نوآوریهای تکنولوژی؛ عامل شکست شرکتهای موفق!
آنچه باعث شکست شرکتهای موفق میشود، ظهور و گسترش نوآوریهای برهم زننده است. نوآوریهای برهم زننده از جهت تکنولوژیک پیچیده نبوده اند، بلکه در اکثر مواقع شامل عناصری بوده اند که در دسترس بوده ان
فرهاد خان میرزایی | از سوالات مهم در ارزیابی عملکرد شرکتها، چرایی شکست شرکتهای موفق است. برخی از موفقترین شرکتهای دنیا در حوزههای مختلف که از قضا اصول مناسب شرکت داری مانند توجه به مشتری، سرمایه گذاری در تکنولوژی و بهبود محصول را دنبال میکرده اند، دچار زوال و در نهایت ورشکستگی شده اند؛ بهطوریکه آثار و نشانی از آنها باقی نمانده است، شرکت بلاک باستر در حوزه اجاره و فروش فیلم، شرکت کداک در فروش دوربینهای عکاسی و برخی از مهمترین شرکتهای تولیدکننده خودرو در آمریکا نمونهای از این شرکتها در صنایع مختلف هستند که هر کدام با وجود اینکه عملکردهای بسیار مناسب داشته اند با این حال در نهایت دچار ورشکستگی و خروج از بازار شده اند.
پاسخ این سوال که از آن بهعنوان معمای نوآوری نیز یاد میشود، در تمایز بین تکنولوژیهای مختلف و گروه بندی این تکنولوژیها بر حسب سازوکار خلق ارزش آنهاست. بر این اساس دو گروه از تکنولوژیها را میتوان از یکدیگر متمایز کرد: نوآوریهای محافظه کارانه و نوآوریهای برهم زننده.
نوآوریهای محافظه کارانه تکنولوژیهایی هستند که خروجی آنها بهبود در عملکرد و ویژگیهای محصولات تولید شده با تمرکز بر خواست بدنه اصلی مشتریان است. این در حالی است که نوآوریهای برهم زننده با تمرکز بر بخشی از بازار که توسط محصولات موجود پوشش داده نشده است، نوعا در ابتدا محصولاتی تولید کرده اند که عملکرد و کیفیت آنها حتی نسبت به تکنولوژیهای موجود بدتربوده است.
با این حال این گروه از تکنولوژیها نظام خلق ارزش متفاوتی را برای مشتریان داشته اند و طی یک مسیر تدریجی توانسته اند بهبود در کیفیت و افزایش سهم در بازار را رقم بزنند و در نهایت شرکتهای موفق را بهدلیل وابستگی آنها به نظام خلق ارزش قدیمی از بازار خارج کنند.
بهعنوان نمونهای از تفاوت در نظام خلق ارزش برای مشتری میتوان شرکتهای با فروشگاههای فیزیکی را که فروش فیلم یا اجاره را انجام میدادند، با شرکتهای ارائه دهنده فیلم مبتنی بر اینترنت مقایسه کرد. درحالیکه شرکتهای اینترنتی در ابتدای حضور در بازار تنوع محصولات و چالشهای به مراتب بیشتری داشتند.
با این حال ارائه خدمات فیلم بهصورت آنلاین نظام متفاوتی از ارزش برای مشتریان در مقایسه با فروش یا اجاره فیلم از طریق مراجعه حضوری بوده است و بهتدریج و بهصورت کامل جایگزین آنها شده است.
نمونه داخلی این جایگزینی، جایگزینی کلوبهای فیلم در محلات مختلف شهری با شرکتهای پخش آنلاین فیلم و در مقیاس بین المللی جانشینی شرکت نتفلیکس با شرکت بلاک باستر است که در دوره اوج آن ارزشی بیش از ۱۰میلیارد دلار داشته است. از این رو تکنولوژیهای محافظه کارانه نوعا به دنبال تقویت نظام ارزش قدیمی از طریق بهبودهای عموما جزئی است؛ درحالیکه تکنولوژیهای برهم زننده ارزشهای جدید را ارائه میدهند.
آنچه باعث شکست شرکتهای موفق میشود، ظهور و گسترش نوآوریهای برهم زننده است. نوآوریهای برهم زننده از جهت تکنولوژیک پیچیده نبوده اند، بلکه در اکثر مواقع شامل عناصری بوده اند که در دسترس بوده اند. با این حال ترکیب و ارائه آنها بهگونهای بوده است که نظام ارزش جدیدی را برای مشتریان ایجاد کرده اند. عامل مهمی که باعث نفوذ تکنولوژیهای بر هم زننده در بازار میشود، وجود قطعهای از بازار و مشتریان است که توسط شرکتهای حاضر در بازار پوشش داده نشده اند.
این گروه از مشتریان که نوعا بهدلیل توانایی پرداخت پایینتر یا خلق ارزش پایینتر برای شرکتهای حاضر در بازار، هدف این شرکتها برای ارائه محصول نبوده اند، توسط شرکتهای مجهز به تکنولوژی از طریق ارائه محصولاتی که برای آنها قابلیت پرداخت و دسترسی دارد، پوشش داده شده و این شرکتها با ارتقای کیفیت محصول به تدریج سهم بیشتری از بازار را کسب میکنند.
در واقع یک اشتباه راهبردی شرکتهای حاضر در بازار، عدم نمایندگی قسمتی از مشتریان در تولید محصولات است که بهتدریج و بهدلیل اینکه این گروه از مشتریان برای آنها خلق ارزش بالایی ایجاد نمیکنند، رخ میدهد. این گروه از مشتریان پایه اصلی تقاضا برای نوآوریهای برهم زننده ذیل یک نظام ارزش جدید از تولید محصولات را شکل میدهند.
با این حال یک پرسش همچنان باقی است که چرا شرکتهای حاضر در بازار قادر به درک و اتخاذ موضع مناسب در قبال نوآوریهای بر هم زننده نشده اند؟ پاسخ این سوال در تعریف مفهوم شبکه ارزش است. شبکه ارزش مجموعه ذی نفعان داخلی و پیرامونی یک شرکت است که در فرآیند تولید و بهره برداری از خلق ارزش صورتگرفته توسط محصولات یک شرکت دخیل هستند.
کارکنان، مدیران، مشتریان و شبکه فروش اجزای مختلف شبکه ارزش برای یک شرکت هستند. آنچه باعث میشود یک شرکت توانایی تشخیص به موقع نظام ارزش جدید مبتنی بر نوآوریهای بر هم زننده را نداشته باشد، این است که شبکه ارزش شرکتهای موجود در بازار درک و بینش متفاوتی نسبت به روندهای نوآوری دارند و در نتیجه ارزیابی متفاوتی نسبت به منافع نوآوریهای متفاوت از جمله برهم زننده دارند و به همین خاطر در ارزیابی خود نسبت به منافع اقتصادی نوآوریهای برهم زننده دچار خطا میشوند؛ چراکه این منافع را نسبت به نظام ارزش کنونی خود ارزیابی میکنند.
برای مثال شرکت بلاک باستر با چالشهایی مثل شبکه توزیع جغرافیایی، تنوع در محصولات ارائهشده، میزان وفاداری مشتریان مواجه بود و شبکه اینترنت هیچ کدام از مسائل این شرکت را حل نمیکرد و به همین خاطر در ارزیابی خود نسبت به منافع اینترنت و اثر آن بر کسب و کار خود دچار خطا شدند؛ چراکه این ارزیابی را بر اساس نظام ارزش کنونی خود انجام میدادند.
در واقع این شرکتها در نظام ارزش قدیمی خود قفل شده و نمیتوانند در زمان مناسب نسبت به اتخاذ تصمیم مناسب اقدام کنند و تنها به دنبال برآورده کردن نیازهای مشتریانی هستند که ذیل نظام خلق ارزش کنونی آنها قرار دارند.
از این رو و تنها زمانی اقدام به تغییر رفتار خود میکنند که ممکن است دیر شده باشد و از سوی دیگر بهدلیل اینکه نقطه شروع مناسبی را اتخاذ نکرده اند، بخشی از مشتریان کنونی خود را نیز از دست میدهند. از این رو معمای پیش روی شرکتها حرکت به سمت خلق ارزش بالاتر برای گروهی از مشتریان یا پذیرش خلق ارزش پایینتر و فراگیری بیشتر در شبکه ارزش با هدف جلوگیری از مواجهه با نوآوریهای بر هم زننده است.
در خصوص شرکتها قابلیت تعمیم به نحوه اداره سازمانها و همچنین جوامع نیز دارد. در برخی از جوامع تمرکز اداره کنندگان به جای آنکه ناظر بر نمایندگی تمام افراد جامعه تا جای ممکن و باز بودن به معنای فراگیری انعکاس ترجیحات شهروندان در تصمیمات سیاستی باشد، بهدلیل شبکه ارزش پیرامونی شکلگرفته، ناظر بر خلق ارزش برای گروههای محدودتری میشود.
از سوی دیگر بهدلیل عدم شمولیت، توانایی درک مناسب نسبت به نظامهای ارزش دیگر و جایگزین را از دست میدهند. همین امر باعث میشود تا فرآیند اداره سازمان یا جامعه، بیشتر ناظر بر بهبودهای جزئی، افزایش پیچیدگی و هزینه کرد بیشتر بدون دستاوردهای قابل توجه باشد.
از سوی دیگر افزایش رضایتمندی گروهی از شهروندان و نزدیک شدن ترجیحات تصمیم گیران در ارائه محصولات حکمرانی به ترجیحات این گروه با توجه به ارزشآفرینی قابل توجه برای این گروه این تصور را در تصمیم گیران ایجاد میکند که در اوج موفقیت نسبت به عملکرد خود هستند.
از این رو این سازوکار مشابه با فرآیند استدراج در متون دینی است. در استدراج به گروهی که دچار غفلت شده اند، به تعبیر قرآن نعمت داده میشود. این نعمت مشابه با فرآیند ارزش آفرینی ذکرشده برای شرکتهای موفق، امکان درک این گروه نسبت به شرایط خود را سلب میکند.
در واقع به یک معنا استدراج و رو به کاهلی رفتن به این دلیل رخ میدهد که خروجی و موفقیت ظاهری یا امکان بازخورد گرفتن از آثار اعمال رخداده را سلب میکند یا بهدلیل تفاوت در نظام ارزش امکان ارزیابی درست از تغییرات و رخدادها را نمیدهد.
منبع: تجارت نیوز