مروری بر اتفاق‌های مهم دوره‌های مختلف کارنامه لیلا حاتمی به بهانه بازپخش «کیف انگلیسی» | لیلا ؛ همیشه درخشان

به بهانه بازپخش سریال «کیف انگلیسی» از شبکه آی‌فیلم و بازی موفق لیلا حاتمی در این سریال، مروری داریم بر اتفاق‌های مهم دوره‌های مختلف کارنامه این بازیگر محبوب.

دوره اول | سال ۷۵ تا ۸۱ | تولد ستاره

لیلا حاتمی اولین‌بار بازیگری را با «کمال الملک» تجربه کرد. حاتمی در فیلم پدر نقش یک پسربچه را بر عهده داشت. آن زمان ۱۲ ساله بود. در ۱۹ سالگی بار دیگر جلوی دوربین پدر رفت و این بار نقش دختر نابینای ترک را بازی کرد که صدای خنیاگر ایرانی هوش از سرش پرانده. گام بلند حاتمی، اما پنج سال بعد برداشته شد: در فیلم «لیلا»‌ی داریوش مهرجویی. بازی‌اش به چشم خاص و عام آمد و این گونه ستاره‌ای متولد شد. لیلا حاتمی از همان ابتدا نشان داد کیفیت برایش بر کمیت رجحان دارد؛ همین نگرش باعث می‌شود طی هفت سال فقط هفت فیلم بازی کند: لیلا، شیدا، میکس، آب و آتش، مربای شیرین، ایستگاه متروک و ارتفاع پست.

«لیلا» برای لیلا حاتمی شروعی توفانی بود.

بهترین فیلم | 29 سال پیش داریوش مهرجویی یکی از بهترین فیلم‌های کارنامه اش را ساخت. «لیلا» خیلی زود توجه منتقدان را جلب کرد و البته در خلال حرف و حدیث درباره کیفیت فیلم، نام لیلا حاتمی هم ورد زبان‌ها بود. بازی خویشتن دارانه حاتمی، سکوت‌های منطقی او و نگاه پرسان به اطراف، شمایل زنی را ترسیم می‌کرد که نمونه اش را در سینما نداشتیم. او در برابر یک آزمون سخت، راهی را انتخاب کرد که سابقه اش را در تفکر زنان سنتی دیده بودیم. لیلا سنتی نیست، اما می‌پذیرد همسرش دوباره ازدواج کند تا صاحب فرزند شود. حاتمی برای انتقال این حس، کاری نکرد؛ یعنی همه کار کرد بدون ذره‌ای خودنمایی!

«ارتفاع پست» یکی از بهترین فیلم‌های لیلا حاتمی در دوره اول کاری‌اش است.

انتخاب‌های خوب | هرچقدر سختگیرانه نگاه کنیم، در کارنامه دوره اول لیلا حاتمی، فیلم بد و بازی بد نمی‌بینیم. این اتفاق حاصل همان ذکاوتی است که اشاره کردیم. حاتمی بعد از «لیلا» دو سال پیشنهاد‌ها را رد می‌کند و به نقشی پاسخ می‌دهد که همچنان در سینمای دفاع مقدس یگانه است. او در «شیدا» وجهی دیگر از شرم شرقی را به نمایش می‌گذارد که تفاوتی کامل با پرسونای «لیلا» دارد. در «میکس» کمی تغییر جهت می‌دهد و در «آب و آتش» وجهی دیگر از حاتمی تبلور می‌یابد. او در سال ۸۰ سه فیلم بازی می‌کند با سه پرسونای متفاوت: «آب و آتش»، «ارتفاع پست» و «ایستگاه متروک»

لیلا با بازی در سریال «کیف انگلیسی» برای نخستین بار در یک اثر تلویزیونی حضور پیدا کرد.

انتخاب‌های سریالی | در سال 1378 که ضیاالدین دری سراغ ساخت سریال «کیف انگلیسی» رفت، لیلا حاتمی با بازی در «لیلا»ی داریوش مهرجویی و پس از آن «شیدا»ی کمال تبریزی در سینما به یک بازیگر شناخته شده تبدیل شده بود. او برای «لیلا» دیپلم افتخار بهترین بازیگر زن را گرفته بود و برای «شیدا» کاندیدای سیمرغ بهترین بازیگر زن شده بود. حاتمی با بازی در «کیف انگلیسی» برای اولین بار حضور در قاب تلویزیون را تجربه کرد. حضوری که او را به جمع خانه‌های مردم آورد. لیلا حاتمی در «کیف انگلیسی» نقش مستانه را ایفا کرد. کاراکتری که برای رسیدن منصور ادیبان با بازی علی مصفا به نمایندگی مجلس تلاش بسیاری کرد اما در نهایت در عشق مغبون شد. نقش مستانه در «کیف انگلیسی» به یکی از اتفاق‌های مهم کارنامه حاتمی تبدیل شد.

«مربای شیرین» را باید جز فیلم‌های ناکام کارنامه حاتمی به حساب آورد.

انتخاب نافرجام | «مربای شیرین» انتخاب نافرجام لیلا حاتمی در دوره نخست بازیگری است. این فیلم را مرضیه برومند ساخته و فرهاد توحیدی فیلمنامه اش را براساس کتاب معروف هوشنگ مرادی کرمانی نوشته است. همه چیز مهیا است تا یک فیلم کودک ساخته شود. نتیجه، اما از تراز این سه نفر پایین‌تر است و به دل نمی‌نشیند. از قضا «مربای شیرین» جزو ساخته‌های ناموفق خانم برومند در گیشه هم هست. حاتمی در این فیلم برای نخستین بار نقش یک مادر را بازی می‌کند؛ مادری که با پسرش چالش دارد. رویی دیگر از بازیگری خانم حاتمی در «مربای شیرین» شکل می‌گیرد، اما فیلم، قابل دفاع نیست و این انتخاب خانم حاتمی نافرجام لقب می‌گیرد.

«آب و آتش» انتخاب جاه‌طلبانه‌ای در کارنامه لیلا حاتمی است.

سهم سینمای بدنه | «آب و آتش» جزو فیلم‌های حاتمی در دوره اول است که در سینمای بدنه تعریف می‌شود. فریدون جیرانی نقش مریم را به او سپرد: زنی شاعرمسلک و در عین حال خیابان گرد که گرفتار مردی شده (آتیلا پسیانی) و دل در گرو مردی دیگر دارد (پرویز پرستویی (اطلاق سینمای بدنه به «آب و آتش» نفی ارزش‌های آن نیست بلکه مراد این است که فیلم در وهله اول مخاطبان عام را درگیر می‌کند. فیلم فرصتی در اختیار حاتمی قرار می‌دهد تا شمایل تازه‌ای را تجربه کند. بازی او در فصل خیابان گردی نشانی از کاراکتر‌های پیشین ندارد و مهم‌تر اینکه حاتمی گرفتار کلیشه‌ها نمی‌شود.

لیلا برای فیلم «ایستگاه متروک» از جشنواره فیلم مونترال جایزه گرفت.

مهم‌ترین دستاورد |  دستاورد اصلی حاتمی در دوره اول بازیگری محبوبیت میان خاص و عام است. او از پانزدهمین جشنواره فجر، برای «لیلا» دیپلم افتخار گرفت و یک سال بعد برای «شیدا» نامزد دریافت سیمرغ شد. «آب و آتش» برایش تندیس بهترین بازیگر جشن خانه سینما و جشن انجمن منتقدان را به همراه آورد. جایزه مهم‌تر او، اما به خاطر بازی در «ایستگاه متروک» به دست آمد. لیلا حاتمی برای این فیلم جایزه جشنواره مونترال را گرفت. در جشنواره فجر نیز نامش میان نامزد‌ها قرار داشت. کار حاتمی در «ایستگاه متروک» از این جهت سخت است که باید یک مفهوم را در بازی نه در دیالوگ، منتقل کند: یک مفهوم قدی سوار در گوشه‌ای متروک و گرد گرفته.

دوره دوم | سال ۸۲ تا ۸۹‌ | در اوج

هفت سال دوم بازیگری لیلا حاتمی، مهمترین سال‌ها برای تثبیت او در جایگاه بهترین بازیگران زن سینما بود. در این مدت هفت فیلم بازی کرد و پنج بار نامزد دریافت سیمرغ شد و یک سیمرغ گرفت. در کنار همه این‌ها در پایان این هفت سال، «جدایی نادر از سیمین» را بازی کرد و با این فیلم در جشنواره‌های مهم بین المللی مورد توجه قرار گرفت. لیلا حاتمی در این دوره هیچ انتخاب اشتباهی نداشت و بازی بدی از خودش به جای نگذاشت. با این حال غیر از «بی پولی» و تاحدودی «سالاد فصل» در اکثر نقش هایش تفاوت خاصی وجود نداشت و برای همین هم می‌شود گفت که «بی پولی» بهترین فیلم او در این هفت سال است؛ فیلمی که حاتمی برای آن سیمرغ گرفت.

لیلا حاتمی برای فیلم «بی پولی» اولین سیمرغش را به‌دست اورد.

بهترین فیلم |  تجربه موفق حمید نعمت اله در فیلم «بوتیک» حاتمی را برای پذیرش پیشنهاد بازی در «بی‌پولی» مصمم کرد. کاراکتر شکوه، یکی از متفاوت‌ترین نقش‌های حاتمی بود؛ یک دختر نازک نارنجی و حساس و تاحدودی خنگ و ساده لوح که برای حفظ زندگی اش حاضر است هرکاری بکند و هر مشقتی را تحمل کند. شکوه با تمام این ویژگی‌های جذاب، در کنار شخصیت ایرج با بازی بهرام رادان، زوج جذابی را به وجود آورد و «بی پولی» را به یکی از آثار درجه یک نعمت الله تبدیل کرد. لیلا حاتمی برای این فیلم سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را گرفت و بعد‌ها در فیلم «رگ خواب» آن را به تکامل رساند.

«آسمان محبوب» جز کارهای ناکام کارنامه حاتمی است.

بدترین فیلم | «آسمان محبوب» فیلم لیلا حاتمی نبود. او فقط در یکی دو سکانس حضور کوتاه داشت و نقشی که مهرجویی به او سپرده بود، چندان وسوسه کننده نبود. درواقع هرکسی می‌توانست از پس این نقش برآید. از این جهت می‌توانیم بگوییم «آسمان محبوب» یکی از بدترین فیلم‌هایی است که لیلا حاتمی در آن حضور پیدا کرده. «آسمان محبوب» شاید فیلم خوبی نیاشد، اما به هر حال امضای داریوش مهرجویی را روی پیشانی دارد و لیلا حاتمی هم صرفا به خاطر این کارگردان، بازی در این نقش کوتاه و بی اثر را پذیرفته است. ولی خب نتیجه‌ای مطلوب به دست نیامده.

لیلا حاتمی با «پریدخت» برای دومین بار در یک سریال تلویزیونی حاضر شد.

انتخاب سریالی | سال 1386 لیلا حاتمی برای بار دوم در یک سریال تلویزیونی حضور پیدا کرد. سامان مقدم سریال «پریدخت» را براساس فیلمنامه‌ای از احمد رفیع‌زاده جلوی دوربین برد. این سریال یک اثر تاریخی بود که داستانش در بستر زمانی 1314 تا 1334 روایت می‌شد. شروع قصه هم زمان بود با واقعه مسجد گوهر شاد مشهد. دختریکی از تاجران معروف شهر به نام «پریدخت» با بازی لیلا حاتمی با یکی از خواستگارانش که نصرت (کامبیز دیرباز) نام داشت، ازدواج می‌کرد. این در حالی بود که نادر(علی مصفا) پسر خان شهر که حالا بعد از مرگ پدر صاحب قدرت شده، یکی دیگر از خواستگاران او بود. «پریدخت» به اندازه «کیف انگلیسی» موفق نبود اما با این حال به اثری پرمخاطب تبدیل شد.

«سالاد فصل» یکی از فیلم‌های خوب حاتمی است که در رده سینمای بدنه تقسیم‌بندی می‌شود.

سهم سینمای بدنه | در فاصله میان سال ۸۲ تا ۸۹، لیلا حاتمی هفت فیلم بازی کرد که از بین همه آن‌ها «سالاد فصل»، گیشه ای‌ترین فیلم اوست. او در این فیلم نقش لیلا سازگار، دختر پایین شهری را داشت که برای جورکردن خرج عمل پدرش، دزدی می‌کند و نهایتا سر از زندگی مرد میانسالی درمی آورد و با همسر او دچار چالش می‌شود. «سالاد فصل» ۴۹ روز روی پرده بود و توانست ۱۸۸ میلیون تومان فروش داشته باشد. طبیعتا بخش مهمی از فروش فیلم به خاطر حضور لیلا حاتمی و خسرو شکیبایی بود. چون در آن زمان هنوز مهناز افشار سهم به سزایی در فروش یک فیلم نداشت. لیلا حاتمی برای این فیلم نامزد سیمرغ شد.

لیلا حاتمی به همراه گروه بازیگران فیلم «جدایی نادر از سیمین» برنده خرس نقره‌ای برلین شد.

مهم‌ترین دستاورد | لیلا حاتمی در این هفت فیلمی که در مدت هفت سال بازی کرد، چهار بار نامزد دریافت سیمرغ بلورین شد و یک بار آن را با خودش به خانه برد. او سال ۸۴ برای «سالاد فصل» نامزد سیمرغ شد، سال ۸۷ برای بازی در «بی پولی» سیمرغ گرفت و همان سال در جشن انجمن منتقدان و نویسندگان، برای همین فیلم تندیس گرفت. سال ۸۸ به خاطر بازی در فیلم «چهل سالگی»، نامش میان فهرست نامزد‌های سیمرغ به ثبت رسید و سال ۸۹ مجددا به خاطر بازی در «جدایی نادر از سیمین» نامزد سیمرغ شد. او به همراه دیگران بازیگران این فیلم برنده خرس نقره‌ای جشنواره برلین هم شد.لیلا حاتمی سال ۹۰ به خاطر «چیز‌هایی هست که نمی‌دانی» در بخش نگاه نو نامزد سیمرغ شد.

دوره سوم | سال ۹۰ تا 1401 | ادامه درخشش

۱۲ فیلم سهم لیلا حاتمی از سینما در دوره سوم بازیگری است. او در دهه نود کمی پرکار شده، اما همچنان جزو بازیگران گزیده کار به حساب می‌آید. حاتمی در دهه نود به سریال‌ها پاسخ مثبت نداد تا اینکه پذیرفت در سریال «نهنگ آبی» فریدون جیرانی که برای شبکه نمایش خانگی ساخته می‌شود، بازی کند و سپس حضورش را در «شبکه مخفی زنان» به کارگردانی افشین هاشمی هم ادامه داد. دوره سوم بازیگری حاتمی از منظر جهانی هم صاحب اهمیت است: شهرت او به واسطه «جدایی نادر از سیمین» دو چندان شد و با داوری در جشنواره کن به اوج رسید. حاتمی چند انتخاب مهم در این دوره داشت که بعضی از آنها مثل «قاتل و وحشی» و «پیر پسر» هنوز دیده نشده‌اند. نکته مهم‌تر اینکه لیلا حاتمی همچنان ستاره است و هنوز کیفیت کارهایش بالا و صاحب استاندارد.

یکی از ماندگارترین بازی‌های لیلا حاتمی متعلق به فیلم «رگ خواب» است.

بهترین انتخاب | یکی از خاص‌ترین نقش‌های حاتمی با «رگ خواب» حمید نعمت الله رقم خورد. او در نقش مینا روی مرزی باریک حرکت کرده؛ یک دختر بدون اعتماد به نقس، تنها و دست و پا چلفتی که گرفتار شکست عشقی شده و حالا در پ. احیای خود است. ویژگی اصلی نقش حاتمی در «رگ خواب»، تغییر تدریجی احساسات و ترس هاست. او از سطحی پایین‌تر از صفر شروع می‌کند، در دوره عشق ورزی به اوج می‌رسد و باز هم روزگار تنهایی اش فرامی رسد. حالات، رفتار، شیوه صحبت کردن، احساسات و نهایتا رسیدن به استیصال و اوج درماندگی او در نقش مینا باورپذیر و ملموس است. حاتمی برای این نقش برنده مطلق فصل جوایز بود. دو فیلم «قاتل و وحشی» حمید نعمت‌الله و «پیر پسر» اکتای براهنی هم جزو بهترین انتخاب‌های این بازیگر در دوره سوم هستند؛ آثاری پرقدرت که هنوز رنگ اکران را ندیده‌اند.

«سر به مهر» جز فیلم‌های ناموفق کارنامه حاتمی است.

بدترین انتخاب | «سر به مهر» ایده جذاب و منحصر به فردی دارد. دختری که منزوی است. دختری که عقیده بالای مذهبی دارد، اما از این که دیگران بدانند نمازخوان است خجالت می‌کشد. این ایده خاص، اما تبدیل به یک فیلم شاخص نمی‌شود. شاخ و برگ قصه آنقدر نیست که «سر به مهر» را همراهی برانگیز کد. همان ابتدا که شرایط شخصیت و موقعیت داستان لو می‌رود، مخاطب از خود می‌پرسد که خب بعدش چه؟ به همین نسبت که فیلم از نداشتن یک فیلمنامه پرملات لطمه خورده، تکرار موقعیت‌های لیلا حاتمی نیز خسته کننده و تکراری شده است. چه بسا بازیگر هم شیفته ایده شده، ولی خب نتیجه مطلوب به دست نیامد. علاوه بر این فیلم او یک انتخاب بد دیگر هم در این دوره دارد و آن حضور در فیلم «ما همه با هستیم» است. البته باید به این سیاهه فیلم «مرد بدون سایه» هم اضافه کرد.

«شبکه مخفی زنان» تا به اینجا آخرین تجربه سریالی حاتمی است.

انتخاب سریالی | سال 97 اولین تجربه بازی لیلا حاتمی در شبکه خانگی رقم خورد اما «نهنگ آبی» فاقد کیفیت بود و خواسته حاتمی در این سریال برآورده نشد. به همین دلیل هم بازی در آن را نیمه‌کاره رها کرد. زمان گذشت و او سال 1401 پذیرفت در سریال خانگی «شبکه مخفی زنان» بازی کند. حاتمی در این سریال نقش زنی به نام دلبر تاجرباشی را بازی می‌کرد. او بانوی فرهیخته و تحصیلکرده بود که زبان فرانسوی می‌دانست و به کشورش باز می‌گشت تا به عنوان مسول انتخاب اعضای کانون بانوان فعالیت کند. انتشار «شبکه مخفی زنان» بارها متوقف شد و بارها با اصلاحیه‌های مختلف روبه‌رو بود. به طور کلی هم با اینکه حاتمی بازی قابل‌قبولی داشت اما سریال نتوانست آنطور که باید توجه مخاطبان را جلب کند و به همین دلیل جزو اتفاق‌های مهم کارنامه حاتمی نبود.

لیلا حاتمی در فیلم «من» قالب همیشگی خود را می‌شکند.

انتخاب جاه طلبانه | «من» و «تصور» را می‌توانیم دو فیلم مهم و متفاوت در کارنامه لیلا حاتمی به حساب بیاوریم. او نقش زنی را دارد که برای رسیدن به پول از هیچ خلافی دریغ نمی‌کند. این بار فریاد جای سکوت شخصیت‌هایی که پیش‌تر بازی کرده را گرفته و خبری از آن معصومیت و شرم نیست. سهیل بیرقی کاراکتر آذر را به لیلا حاتمی سپرد که کمترین قرابت را با هم دارند. نتیجه، اما به زعم خیلی‌ها تبدیل به نقشی متفاوت در کارنامه حاتمی شده است . حضور در فیلم «تصور» هم تصمیمی جاه‌طلبانه برای حاتمی محسوب می‌شود.. او به علی بهراد اعتماد می‌کند و با فیلمی همراه می‌شود که در عین جذابیت فرم و محتوا، باب طبع بسیاری از مخاطبان نیست. لیلا حاتمی در این فیلم با مهرداد صدیقیان همراه می‌شود و ماجراها در مرز میان خیال و واقعیت پیش می‌رود.

«خوک» از انتخاب‌های نافرجام حاتمی است.

انتخاب نافرجام | شواهد نشان می‌داد «خوک» می‌توانست اثری موفق شود، اما فیلم مانی حقیقی مورد پسند مخاطبان و سینمارو‌ها قرار نگرفت. حقیقی در کمدی قلبی خود «پنجاه کیلو آلبالو» نشان داده بود بلد است مخاطب را بخنداند تا جایی که فیلمش ۱۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان فروش داشت. حتی فیلم کاملا جدی اش «اژد‌ها وارد می‌شود» با بیش از دو میلیارد تومان گیشه موفقی تجربه کرد. کمدی «خوک»، اما به مذاق عامه مردم خوش نیامد و منتقدان واکنش سردی نسبت به آن داشتند. علاوه بر اینها حضور او در دو سریال شبکه نمایش خانگی هم موفقیت آمیز نبود. «نهنگ آبی» به مذاقش خوش نیامد و نیمه‌کاره از سریال خداحافظی کرد. «شبکه مخفی زنان» هم به دلیل ممیزی و وقفه‌های طولانی که در انتشار آن ایجاد شد نتوانست به اثر موفقی در کارنامه‌اش تبدیل شود.

«ما همه با هم هستیم» بدترین فیلم کارنامه حاتمی است که جز سینمای بدنه محسوب می‌شود.

سهم سینمای بدنه | کمدی بی سر وته «ما همه با هستیم» ساخته کمال تبریزی مهمترین انتخاب لیلا حاتمی از سینمای بدنه است. فیلمی که با یک فوج ستاره ریز و درشت آمده بود تا گیشه را تسخیر کند. اما فیلمنامه ضعیف و قصه بی‌پایه و اساس آن اما یک شکست سنگین را برای کارگردان و مجموع بازیگرانش به یادگار گذاشت. اینکه چرا لیلا حاتمی با چنین کارنامه درخشانی به حضور در این فیلم تن می‌دهد هم جالب توجه است.

لیلا برای فیلم «رگ خواب» تمامی جوایز مراسم و جشنواره‌های سینمایی را از آن خودش کرد.

مهم‌ترین دستاورد | در این دوره حاتمی ۱۲ جایزه به دست آورده و پنج بار نامزد شده است که یک رکورد منحصر به فرد محسوب می‌شود. بیشترین جایزه‌های او حاصل بازی درخشان در «رگ خواب» است. مهم‌ترین جایزه خارجی اش با «پله آخر» ساخته علی مصفا و در چهل و هفتمین جشنواره کارلووی واری به دست آمده. حاتمی در جشنواره فجر به خاطر «رگ خواب» حمید نعمت الله سیمرغ گرفته و برای بازی در «دوران عاشقی» علیرضا رئیسیان و «نارنجی پوش» داریوش مهرجویی نامزد دریافت سیمرغ شده است. دستاورد جالب دیگر این که در سال ۹۱ سفارت فرانسه اعلام کرد، نشان ادب و هنر درجه شوالیه این کشور به حاتمی اعطا شده است.

منبع: فیلم نیوز