو برنج وارداتی غیرتایلندی در هفته منتهی به ۲ آذر ۸۴۱۰ تومان فروخته شده که نسبت به ماه قبلش تقریبا ۲۰ تومان ارزان‌تر است.