راز جمجمههای 2 هزارساله با «دندانهای سیاه»
در مطالعهای روی جمجمههای ۲۰۰۰ ساله از ویتنام، باستانشناسان کشف کردند که مردم باستانی این منطقه دندانهای خود را به طور دائمی سیاه میکردند. این رسم زیباییشناسانه حتی تا به امروز نیز ادامه دارد.
فرادید| دندانهای سیاه و درخشان از اواخر قرن نوزدهم در برخی مناطق ویتنام معیار بالای زیبایی شناخته میشدند. اما اکنون باستانشناسان این رسم را تا ۲۰۰۰ سال پیش ردیابی کرده و دریافتهاند که مردم باستان با استفاده از منابع فراوان آهن خود، دندانهای سفید مرواریدیشان را به رنگ سیاه در میآوردند.
به گزارش فرادید، در مطالعهای که روز ۲۲ ژانویه منتشر شد، پژوهشگران اسکلتهایی از مکان باستانشناسی دونگزا در دلتای رودخانه سرخ شمال ویتنام را بررسی کردند. سکونتگاه دونگزا در عصر آهن (۵۵۰ پیش از میلاد تا ۵۰ میلادی) مسکونی بود و قبرستان آن شامل اسکلتهای متعدد با رنگهای منحصر به فرد دندانها میشد. برای فهمیدن چگونگی تغییر رنگ دندانها توسط مردم باستان، پژوهشگران به روش غیرمخرب میناهای دندان اسکلتها را با روشهای مختلف آنالیز کردند.
وقتی پژوهشگران بخشهای رنگشده مینا را با استفاده از فلورسانس پرتو ایکس (XRF) بررسی کردند، غلظت بالای اکسید آهن مشاهده شد. پژوهشگران دریافتند نمونههای مینا با رنگ تغییریافته از دونگسا حاوی آهن (Fe) و گوگرد (S) بودند.
یو ژانگ، باستانشناس و نویسنده اصلی مطالعه گفته: «ما معتقدیم حضور همزمان Fe و S نشانگر قوی استفاده از نمکهای آهن است.» او افزود که امروزه مواد گیاهی نیز برای سیاه کردن دندانها به کار میروند و احتمال دارد یافتن ردپای آنها در دندانهای باستان نیز نشانه همان روش باشد.
یکی از روشهای مدرن سیاه کردن دندان، ترکیب مادهای مبتنی بر آهن با ماده گیاهی غنی از تانن، مانند پوپل (دانه نخل فوفل) است. هزاران سال گذشته جویدن پوپل میان مردم اقیانوسیه و آسیای جنوبشرقی رایج بوده و استفاده طولانیمدت میتواند دندانها و لثهها را به رنگ قرمز یا قهوهای مایل به قرمز درآورد. اما وقتی اسیدهای تانیک و نمکهای آهن ترکیب شده و در معرض هوا قرار گیرند، رنگ تیره و سیاهی ایجاد میکنند.
پژوهشگران با کمک اطلاعات جوامع مدرن که دندانهای خود را سیاه میکنند، حدس میزنند فرآیند باستانی سیاه کردن دندانها احتمالاً چند روز یا هفته طول میکشیده تا سایهای عمیق ایجاد شود، اما پس از پایان فرآیند، دندانها در طول زندگی فرد سیاه باقی میماندند و هر چند سال یک بار نیاز به ترمیم داشتند. ژانگ میگوید این رسم امروزه هنوز نهتنها در ویتنام، بلکه در بخشهایی از جنوبشرق آسیا نیز مشاهده میشود.
زنی در ویتنام نوهاش را روی پشت خود حمل میکند
گرچه روش دقیق سیاه کردن دندانها ممکن است با گذر زمان تغییر کرده باشد، مکانیزم اصلی ایجاد رنگ تیره (تعامل بین اسید تانیک و نمک آهن) احتمالاً همان بوده است. این یعنی حضور نمک آهن و گوگرد در دندانهای باستان میتواند به عنوان شاخص تشخیصی سیاه کردن عمدی دندانها در نظر گرفته شود.
ژانگ افزود: «تا جایی که میدانیم، تحقیق ما روی دندانهای دونگزا نخستین مطالعهای است که دندانهای سیاه باستانی را با رسم مدرن سیاه کردن دندانها مرتبط میکند.»
با این حال، هنوز پرسشهایی درباره دلیل شکلگیری این رسم باقی مانده است. یکی از احتمالات اینست که سیاه کردن دندانها بهعنوان نسخهای کمتر افراطی از کشیدن دندانهای سالم بهعنوان آیین گذر یا نشانه گروهی توسعهیافته باشد. احتمال دیگر اینست که سیاه کردن برای تقویت اثر بصری لکههای ناشی از جویدن میوه پوپل ابداع شده باشد.
پژوهشگران معتقدند به احتمال زیاد سیاه کردن دندانها از عصر آهن رواج یافته، زمانی که وسایل آهنی برای تولید خمیر رنگ سیاه در دسترستر شدند.
مترجم: زهرا ذوالقدر
