کشف «کتیبۀ ساسانی» دربارۀ یک جشن در ماه دی
باستانشناسان موفق به کشف کتیبۀ صخرهای نادری متعلق به دوره ساسانی شدهاند که پرتو جدیدی بر جشنهای سلطنتی و سنتهای گاهشماری در ایران اواخر دوران باستان میافکند. این کتیبه که بهتازگی در صخرههای دشت مرودشت در جنوب ایران شناسایی شده، به نظر میرسد به رویدادی تشریفاتی اشاره دارد که در ماه «دی» برگزار میشده است.
فرادید| به گفته ابوالحسن اتابکی، باستانشناس و مورخ ایرانی، این کتیبه سنگی کوچک به خط پهلوی ساسانی نگاشته شده و ظاهراً تاریخ یک جشن رسمی ساسانی را ثبت کرده است. اگرچه بخشهایی از متن به دلیل فرسایش در طول قرنها آسیب دیده، اما خطوط باقیمانده بهوضوح به یک جشن سلطنتی مرتبط با ماه دی اشاره دارند.
به گزارش فرادید؛ اتابکی در گفتگو با «تهران تایمز» توضیح داد: «این کتیبه به احتمال زیاد زمان برگزاری یک مراسم سلطنتی ساسانی را گرامی میدارد.» وی همچنین خاطرنشان کرد که هوازدگی و فرسایش طبیعی باعث از بین رفتن بخش پایانی متن شده است. با این وجود، این یافته از نظر باستانشناسی بسیار ارزشمند تلقی میشود، چرا که کتیبههایی که مستقیماً به جشنها (و نه عناوین سلطنتی یا پیروزیها) اشاره کنند، بسیار کمیاب هستند.
ماه دی در ایران باستان از اهمیت مذهبی و نمادین ویژهای برخوردار بود. در گاهشماری زرتشتی، این ماه با «اهورامزدا» (خدای یگانه) مرتبط است و شامل آیینهای مهمی نظیر جشنهای «دیگان» میشد. این آیینها بر مفاهیمی چون مشروعیت حاکمیت و نظم کیهانی تأکید داشتند که از ارکان اصلی ایدئولوژی سیاسی ساسانیان بود.
امپراتوری ساسانی (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی) تأکید بسیاری بر مناسک، تنظیم تقویم و مراسمهای مذهبی به عنوان ابزارهای حکمرانی داشت. جشنهای شاهانه صرفاً رویدادهایی اجتماعی نبودند، بلکه پیوند نزدیکی با ایدئولوژی دولتی داشتند و نقش پادشاه را به عنوان محافظ دین و نظم تقویت میکردند. وجود کتیبههایی که به چنین رویدادهایی اشاره دارند، نشان میدهد که این مراسمها گاهی در فضاهای عمومی یا مکانهای مقدس، بهویژه در نزدیکی محوطههای تاریخی برجسته، ثبت و گرامی داشته میشدند.
دشت مرودشت یکی از غنیترین مناطق باستانشناسی ایران است که بقایایی از چندین تمدن باستانی را در خود جای داده است. طی دو سال گذشته، اتابکی چندین سنگنگاره دیگر از دوران ساسانی را در این منطقه مستند کرده است که بسیاری از آنها بر فراز صخرههای آهکی مشرف به راهها و سکونتگاههای باستانی حک شدهاند.
پژوهشگران بر این باورند که کشفیاتی از این دست، به درک عمیقتر از زندگی تشریفاتی ساسانیان و نقش جشنهای فصلی در تقویت اقتدار امپراتوری کمک میکند. انتظار میرود مستندنگاری و تلاشهای حفاظتی بیشتر، جزئیات تازهای از چگونگی بهرهگیری حاکمان ایران باستان از مناسک، زمانسنجی و جغرافیای مقدس برای مشروعیت بخشیدن به حکومت خود را ارائه دهد.
